Эрон бўйлаб саёҳат (35)
Дўстлар, гўзал Қешм оролига саёҳатимиз давоми сифатида ушбу дастурда биз Қешмнинг ажойиб геопаркига бирга ташриф буюрамиз ва унинг бетакрор гўзалликларидан баҳраманд бўламиз.
Ассалому алайкум дўстлар, эсда тутингки, олдинги дастурда Қешм оролининг ажойиб диққатга сазовор жойларига ташриф буюрганимизда, биз ушбу оролнинг табиий мўъжизалари ва Қешм геопарки ҳақида гапирган эдик. Бир нечта геозитлардан иборат Қешм Геопарки нафақат оролнинг энг ноёб диққатга сазовор жойи, балки Эронда ҳам ноёб ҳисобланади. Бу геопарк Эрондаги биринчи геопарк бўлиб, 2006-йилдан ЮНЕСКОнинг Жаҳон геопарклари рўйхатида рўйхатга олинган Яқин Шарқдаги ягона геопаркдир. Ушбу геопарк ва унинг геосителарини муҳофаза қилиш маҳаллий ҳамжамият томонидан ҳамда Қешм Геопарки раҳбарияти назорати ва тренинги остида яшил туризм фаолияти орқали амалга оширилади.
Қешм оролининг ғарбий қисмидаги ажойиб табиий эффектлар тўплами Қешм геопаркини яратди. Оролнинг бу қисмида миллий ва жаҳон миқёсида катта аҳамиятга эга бўлган гўзал, ноёб ва йўқолиб кетиш хавфи остида турган ўсимлик ва ҳайвон турларидан ташқари, ҳар бири ўзига хос жозибаси ва гўзаллигига эга бўлган ноёб ва бетакрор геологик ҳодисалар мавжуд.
Қешм Wорлд Геопарки 20 дан ортиқ геоситларни ўз ичига олади, шу жумладан тузли ғор, мангров ўрмонлари, ҳайкаллар водийси, юлдузлар водийси, Чаҳкуҳ дараси, лой зонаси, қисқичбақа қояси, Шур водийси, Дукоҳак, Коркула тоғи, боми Қешм ва бу бошқалар ноёб гўзалликларнинг баъзиларидир. Табиатнинг сеҳрли ва бетакрор чеҳралари, улардан баҳраманд бўлиш учун Эрон жанубидаги ушбу гўзал оролга кўп марта саёҳат қилишингиз керак. Қешм Геопарки билан танишиш учун бизга қўшилинг.
Қешмнинг табиий мўъжизаларини зиёрат қилишни "Намакдон ғори" билан бошлаймиз. Форс кўрфазининг етти мўжизасидан бири бўлган Қешм оролида тузли тоғ бор. Бу тоғнинг танасида узоқдан оппоқ туз чизиқлари борлиги гўзал манзарани кўрсатади. Туз тоғи Қешм шаҳридан 90 км узоқликда, оролнинг жануби-ғарбий қисмида ва жанубий қирғоқлари яқинида жойлашган. Ушбу гумбаз шаклидаги тоғнинг баландлиги тахминан 237 метрни ташкил этади ва оролнинг энг баланд қисмидир.
Қешм туз гумбазининг ичида бир қанча ғорлар бор. Ушбу мажмуадаги Намкадон ғори деб аталадиган, узунлиги 6400 метр бўлган энг узун ғор дунёдаги энг узун туз ғори унвонига сазовор бўлган. Мутахассисларнинг фикрича, туз ғорининг пайдо бўлиши Кембрийгача бўлган даврга (қадимги даврдаги геологик даврлардан бири) тегишли. Шунинг учун унинг ёши 500 миллион йилдан ортиқ. Ғорда ҳосил бўлган кўп рангли туз қатламлари ҳар бирининг ёши ўн минглаб йиллардир. Бу ғорда турли ўлчамларга эга бўлган бир нечта заллар мавжуд. Ушбу ғорнинг биринчи зали унинг кириш жойидан тахминан 670 метр узоқликда жойлашган бўлиб, бу ғорнинг ўртача кенглиги 5 метрни ташкил қилади.
