Bu bölümde Melik Milli Müzesi ve Kütüphanesi kültürel kompleksi ile tanıştıracağız sizleri. Bu çerçevede bu kompleksin kurucusu ve bu komplekste bulunan değerli nesneler ile tanışacağız.

Dünya genelinde birçok müze ve koleksiyon  değerleri eşyalara ve nesnelere ilgi duyan kişilerin yıllarca birikimi ile ortaya çıkmıştır.  İran'da da   eşyaları  özel olarak  toplanan  müzeler vardır.  Bunlardan biri de Melik Milli Müzesi ve Kütüphanesidir.  Bu komplekste değerli eserler Hac Hüseyin Melik tarafından toplanmıştır.  Bu müze ve kompleks ise Meşhet'te bulunan Razevi türbesine ve külliyesine vakfedilmiştir. 

Bu kompleksi kuran  Hac Hüseyin Melik, Kaçarlar döneminin büyük tacirlerinden  Tebrizli  Muhammed Kazım Melek-ul Tüccar  oğludur.    Hac Hüseyin  Melik 1871 yılında  doğmuştur.  Hüseyin  Horasan'da babasının mülki varlıklarını yönetmekteydi.   Gençliğinden itibaren kültürel meselelere ilgi duymuş ve babasının arkadaşlarının birinin de tavsiyeleri üzerine  İmam Rıza türbesinde bulunan önemli eserlerin bir kısmı ile tanışmıştı. 28 yaşına ayak bastığında   Nişabur'da  İbni Yemin'in şiir divanı nüshalarından birini bulup  o zamandan itibaren büyük bir kütüphane kurmaya başladı.      

Hac Hüseyin Melik ilk başta  Meşhet kentinde Melik Kütüphanesini kurdu ve ardından da  bu kütüphaneyi  Tahran'ın Beyn-ül Haremeyn çarşısındaki baba evine  aktardı ve orada  bu bilim kaynaklarını herkesin hizmetine sundu.  Ardından 1937 yılında  bu kütüphaneyi  İmam Rıza as türbesi ve külliyesine vakfetti. 

Hac Hüseyin Melik   Tahran ve Horasan'da   birçok mülk ve mal varlığına sahipti. Ancak bu servetin büyük bir bölümünü  hayır işler ve kamu yararına olan işler için ayırdı.  Bu çerçevede İran medeniyeti ve kültürünün  korunması için de değerli adımlar attı.   Hac Hüseyin Melik'in hedefi ise   araştırmacıları  İran'ın medeniyeti ve kültürünün özellikleri ile tanıştırmaktı.  Hac Hüseyin Melik, bu kesimin yakından bu kültürel ve sanatsal eserleri görmelerini istiyordu.  Hac Hüseyin Melik  uzmanlara danışıp onların görüşlerini de alarak  bu değerli eşyayı satın alıyordu. 

Demin de işaret ettiğimiz üzere Melik Kütüphanesi  Hac Hüseyin Melek'in babalık evinde  kuruldu.   2 bin  500 metre karelik alanda yapılan ev  iç ve dış bölümden oluşmaktadır.  İç kısmı 1961 yılında yıkıldı ve  Milli Melik Kütüphanesi olarak bilinen üç katlı bir bina yerine geçti.  1964 yılında ise  Hac Hüseyin   tarihi ve sanat eserlerini de içeren müze kurmak istedi.  Bu yüzden  zengin kütüphanesinin yanı sıra burada bir müzede de kurmaya çalıştı.  Bu büyük hayırsever 1972 yılında hayata gözlerini yumdu. 

Melik Milli Müzesi ve kütüphanesi  1996 yılına kadar onun evinde kurulu idi.   Ancak  müzenin yeni binasının yapımının tamamlanması ile  bu değerli eserler  yeni binaya taşındı.  Hac Hüseyin Melik ise  bu evin arsalarını  yıllar önce Razevi türbesine hediye etmişti.  Şimdi de  Milli Melik Müzesi Tahran Milli Bahçesi alanında bulunmaktadır. 

Sohbetimizin başında da değindiğimiz gibi   Milli Melik Müzesi ve Kütüphanesi  1996 yılından itibaren  Tahran Milli Bahçesi alanında yer almıştır.  Öyle bir alan ki  gezildiği zaman İran'ın çağdaş tarihi ile ilgili önemli ipuçları  bulup güzelliklerinden yararlanabilirsiniz.   Bu müzenin binasının mimarisi çok güzeldir ve tasarlanmasında hem kadim hem de  modern öğeler görülmektedir.  Bu bina, kütüphane, sergi alanı ve farklı salonlar gibi bölümleri içermektedir. 

