16. Kukla tiyatrosu festivali

16. Kukla tiyatrosu festivali tüm dünyada barış ve güvenlik dileği ile Tahran’da çalışmalarına başladı.

Festival 22 Ağustos’ta kuklaların geçit töreni ve ailelerin eşlik etmesi ile birlikte açılış yaptı. Festivalin geçit töreninde İran’ın mitolojik şahsiyetlerinden Zal, Rüstem, Rudabe, Dev gibi karakterlerin devasa kuklaları ve yine bir çok fantastik öykünün kahramanlarının kuklalarının yer alması geçit törenine ilginin büyük olmasına vesile oldu. Bu arada geçit törenine katılan çocukların “kuklaların göğü mavidir” yazan festivalin sloganını taşımaları da törene ayrı bir hava kazandırdı.

Bu yılki kukla tiyatrosu festivalinde profesyonel grupların çalışmalarından başka İran çocukları fikri yetiştirme merkezinin yedi eseri de Tahran’da sahne alıyor. Bu oyunların tümü çocuklara özeldir ve aynı yaş grubunda yer alan çocuklar  tarafından sahnelenmektedir. Tabi çocuk kuklacılara bu işin ustaları istişare veriyor ve oyunlarda gölge tekneği gibi çeşitli teknikler kullanılıyor.

Öte yandan Tahran’da 16. Kukla tiyatrosu festivaline paralel olarak Tahran şehir tiyatrosunun bahçesinde de çocuklara özel kukla tiyatrosu durağı açıldı. Bu alan festivalin başlaması ile beraber çocukları İran’ın geleneksel tiyatro oyunları ile tanıştırmak amacıyla açıldı ve ailelerin büyük ilgisi ile karşılaştı. Bu mekanda çocuklar kendilerine özel kukla oyunlarını seyretmenin yanı sıra herhangi bir oyuna da ortaklık edebiliyor. Bu alanda ayrıca kuklaların yapım atölyesi, masal anlatım kursu ve yaratıcı oyun anlayışı gibi çalışmalar da sergilenen çocuk oyunlarının yanında yürütülüyor. Burada eğitmenler her gün toplanan çocuklara masal anlatıyor ve çocuklar da anlatılan masaldan hareketle bir kukla oyunu uygulamaya çalışıyor ve bunun için en başta ihtiyaç duydukları kukla karakterleri kendileri yaratmaya çalışıyor.

Bu bölümde Şahname masalları, İran efsaneleri, peri masalları, tarihi ve dini masallar çocuklara anlatılarak sahnede canlandırılıyor.

16. Kukla tiyatrosu festivalinin uluslararası bölümü ise 9 ülkeden gelen sanatçılara ev sahipliği yapıyor. Bu yılki festivalde 7 yabancı oyun sahne alıyor ve iki yabancı oyun da açık alanda yerine getiriliyor.

Sahne alacak oyunların arasında Hollanda, Çek Cumhuriyeti, Rusya, Hindistan, Ukrayna, Afganistan ve Almanya’dan birer oyun bulunuyor. açık alanda sergilenecek oyunlar ise İspanya ve Polonya’dan iki sanatçı grup tarafından oynanıyor. Bu oyunlarda kukla tiyatrosunun gölge, mariyont, devasa kuklalar gibi teknikler kullanılıyor ve böylece uluslararası bölümde büyük çeşitlilik sergileniyor.

Hindistan’ın kukla tiyatrosunun öncülerinden ve dünyanın en eski kukla tiyatrosu kurumlarından biri olan Unima Başkanı Dadi Pudamci 16. Kukla tiyatrosu festivialinde İran’a geldi. Budamçi bu yılki festivale Hindistan’ın bağımsızlık mücadelesinin lideri Mahatma Gandi’nin yaşamını konu alan hakikatin yankıları adlı oyunla katıldı. Budamçi uluslararası kukla oynatıcıları birliği unima’nın başkanlığını yürütüyor. Budamçi bundan önce de İran’ı ziyaret ettiğini ve 1972 yılından beri bir kaç kez Tahran’a gelerek kukla tiyatrosu festivallerine katıldığını ifade ediyor. Budamçi şöyle diyor:

Ben İran kültür ve sanatını az çok bilen biriyim. Kukla tiyatrosu sınırsız bir dünyadır ve bizler çeşitli yollardan birbirimizin sanat çatışmaları ile tanışırız. Gerçi ben dünyanın en eski kukla tiyatrosu kurumu olan unima başkanıyım. Bu kurumun dünya genelinde 90 milli merkezi bulunuyor ve İran da unimanın en önemli merkezlerinden birine sahiptir ki dünyadaki diğer bir çok milli merkeze kıyasla üyesi sayısı çok fazladır. Bundan başka İranlı ve Hindistanlı kukla sanatçıları arasında her daim sıcak ve samimi ilişki olmuştur.

Budamçi İran ve Hindistan’ın geleneksel tiyatroları arasında ciddi bağların bulunduğunu ve Hindistan’ın özellikle batısındaki bazı bölgelerde yerel tiyatro sanatının İran’ın tiyatro sanatına benzerlik arz ettiğini, bu benzerlik musiki ve musiki aletlerinde de göze çarptığını kaydediyor.