Ғор ичида, айниқса унинг чуқурлигида ёруғлик етарли эмас ва кристалли туз сталактитларини кўриш учун ёрқин чироқ керак. Туз ғорининг томи турли шаклдаги мармар ва биллур қандиллар билан қопланган ва ўзига хос кўриниш ҳосил қилган.
Намакдон тоғининг ички қисмида доимий сув оқими бўлиб, у атрофдаги тузлар билан қўшилиб, ғордан булоқ шаклида чиқиб, Намакдон тоғи этагида табиий ҳовузларни ҳосил қилган. Бу сувнинг шўрлиги туфайли ҳовуз ҳам оқариб кетган. Булоқ йил бўйи оқиб ўтиши ҳақида гапирмаса ҳам бўлади. Бу сув оқими шўр ғорнинг ички қисмларида кўринади, баъзан ғордаги шўр сув тасвирларни ойна каби акс эттиради ва бу ўз-ўзидан атроф-муҳитга гўзал чеҳралар беради. Бу булоқнинг асосий манбаи қизил рангга эга бўлиб, унда Ахра лой (ўтга чидамли тупроқ) конларини кўришингиз мумкин. Бу чўкиндиларда темир оксиди бирикмалари, айниқса гематит мавжуд.
Тузли ботқоқ гумбази ва унинг қирғоқ томони атрофида кўриш мумкин бўлган ажойиб ҳодисалардан бири пляж қумларида порлаб, гўзал кўриниш ҳосил қилувчи ялтироқ зарралар ва кумуш рангли олигархик минералдир.
Намакдон ғоридаги туз ош тузининг энг яхши тури бўлиб, унинг таркибида магний каби бошқа элементлар ҳам мавжуд бўлиб, у ердаги тузни тиббий туз сифатида киритади ва бу туздан профессионал спортчилар фойдаланиши мумкин. Туз ва бу жойдаги материаллар, туз ғори нафас олиш тизими беморлари ва астма билан оғриганлар учун мос жой бўлиб, унда бир қанча муддат қолиш уларнинг касалликларини яхшилашда самарали бўлиши мумкин.
Шубҳасиз, "мангров ўрмонлари" ва унинг ноёб ва гўзал дарахтлари, машҳур Эрон олими Абу Али Сино Авиcенниа марина деб номланган мангрове тури Кешм оролининг ажойиботларидан биридир. Мангров ўрмонига ташриф буюриш дастури Қешм сайёҳларининг асосий дастурларидан биридир.
Майдони 22000 км бўлган мангров ўрмонлари Форс кўрфази ва Уммон денгизи соҳилларида жойлашган Қешмнинг энг ажойиб диққатга сазовор жойларидан бири. Сувлар орасида жойлашган бу гўзал ўрмонлар дунёдаги ноёб ҳодисалардан бўлиб, жаҳон миқёсида рўйхатга олинган ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ташкилотларининг қўриқлаш маскани ҳисобланади. Бу ўрмонларнинг 2400 га майдони Қешм оролининг шимолий ва ғарбий соҳилларида жойлашган. Ўрмон денгизнинг тошқин зонасида жойлашган бўлиб, у сувнинг кўтарилиши билан йўқолади ва ўрмон ва унинг дарахтлари тўлқин пайтида пайдо бўлади. Бу ўрмонларнинг дарахтлари йил бўйи яшил бўлиб, узунлиги 3 дан 6 метргача этади. Бу дарахтларнинг қизиқарли хусусияти шундаки, улар миллионлаб йиллар давомида шўр сувга яхши мослашган, шунинг учун улар шўр сув билан озиқланади ва тузни чиқаради. Табиийки, у сувни ширин қилади. Саёҳлар ям-яшил мангров қайиқларидан ўтаётганда ўрмонга чиқишнинг ўзига хос турини бошдан кечирадилар.
Ҳурматли дўстлар, дастур тугаши муносабати билан сизни кейинги дастурда Қешм Геопаркининг бошқа ажойиб диққатга сазовор жойлари билан танишишга таклиф қиламиз.
