Yorum | Fransa: İnsan Hakları İddialarından Baskıya
Pars Today – The Guardian gazetesi, Fransa hükümetinin protestocu öğrencilere “etkisiz hâle getirilmesi gereken iç düşmanlar” gibi davrandığını yazdı.
The Guardian gazetesinin bu tanımlaması, Paris’in sicilindeki ciddi bir çelişkiyi ortaya koyuyor. Kendini insan haklarının beşiği ve özgürlüklerin savunucusu olarak tanıtan Fransa devleti, daha iyi eğitim ve eşit fırsatlar isteyen gençlerle karşı karşıya geldiğinde zor kullanmaya başvuruyor. Fransa’daki kriz artık yalnızca bir eğitim krizi değil; genç neslin taleplerine yanıt vermek yerine protestocuları bir güvenlik sorununa dönüştüren bir hükümetin insan hakları iddialarının inandırıcılığı açısından da bir sınav niteliği taşıyor.
The Guardian, birkaç gencin maruz kaldığı fiziksel yaralanmaları aktararak bu müdahalenin boyutlarını gözler önüne serdi. 14 yaşındaki Eden, yüzüne isabet eden bir göz yaşartıcı gaz kapsülü nedeniyle çenesi kırıldığı ve dişlerini kaybettiği için ağır yaralandı. 16 yaşındaki Maël bir gözündeki görme yetisini kaybetti. 15 yaşındaki Evan ise polisin kullandığı şok bombasının patlamasıyla bağlantılı bir olayda elini kaybetti. Bunlar, gençlerin eğitim haklarını talep etmek için ödemek zorunda kalmamaları gereken bedellerdir. Bu olaylara ilişkin haberler, Fransa hükümetinin önüne temel bir soru koyuyor: İnsan haklarından nasıl söz edilebilirken protestocu çocukların maruz kaldığı ağır yaralanmalar karşısında hesap verme sorumluluğu ikinci plana atılabilir?
Öğrencilerin öfkesinin de açık nedenleri var. The Guardian’ın haberine göre, 2024-2025 eğitim öğretim yılında Fransa’daki devlet ortaöğretim kurumlarında 20 milyondan fazla ders saati yapılamadı. Bu rakam, yaklaşık olarak her on dersten birinin işlenememesi anlamına geliyor. Öğretmen eksikliği, yıpranmış okul binaları, yetersiz imkânlar ve özellikle dezavantajlı bölgelerdeki eğitim eşitsizliği, binlerce öğrencinin eğitim fırsatlarını kısıtlıyor. Okullar en temel eğitim ihtiyaçlarını karşılayamaz durumdayken öğrencilerin protestolarını yalnızca düzensizlik veya kamu düzenine yönelik bir tehdit olarak nitelendirmek mümkün değildir. Bu protestolar, hükümetin performansı konusunda hesap verilmesi talebidir.
Buna rağmen Paris, krizi diyalog ve acil reformlarla yönetmek yerine güvenlik araçlarına dayanmayı tercih etti. Fransa İçişleri Bakanı, polis güçlerine itidal göstermeleri yönünde talimat vermediğini açıkladı. The Guardian ayrıca 8 Ekim itibarıyla 6.877 kişinin gözaltına alındığını ve bunların yaklaşık yüzde 80’inin çocuk olduğunu bildirdi. Bu istatistikler, gençlerin ağır yaralandığına ilişkin haberlerle birlikte değerlendirildiğinde, polis müdahalelerinin bağımsız biçimde incelenmesi gerekliliğini daha da artırıyor. Hükümetin kamu düzenini koruma sorumluluğu vardır; ancak bu sorumluluk, orantısız güç kullanımını veya protesto hakkının görmezden gelinmesini meşrulaştıran bir örtüye dönüştürülemez.
Fransa hükümetinin çelişkisi tam da bu noktada ortaya çıkıyor. İnsan hakları, Paris için yalnızca diplomatik konuşmalarda ve diğer ülkelere yönelik açıklamalarda geçerliliği olan bir ilke olamaz. Gerçek ölçüt, hükümetin kendi sınırları içinde kendisine karşı çıkan vatandaşlarına nasıl davrandığıdır. Gençlerin öğretmen ve eğitim imkânı eksikliğine yönelik protestolarını “iç düşman” söylemiyle tanımlayan bir hükümet, sorunu çözmek yerine toplumla arasındaki mesafeyi daha da artırıyor. Böyle bir yaklaşım yalnızca kamuoyunun güvenini aşındırmakla kalmıyor, Fransa’nın insan hakları konusundaki iddialarının inandırıcılığını da sorgulanır hâle getiriyor.
Bu krizin sonuçları Fransa sınırlarıyla sınırlı kalmadı. İtalya ve Belçika’da benzer protestoların görülmesi ve diğer Avrupa ülkelerinde dayanışma hareketlerinin ortaya çıkması, genç neslin hoşnutsuzluğunun ulusal sınırları aşabileceğini gösteriyor. Talepler her yerde aynı olmasa da eğitim imkânlarının yetersizliği, eğitim masrafları, konut krizi ve ekonomik geleceğe ilişkin kaygılar Avrupa’nın bazı bölgelerinde birbirine bağlanıyor. Bu eş zamanlı gelişmeler Avrupa hükümetleri için bir uyarı niteliğinde. Genç neslin ihtiyaçlarının görmezden gelinmesi, dağınık hoşnutsuzlukların siyasi sistemlerin işleyişine ve ekonomik önceliklere ilişkin daha geniş çaplı bir krize dönüşmesine yol açabilir.
Fransa bu sınavın merkezinde yer alıyor. Ülke yüksek kamu borcu ve bütçe kısıtlamalarıyla karşı karşıya; ancak bu gerçek, hükümetin ekonomik tercihlerini sorgulama ve eleştirme hakkını ortadan kaldırmıyor. The Guardian, vergi reformlarının eğitime daha fazla kaynak sağlayabileceğine ilişkin bir öneriye de dikkat çekti. Dolayısıyla tartışma yalnızca kaynak yetersizliğiyle ilgili değil; aynı zamanda hükümetin öncelikleri ve kamu harcamalarının nasıl dağıtıldığıyla da ilgili. Okullar öğretmen eksikliği yaşarken öğrenciler imkân talebiyle sokaklara çıkıyorsa Paris, güvenlik odaklı müdahalelerin neden eğitim reformlarından daha öncelikli hâle getirildiğini açıklamak zorundadır.
Fransa’daki kriz artık yalnızca bir iç anlaşmazlık olmaktan çıkmış, Avrupa’nın insan hakları konusundaki inandırıcılığının sınandığı bir meseleye dönüşmüştür. Fransa hükümeti, insan haklarını savunma konusundaki tarihsel geçmişine dayanarak polisin bugünkü uygulamaları ve okulların mevcut durumu hakkında hesap vermekten kaçınamaz. Baskı, öğretmen eksikliğini gidermez; gözaltılar eğitim eşitsizliğini ortadan kaldırmaz ve tehditler kaybedilen güveni geri getirmez. Fransa insan haklarını savunduğunu iddia ediyorsa, başkalarına öğüt vermeden önce kendi öğrencilerinin haklarına saygı göstermelidir. Aksi takdirde Paris’in iddiaları ile Fransa sokaklarındaki gerçeklik arasındaki uçurum, tek bir hükümetin itibarını aşarak Avrupa demokrasisinin inandırıcılığı açısından da bir soruna dönüşecektir.