Эрон бўйлаб саёҳат (40)
Дўстлар, ўтган дастуримизда Бушеҳр вилоятига саёҳат қилдик ва ушбу вилоятнинг пойтахти бўлган Бушеҳр порт шаҳрининг тарихий диққатга сазовор жойлари билан танишдик. Сизларни Бушеҳрнинг бошқа диққатга сазовор жойларига ҳам ташриф буюришга таклиф қиламиз.
Ҳар қандай шаҳарнинг тарихий ва маданий диққатга сазовор жойларидан бири бу шаҳарнинг “Антропология музейи”дир. Чунки уни зиёрат қилиш орқали ўша ҳудуднинг урф-одатлари, ўзига хос маданий хусусиятлари билан танишиш мумкин. Фурсатдан фойдаланиб, Бушеҳр антропология музейига ташриф буюрдик.
Қожар давридан қолган музей биноси икки ярим қаватли 10 та хонадан иборат. Бушеҳр антропология музейининг 10 та бўлимининг ҳар бирида ушбу вилоят аҳолисининг турли урф-одатлари намойиш этилган. Бушеҳри уйи, бозор, қишлоқ хўжалиги анжомлари, чолғу асбоблари, пазандачилик анжомлари, сув таъминоти усули ва тўй маросими ушбу музейда томошабинлар эътиборига ҳавола этиладиган буюмлардир.
Ушбу бинонинг махсус архитектураси "Байт Хилоний" услубига мос келади ва Бушернинг эски текстурали бинолари каби соддадир. Ўша пайтда барча уйлар ва турар-жойлар гипсли оҳак билан маржон оҳактошидан қурилган. Ушбу бинонинг эшик ва деразалари тек ёғочдан ясалган бўлиб, икки оёқ шаклида. Барча эшикларда рангли ойналар билан кемерли ишланган. Биноларнинг томлари қандил ёки сандал деб аталадиган ёғоч билан қопланган.
Антропология музейи дастлаб шаҳар биноси эди. Орадан бироз вақт ўтгач, Таҳери исмли шахс томонидан сотиб олиниб, Тоҳири саройи номи билан машҳур бўлиб, сўнгра Маданий мерос, ҳунармандчилик ва туризм ташкилотига берилган ва фойдаланиш жойи ўзгартирилиб, музейга айлантирилган. Бу асар 1999-йилда Эрон миллий асарлар рўйхатида қайд этилган.
Бушеҳрда қадимийлиги ва ўзига хос меъморчилиги туфайли эътиборга олинган бир қанча бинолар мавжуд. Қожарлар даврига оид ва 2007-йилда Эрон миллий ёдгорликлари рўйхатида рўйхатдан ўтган Бушеҳр Пергола саройи ана шундай бинолардан биридир.
Бугунги кунда Пергола саройининг тарихий ёдгорлиги "Форс кўрфази ва уммон денгизи музейи" сифатида қизиқувчиларни кутиб олади. Ушбу музейнинг турли кўргазмаларида компаслар, денгиз камералари ва тунги кўриш, симсиз ускуналар, аскарлар ва денгиз ходимлари ва кемалар учун контейнерлар, турли хариталар, Форс кўрфази денгиз ҳужжатлари ва сув ости археологик топилмаларининг бир қисми сопол идишларни ўз ичига олади. суюқликларни ташиш учун Бушеҳр портида фаолият юритувчи тижорат компанияларининг экспорт ва импорт ҳужжатлари ва денгиз операциялари ҳужжатлари, шунингдек, Муқаддас Мудофаа даврида денгиз шаҳидларининг таржимаи ҳоллари. Бундан ташқари, ҳарбий кемаларнинг макетлари, тиббий-санитария жиҳозлари, денгиз тугунлари ўқув тахталари, тарихий хариталар, кемада фойдаланилган лотин ва қадимги форс ёзув машинкалари, турли тошлар, снарядлар, денгиз жониворлари ҳам музейни безаб турибди.
Музейнинг ташқи қисмида турли тарихий даврларга оид 40 та сув ости кемалари ва турли хил денгиз сув ости кемалари, жумладан Қажар ва Персеполис кемалари сақланади.
Эрон жанубидаги шаҳарлар бозорлари ўзининг географик жойлашуви ва Форс кўрфази мамлакатлари билан савдо айирбошлашдаги обрўси ҳамда туристларнинг керакли ашёларга осон етиб бориши туфайли сайёҳларнинг севимли масканлари саналади. Бушеҳр вилоятидаги савдо марказлари ҳам бу тоифадан айро эмас ва бу вилоятга саёҳат қилишда ушбу шаҳарнинг эски ва замонавий бозорларини зиёрат қилиш керак.