16. Kukla tiyatrosu festivalinin önemli gelişmelerinden biri, Hamed Zehmetkeş’in “Mübarek ve uçan halı” adlı eseri kukla oyunu ile sahnelemesidir. Bu eser bir tur çerçevesinde Tahran’dan İran’ın güneyinde yer alan Abadan kentine kadar uzanan bir yolun üzerindeki kentlerde sahne alacaktır. Eser aynı zamanda festivalin Tahran’da açılış töreninde de sahne aldı ve daha sonra Robat Kerim, Arak, Burucerd, Hürremabad, Dezful, Şuş, Ahvaz ve Abadan kentlerinde sahne alıyor.

Mübarek ve uçan halı oyunu mobil bir oyun olarak tasarlanmıştır. Bu eseri sahnelendiren sanatçılar ise oyunu seyreden çocuklarda gördüklerini çizmelerini istiyor ve ekibin aynı güzergahı döndüğü sırada çocuklardan toplayarak festivalin sonunda açılacak sergide sunmak istiyor

Azade Purmuhtar, İran tiyatrosunun eski sanatçılarından biridir ve yaklaşık otuz yıldır kukla oyunları, tiyatro, sinema ve televizyon kanallarında faaliyet yürütüyor. Purmuhtar kukla oynatmak ve seslendirmek gibi alanlarda oldukça güçlü eserlere imza atan bir sanatçı sayılır. Kendisi bu yılki festival hakkında şöyle diyor: 16. Festivalde çok iyi ve profesyonel eserlere şahit oluyoruz. Bu festival, iyi eserlerin sayısı orta ve zayıf eserlerin sayısından fazla olduğu seyrek festivallerden biridir ve bu da çok önemli bir noktadır ve hayırlara vesile olmasını dilemek gerekir.

Purmuhtar şöyle devam ediyor: bir çok açık alan kukla oyunu yeni düşünceleri ve yaratıcı işleri içeriyor ve hepsi de yetenekli tiyatrocuların işidir ve bu açıdan bakıldığında bir çok muhatabı kendine çekebilir. Bu konu bu sektör için iyi bir fırsattır ki eserlerini halka sunabilsin. Bu sektörün sanatçıları açık alan tiyatrosunu doğru tanıyarak çok iyi eserleri hazırlamıştır. Bu bölümde bir kaç oyunda çocuk oyuncular da yer alıyor ki bu da onlar için oldukça zevkli ve cazip olacaktır. Bazı oyunlar ise özel mekanlarda sahnelenmesi gerekir ki bu da bu bölümün sürprizlerinden biri sayılır.

Aslında kukla oyunları sadece çocuklara özgü bir oyun değildir. Örneğin şimdiki festivalde kızıl yaşam adlı oyunda savaş, kadınlar ve savaşın bu kesime verdiği zararlar işleniyor. Bu oyun son yıllarda bölgemizde savaşların yüzünden komşu ülkelerde kıdınların IŞİD gibi cani örgütlerin zulmüne maruz kalmaları ile ilgileniyor. Bu oyunu yöneten bayan Zöhre Behruzinia şöyle diyor: bu oyun kukla ve insan karışımı bir oyundur. Ben bir kaç yıldır sahne çıkardığım oyunlarda sırf kukla ile yetinmiyorum ve ne kukla ve ne de aktörün birbirinden üstün olmadığına inanıyorum ve ikisini birlikte kullanmayı ve yan yana göstermeyi tercih ediyorum.

Behruzinia, günümüz dünyasında sanatların birleştirildiğini ve bu yöntemle çeşitli sanatlardan birbirinin lehine yararlanmanın mümkün olduğunu kaydediyor.

İran’da çeşitli gelenekler ve görenekler vardır ve hepsini kukla oyunları çerçevesinde sunmak mümkün. Bu yöntem aynı zamanda İran’ın gelenek ve göreneklerinin unutulma riskini da azaltır. Kukla İran’ın geleneksel tiyatrosunda özel bir yeri vardır ve bir çok geleneksel oyunda kuklalar baş rolü ifa eder. Örneğin Reşki ve Maski iki mizah karakteridir ve yüz yılı aşkın bir süredir İran’ın merkezi kentlerinde nevruz bayramı arifesinde sokaklarda görülmeye başlar  ve milleti eğlendirir. Bu iki oyuncak karakter bir yandan nevruz bayramının geldiğini müjdeler ve öbür yandan da yaptıkları mizahla milletin yüzünü güldürür.

Gerçekte bazı konuları kuklaların dilinden anlatmanın da özel bir cazibesi vardır ve kuklalar cansız nesneler olmalarına karşın onları oynatan sanatçıların sayesinde oyunlara ayrı bir tat ve neşe kazandırır ve bir çok muhatabın ilgisini çeker. Nitekim geleneksel oyunlarla kuklalar birbirini tamamlayan iki özelliktir ve bu özelliğin örnekleri 16. Kukla tiyatrosu festivalinde göze çarpmaktadır.

16. Kukla tiyatrosu festivali 28 Ağustos Çarşamba günü sona eriyor.015