Bugün hicri şemsi 11 ordibeheşt 1397, hicri kameri 14 şaban 1439 ve 1 mayıs 2018 salı

14 yıl önce bugün hicri şemsi 11 Ordibeheşt 1383'de, İranlı çağdaş yazar ve komedi yazarı Kiyumers Saberi Fumeni vefat etti. Hicri şemsi 1320'de İran'ın kuzeyindeki Somesara kentinde doğan Fumeni, edebiyata ilgi duymasından dolayı bu dalda yüksek lisans derecesine kadar tahsilini sürdürdü. Fumeni'nin dikta şah rejimine muhalefet etmesi onun komedi türündeki şiirlerinin siyasi kalıp şeklinde olmasına neden oldu.

*****

122 yıl önce bugün hicri şemsi 11 ordibeheşt 1275 yılında, Gacar hanedanının 4. Şahı Nasırredin şahın öldürülmesiyle İran'da elli yıllık karanlık tarihi devir sona erdi ve ülkede meşruta inkılabının başlaması zemini hazırlanmış oldu. Aslında Nasırredin şah özgürlükçü mücadeleci mirza Rıza Kermani tarafından kurşunlanarak öldürüldü. Mirza Rıza Kermani Seyid Cemaleddin Esedadabi'nin taraftarlarından idi ve İran toplumunda zulüm ve despot düzenin ortadan kaldırılması için Nasıreddin şahı öldürdü. Nasırredin şahın uzun süren saltanatı İran'da Gacar devrinin önemli tarihi dönemlerinden sayılırdı, zira bu devirde çok acı olaylar yaşandı ki her biri kendine has özel öneme sahipti. Bu olaylardan biri Nasıreddin şahın layık sadrazamı Emir Kebirin katledilmesi, Mirzayi Şirazi'nin önderliğinde halkın kıyamı ile lağvedilen tütün imtiyazının bir İngiliz şirketine verilmesi idi. Nasıreddin Şah'ın saltanat devrinde yabancı devletlerin İran'daki müdahaleci girişimleri ve nüfuzu had safhaya ulaştı.

******

138 yıl önce bugün hicri kameri 14 şaban 1301'de İranlı şair ve yazar Ferheng lakaplı mirza Murtaza Han Tahran'da dünyaya geldi. 7 yaşındayken babasını kaybetti ve kendi çabası ve azmiyle kendi dönemindeki bilimleri öğrendi. Ferheng, meşrutiyet hareketinin başlamasıyla meşrutiyet yanlıları safına katıldı ve siyasi faaliyetleriyle birlikte gazetecilikle uğraştı ve Ferheng Haverestan ve Paytaht adlı gazeteleri yayınladı. Ferheng bir süre Viyana, İstanbul, Paris ve İsviçre'de kaldı ve oralarda tahsilini sürdürmenin yanı sıra dini ilimler ve maarif konularında geniş çabalarda bulundu.

*****

800 yıl önce bugün hicri kameri 14 Şaban 639 tarihinde, Müslüman fakih hekim ve matematikçi İbni Yunus vefat etti. Kendi döneminin yaygın olan tüm bilimlerini ilk başta babası ve ardından o dönemin önde gelen alimleri nezdinde öğrenen İbni Yunus, İslam medeniyetinin en dorukta olduğu bir çağda çeşitli ilimleri öğrenmekte büyük yeteneğe sahipti. Bu Müslüman fakih eğitiminin sonunda Kahire'deki bazı okullarda ders vermeye başladı ve bunun yanı sıra birçok kitap da kaleme aldı. İbni Yunus fıkıh, tıp ve matematik dallarının yanı sıra musikide büyük yeteneğe sahipti. İbni Yunus'tan günümüze birçok eser geriye kalmıştır ki bunların arasında Elesrar Elsultaniye adlı kitaba değinebiliriz.