Çabahar limanının küresel ekonomide rolü

Çabahar limanının iskele alanı 1200 hektar kadardır. Bu alanda 10 iskele faaliyet yürütüyor ve 50 bin ton kapasiteli 14 metre derinliği olan devasa gemilere hizmet verebiliyor.

Stratejik Çabahar limanı kuzey – güney koridorunun bir parçasıdır. Bu liman orta Asya ülkeleri, Hindistan ve Afganistan gibi ülkelerin uluslararası ticaretlerinde önemli rol ifa ediyor.

Gerçekte Çabahar limanının Hindistan ile önemli ticari ortakları arasında irtibat sağlanması bakımından önemi, Yeni Delhi yönetimini 2017 yılında Çabahar limanını geliştirmek ve demiryolu inşa etmek için yüklü yatırım yaptıracak kadar fazladır. Hindistan yönetiminin bu kararının sebebi, Çabahar limanının Asya genelinde ticari ve siyasi rekabetlerde eksen rol ifa etmesidir. Hindistan bir yandan İran İslam Cumhuriyeti ile geniş çaplı ticari ilişkilerini bulunuyor, öyle ki İran petrolünün alıcıları arasında ikinci sırada yer alıyor ve öbür yandan orta Asya cumhuriyetleri ve Afganistan’la ticari ilişkilerini geliştirmek istiyor. Bu konu Çabahar limanını geliştirme meselesini Hindistan’ın uluslararası gücünün artmasında anahtar konuma yerleştiriyor, öyle ki bu durumdan gafil olmak Hindistan için Afganistan ve orta Asya piyasalarında nüfuzunu kaybetme anlamına geliyor.

CSIS müessesesinin uzmanlarından Harsh V. Pant bu konuda şöyle diyor:

Hindistan devleti, Pakistan ve Çin’le tarihi husumeti bulunuyor. Bu yüzden Çabahar limanı Hindistan yönetimine stratejik rolünü belirgin hale getirerek Çin’in orta Asya ve Afganistan piyasalarına nüfuzunu engelleme ve ayrıca Pakistan’ı da bu piyasalardan uzak tutma imkanı sunuyor.

Öte yandan Çabahar limanı Hindistan’a ürünlerini bu piyasalara ihraç etme alanında zaman ve bedel bakımından üçte bir kadar harcama yapmasına vesile oluyor, üstelik Hindistan’ın Pakistan üzerinden Afganistan piyasalarına ulaşamama sorununa da çözüm getiriyor. Bu durum günümüz dünyasında zaman ve gider meseleleri ticari ve iktisadi alanlarda başarılı olmanın iki anahtar etkeni olduğunu anladığımızda daha da önem arzediyor.

Bundan başka Çabahar limanı Hindistan için sadece iktisadi önemi olan bir liman sayılmıyor ve bunun yanında Afganistan ve orta Asya ülkelerinin de uluslararası açık denizlere ulaşmalarında temel rolü ifa ediyor. gerçekte Çabahar limanının yokluğunda orta Asya ülkeleri Akdeniz üzerinden ve ardından Süveyş kanalı ve Kızıldeniz’i aşarak Hindistan’a ve uluslararası açık denizlere ulaşmaları gerekiyor.

Harsh V. Pant şöyle diyor: Çabahar limanı orta Asya ülkelerine uluslararası açık denizlere ulaşmamaktan kaynaklanan sorunlarla mücadele etme imkanı tanıyor.

Çabahar limanın yüksek oranda bağımlı olan orta Asya ülkelerinden biri Özbekistan’dır. Özbekistan karada mahsur olan ve aynı zamanda Hindistan ile derin ticari ve iktisadi ilişkileri olan bir ülkedir. Yayımlanan son verilere göre, Özbekistan 2017 yılında GDP ile 48 milyar dolarla Hindistan ile 323 milyon dolar ticari ilişkisi olmuş ve bu rakamın önemli bir bölümü Hindistan’dan ithalatla ilgili olmuştur.

Çabahar limanı Hindistan’la Özbekistan ve diğer orta Asya ülkeleri arasındaki irtibatta özel rol ifa ediyor. Bu liman aynı zamanda Özbekistan ve orta Asya bölgesindeki diğer ülkelere ihracat ürünlerini uluslararası açık denizlerin üzerinden müşterilerine ulaştırma imkanı tanıyor. Bu durum söz konusu ülkelerin yabancı sermaye cezbi yönündeki çabalarına bakıldığında acil bir ihtiyaç ve zaruret olduğunu gösteriyor.