Қожарлар даври ёдгорлиги бўлган Бушеҳрнинг эски бозори Бушеҳрнинг ураётган юраги сифатида машҳур бўлиб, кундалик эҳтиёжлар билан таъминлашдан ташқари, вилоятнинг барча турдаги сувенирлари ва қўшни давлатлардан олиб келинган товарларни харид қилиш мумкин. Бушеҳр Сети бозорларда мавжуд сувенирлардан биридир. Бушеҳрнинг эски бозорлари ёнида одамларнинг турли дидига мос замонавий бозорлар барпо этилган.
Бушеҳр вилоятида қишлоқ хўжалиги ресурслари чекланганлиги сабабли ҳунармандчилик қишлоқ аҳолиси ҳаётида ҳал қилувчи ва муҳим ўрин тутган. Қишлоқ аҳли ҳамиша ўз ихтиёридаги табиий неъматлардан меҳнат қуроллари, буюмлар ясашга, рўзғор тебратишга ҳаракат қилган. Дарҳақиқат, балиқ овлаш билан бир қаторда габбеҳ, килимдўзлик, тўн тикиш, бўйрадўзлик, ланг ясаш каби ҳунармандчилик турлари ҳам тарих давомида бу ҳудуд аҳолисининг рўзғор топишининг асосий йўлларидан бири бўлиб келган. Бушеҳр ҳунармандчилигининг айрим турлари билан кўпроқ танишиш мақсадга мувофиқдир.
“Габбеҳ” қўлда тўқилган гиламнинг бир тури бўлиб, Бушеҳр вилоятидаги энг кўзга кўринган ҳунармандчилик маҳсулотларидан бири бўлиб, у одатда Женава ва Даштестон туманлари қишлоқларида тўқилади ва айни пайтда ушбу вилоятнинг энг муҳим экспорт маҳсулотларидан биридир. Габбеҳ икки хил рангда ва ўз-ўзидан тўқилган. Рангли Габбеҳ тўқувида ўсимликни бўяш усулида бўялган жун ипларидан қўлда ишланган иплар қўлланилади.
Габбеҳда фойдаланилган дизайнлар атрофдаги яшаш муҳити ва табиатни ҳикоя қилувчи рассомларнинг ижоди, диди ва тафаккури натижасидир. Бўёқларнинг тузилишида жун бир хил табиий ранг билан ишлатилади. Бушеҳрнинг машҳур буталари ғишт, дарахт, сут ва тўрт фасл нақшларида тўқилган.
Тўн ҳам туя жунидан тикилган юмшоқ ва бардошли жун матонинг бир тури. Бушеҳрда тўқилган махсус тўн Эрондаги ноёб анъанавий тўқимачилик маҳсулотларидан биридир. Либосни тўқиш учун, жун ишлаш босқичидан сўнг, сочлар жундан ажратилади ва мато учун жуда нозик ип йигирилади. Плаш матоларини тўқиш уй устахоналарида эркаклар томонидан амалга оширилади д. Бушеҳр абая ишлаб чиқариладиган ягона жой - Дашти шаҳрининг Кордован қишлоғидир.
Йигирилган жун рангига мос келадиган плаш матосининг ранг хилма-хиллиги жигарранг, қора ва оқ рангларни ўз ичига олади. Бу ҳудудда ишлаб чиқарилган халатлар Бушеҳрдаги энг машҳур ҳунармандчилик буюмларидан бири бўлиб, Форс кўрфази мамлакатларида кўплаб харидорларга эга.
Бушеҳрнинг яна бир ҳунармандчилиги унинг килим тўқиш саноатидир. Глим - бу ипак, эчки жуни ёки бошқа тўртта уй учидан тўқиладиган таглик ва қопламанинг бир тури. Килим, анъанавий шаклда, одатда, ташувчи ҳайвонлар учун полларни, деворларни ёки тўшакларни қоплаш учун ишлатилади. Аммо бугунги кунда бу маҳсулотлар шаҳар уйлари учун замонавий қоплама сифатида ҳам сотиб олинмоқда.
Бушеҳр тўқилган килимлар жуда чиройли, ранг-баранг ва ўзига хос дизайнга эга. Бу дизайнлар Бушеҳр килимини Эрондаги энг чиройли килимлардан бири сифатида машҳур қилди.
Форс кўрфазига яқинлиги бу вилоятда денгиз билан боғлиқ кўплаб ҳунармандчилик турларининг ўсишига сабаб бўлганини билиш яхши. Форс кўрфази истиридесидан фойдаланган ҳолда чиройли заргарлик қутилари, ўйинчоқ ва қўғирчоқлар, безаклар ва… каби маҳсулотлар ишлаб чиқариш сайёҳларни ўзига жалб этувчи Бушеҳр вилоятида кенг тарқалган.
Азиз дўстлар бугунги дастуримиз сизларга қизиқ бўлди деган умиддамиз. Кейинги сафаргача Хайр.
