Bugün hicri şemsi 11 ordibeheşt 1398, hicri kameri 25 şaban 1440 ve 1 mayıs 2019 çarşamba

15 yıl önce bugün hicri şemsi 11 Ordibeheşt 1383'de, İranlı çağdaş yazar ve komedi yazarı Kiyumers Saberi Fumeni vefat etti. Hicri şemsi 1320'de İran'ın kuzeyindeki Somesara kentinde doğan Fumeni, edebiyata ilgi duymasından dolayı bu dalda yüksek lisans derecesine kadar tahsilini sürdürdü. Fumeni'nin dikta şah rejimine muhalefet etmesi onun komedi türündeki şiirlerinin siyasi kalıp şeklinde olmasına neden oldu. Bu İranlı mizah üstadı islam inkılabının zaferinden sonra birçok sorumluluğu üstlenmesine rağmen Gol Ağa adlı esirini yayınlatarak siyasi, sosyal ve kültürel konularında yazılar yazmaya başladı. Malek Eşter, Zahak ve demirci Ahenger hikayesinin analizi gibi eserler Fumeni tarafından kaleme alındı.

*****

123 yıl önce bugün hicri şemsi 11 ordibeheşt 1275 yılında, Gacar hanedanının 4. Şahı Nasırredin şahın öldürülmesiyle İran'da elli yıllık karanlık tarihi devir sona erdi ve ülkede meşruta inkılabının başlaması zemini hazırlanmış oldu. Aslında Nasırredin şah özgürlükçü mücadeleci mirza Rıza Kermani tarafından kurşunlanarak öldürüldü. Mirza Rıza Kermani Seyid Cemaleddin Esedadabi'nin taraftarlarından idi ve İran toplumunda zulüm ve despot düzenin ortadan kaldırılması için Nasıreddin şahı öldürdü. Nasırredin şahın uzun süren saltanatı İran'da Gacar devrinin önemli tarihi dönemlerinden sayılırdı, zira bu devirde çok acı olaylar yaşandı ki her biri kendine has özel öneme sahipti. Bu olaylardan biri Nasıreddin şahın layık sadrazamı Emir Kebirin katledilmesi, Mirzayi Şirazi'nin önderliğinde halkın kıyamı ile lağvedilen tütün imtiyazının bir İngiliz şirketine verilmesi idi. Nasıreddin Şah'ın saltanat devrinde yabancı devletlerin İran'daki müdahaleci girişimleri ve nüfuzu had safhaya ulaştı.

******

1303 yıl önce bugün hicri şemsi 25 Şaban 137 tarihinde, İranlı mücahit asker Ebumüslim Horasani, Abbasi hanedanının dönem hükümdarının emri üzerine katledildi. Ebumüslim Horasani İran'ın Horasan kentinde zalim Emevilerin hükümdarlarına karşı ayaklanan "siyah Camegan" adlı bir grubun liderliğini üstlenerek kısa bir sürede birçok kent ve köy sakinleri onun safına katıldılar ve bu birliktelik ve vahdet neticesinde Emevileri yenmeyi başardılar. Böylece Emeviler'in hükümdarlığının yok olması ve Abbasilerin iktidara geçmeleri zemini hazırlanmış oldu.

*****

703 yıl önce bugün, hicri kameri 25 Şaban 737 tarihinde, Moğol hükümdarları aleyhindeki Serbedaran kıyamı İran'ın kuzey doğusundaki Sebzivar kentinde sonuca ulaştı ve Serbedaran adlı yeni bir silsile kurulmuş oldu. İran'ı kendi sultaları altına alan Moğolların zulmü ve zorbalıklarından usanan Serbedaran grubu Şeyh Halife, Şeyh Hasan Curi ve Abdurrazzak gibi dönemin mücadeleci din âlimlerinin liderliğinde Moğollar ve onların hamileri ile mücadele etmeye başladılar. Kıyam edenlerin sloganı, ‘zalimler ve zorbacıları yok edeceğiz veya asılacağız’ şeklindeydi. Bu yüzden onlar Serbedaran olarak adlandırıldılar.  

******

130 yıl önce bugün 1 mayıs 1889’da dünya iş kongresinin kararıyla bugün dünya işçiler günü olarak adlandırıldı. 1 mayıs 1886’da Amerikanın Chicago eyaletinde 40 binden fazla işçi kendi haklarının ihyası için geniş gösteriler düzenlediler. Bu gösteriler polis güçlerince bastırıldı ve birçok işçi ölürken birçokları da yaralandı.012