Bu kompleksin  kütüphanesi   çok zengin olup  yaklaşık 100 bin  basılmış ve 3 bin  568 kadar  taş baskısı kitabı ile  İran'ın ilk basılmış kitap örneklerini de içermektedir.  Ayrıca bu kütüphanede  19 bin kadar el yazılı  risale de bulunmaktadır. Bu açıdan  bu kompleks de İran'ın en büyük el yazma hazinelerinden sayılır.    Buna ilaveten  bu kütüphanede 30 farklı dilde  kitaplar da bulunmaktadır. Bunların da her biri çok değerli eserlerdir.    Melik Milli Kütüphanesi   her yıl Sayın Hac Hüseyin Melek'in vakfettiklerinden elde ettiği gelirlerle el yazma ve basılmış yeni kitaplar alıp bu kütüphanenin zenginliğine katkı sağlamıştır.  Bu kütüphane vakfedildiği için hiçbir kitap ödünç verilmiyor ve sırf belirlenen alanlarda bu kitapları okumak mümkündür. 

Bu kompleksin müze bölümü ise Milli Melik Müzesi olarak tanınmaktadır. Bu müze  farklı salonlar halinde değerli eşya ve eserleri kapsamaktadır.   Bu kompleksin  salonları arasında  sikke ve demir para salonu, Kemalül Mülk Hanedanı salonu,  Kitabet ve minyatür salonu, halı salonu ve diğerlerine değinmek mümkün. 

کتابخانه و موزه ملی ملک

Sikkeler ve demir paralar  değerli ve önemli tarihi kalıntılar olarak  milletlerin geçmişteki kültürü, giyim kuşamı, beslenmesi, savaşları ve savaş malzemeleri ve cihazları, gelenek ve görenekleri ile ilgili  bilgi vermektedir.  Sikkeler ve demir paralar  diğer maddeler ve eşyalara göre nispeten daha uzun süre kalıcılığa sahip olmaları yüzünden araştırmacılar ve  bilim insanları da bu eşyalar üzerinde daha rahat çalışmalar yürütebilirler.       

Müzenin  sikke ve demir para salonunda   Ahamenişler dönemi öncesi yani  6'ncı yüzyılın öncesine ait  yaklaşık 9 bin kadar tarihi sikke bulunmaktadır.  Bu salonda  Yunan, Seleukos, Bizans, İslam ve Osmanlı döneminden sikkeler sergilenmektedir.  

Müzenin bir başka bölümü de Kemalülmülk ve Gaffari hanedanı salonudur.  Orada Kemalülmülk olarak bilinen ünlü İranlı  ressam Muhammed Gaffari'nin resim  tabloları sergilenmektedir.  Ayrıca sanatsever ve sanatçı Gaffari aile fertlerinin de eserleri burada sergilenmektedir.    Bu salonun önemli  eserlerinden biri de  " okumakta olan yaşlı adam" portresidir.   Bu eser Kemalülmülkün yarım kalan eseri ve son eseri sayılır.   Ana hatları çizilmişse ve baş kısmı ve üst kısmın bir tarafı boyanmışsa da  Kemalülmülk gözünde yaşadığı sorundan ve rahatsızlıktan dolayı bu eseri yarım bırakmak zorunda kalmıştır.  Bu da Kamülmülk'ün son eseri sayılmaktadır. 

Kitap ve  miniyatürcülük  salonu ise   Milli Melik Müzesinin diğer bölümlerindendir.  Bu salonda da  güzel hat yazı sanatı hattatlık ve miniyatür eserleri, kağıt kıvırma sanatı eserleri, değerli el yazma belgeleri ve nüshaları  yer almaktadır.  Bu salonun güzel hat eserleri arasında  İran ve İslam aleminin ünlü ve tanınmış hattatlarının eserleri bulunmaktadır. Bu çerçevede  Mir Emad, Yakut Mutasimi, Alirıza Abbasi ve bir çok tanınmış sanatçının eserleri bulunmaktdır.   

Milli Melik Müzesinin bir başka cazip noktalarından biri de  Bayan İzzet Muluk Melek'in  hediye ettiği eserler bölümüdür. Muluk Melek, Hac Hüseyin'in büyük kızı olup bu sanat hazinesini vakfeden kişidir. Bu vakfedilen eserler arasında Kaçarlar dönemi resim tabloları, el yazma nüshaları ve kalemlik gibi  eserleri bulunmaktadır.    Bu müzede  100 bin kadar  pulu da içeren pul bölümü  da bulunmaktadır.  Ayrıca pul bölümünün yanı sıra  34 değerli halı içeren bir de  halı bölümü vardır. 

Milli Melik Müzesinin bir başka bölümü de   " tek eser salonudur". Bu salonda her üç aydan bir,  müzenin eserleri arasında bulunan değerli eserlerden biriyle ilgili tablolar, açıklamalar ve  cazip   video müzikler paylaşılır.  

Hac Hüseyin Ağa Melik Daimi Sergisi de bu milli müzenin önemli bölümlerinden sayılır.   Bu salonda  ise  Hac Hüseyin Ağa Melik'e ait  özel eşya, fotoğraflar ve el yazma eserleri sergilenmektedir.  Melik Müzesinin  İran ve İslam sanatının  tam bir koleksiyonu sayıldığını söylenebilir. Unutulmamalıdır ki bu değerli koleksiyon Hac Hüseyin Melik'in kişisel çabaları sonucu halkına hizmetine sunulmuştur.