Gerçekte yeterli güvenlik şartlarının yokluğu, Hindistan ile komşuları arasındaki tarihi husumetler ve ayrıca ulaştırma yollarının uzunluğu yüzünden Hindistan ile orta Asya ülkeleri arasındaki ticari yolların kapasitelerinden yararlanma işi de çok kısıtlı oluyor. Bu yüzden Çabahar limanı en güvenli, en hızlı ve en ucuz biçimde orta Asya ülkelerinin Hindistan ve dünya piyasalarına ulaşmalarında ön plana çıkıyor.

Afganistan da Çabahar limanı ekonomisinin geleceği ve bu ülkenin güvenliğinde anahtar rol ifa edebilecek ülkelerden biridir. Afganistan da orta Asya ülkeleri gibi karada mahsur olan bir ülkedir ve ayrıca Pakistan ile yaşadığı siyasi sorunların yüzünden bu ülkenin üzerinden uluslararası açık denizlere ulaşması da sıkıntı ile karşı karşıya sayılır. Öte yandan Afganistan’da zayıf ekonomi şimdiye kadar bu ülkede güvensizlik zemini oluşturmuş, ayrıca güvenlik güçlerinin etkinliğini de olumsuz yönde etkilemiştir. Nitekim iktisadi zayıf altyapılar da Afganistan’ı dünyanın en büyük uyuşturucu madde üreticisi olmaya zorlamıştır.

Afganistan’da iktisadi zafiyet, Kabil yönetiminin kalkınma için gerekli altyapılardan yoksun olduğu için ülke ekonomisini gerektiği gibi yönetmemesine yol açmıştır. Bu yüzden ekonomi üzerinde hakimiyet yokluğu Taliban gibi örgütlerin kırsal alanlarda nüfuzunu arttırmalarına ve her geçen gün daha da güçlenmelerine yol açmıştır. Nitekim bazı kaynaklara göre Kabil yönetimi hali hazırda ülkenin sadece yarısı üzerinde hakimiyeti söz konusudur.

Afganistan devleti uluslararası ekonomi ile irtibatını kolaylaştırması ve böylece bazı iktisadi bileşenlerini geliştirerek uluslararası sermayenin gelmesine zemin oluşturması gerekiyor. Amerika devleti de bu konunun bilincindedir ve bu yüzden İran ve Çabahar liman kentinin stratejik konumunu vurgulayarak Afganistan yönetiminin bu limanla ilişkisinin zaruri olduğuna vurgu yapıyor.

Amerika milli savunma üniversitesi uzmanlarından Tomas Lynch, Çabahar limanının Afganistan için arzettiği önemi hakkında şöyle diyor:

Çabahar limanı Afganistan ekonomisinin gelişmesi için yüksek değer taşıyor, zira Afganistan ekonomisinin anadamarı çabahar limanından geçiyor. Afganistan havayolu ile ithalat ve ihracat yapamıyor ve yine Pakistan üzerinden de ticaret yapmıyor, zira Pakistan her türlü yardım için haraç kesiyor.

Genel bir değerlendirmede Çabahar limanı stratejik konumu ile birlikte orta Asya bölgesinde ticari ilişkilerde anahtar rol ifa ediyor. Bu liman çevre ülkelerin güvenliği ve ekonomilerinde etkili olabileceğini ve Asya kıtasında siyasi ve iktisadi rekabetlerde de önemli bir liman olarak ele alınabileceğini ispat etmiştir.

Her halükarda Çabahar limanının kapasitelerinden yararlanmak, iktisadi yatırımların yanında, İran İslam Cumhuriyeti’nin aktif diplomasini ve Hindistan yarımadası ve orta Asya bölgesinde yer alan ülkelerle ilişkilerini geliştirmesini gerektiriyor. Gerçekte Çabahar limanını geliştirmek ve bu stratejik limanın tüm kapasitelerinden yararlanmak aynı zamanda İran İslam Cumhuriyeti’nin ABD’nin gayri meşru yaptırımları ile mücadelede de önemli rol ifa edebilir.