Эрон бўйлаб саёҳат (41)
Ушбу дастурда Бушеҳр вилоятининг Тангестан шаҳрига ташриф буюрдик. Бу шаҳарнинг диққатга сазовор жойлари билан яқиндан танишамиз.
Дўстлар, аввалги дастуримизда Бушеҳр вилоятига саёҳат қилган эдик ва ушбу вилоятнинг пойтахти Бушеҳр порт шаҳрининг тарихий диққатга сазовор жойлари билан танишган эдик. Бушер вилоятидаги туристик диққатга сазовор жойлар тарихий ва табиат туризми жиҳатидан жуда хилма-хилдир. Ҳар бирининг ўзига хос табиий хусусиятлари ва қимматли тарихий обидаларига эга бўлган Генав, Дейлам, Дайр, Канган портлари ва Боразжон, Хормуж, Даштестон ва Танғистон шаҳарлари Эроннинг турли бурчакларидан, айниқса, қишда ҳамиша сайёҳларни кутиб олади. Вақт камлиги туфайли номи кураш ва қаршилик билан боғлиқ бўлган Танғистонга борамиз, бу минтақа Бушеҳр миллий қаҳрамони Раисали Делварий маконидир. Тангестан шаҳри Бушеҳр вилоятининг энг потенциал сайёҳлик шаҳарларидан бири эканлигини билиш қувонарли, чунки унинг қирғоқ бўйи, ўрмони, текислиги ва тоғи бор ва бу барча табиий диққатга сазовор жойлар тарихий диққатга сазовор жойлар билан бирга шаҳарнинг жозибадорлигини оширган
Бушеҳр шаҳридан Дейяр портига қараб ҳаракат қилсак, тахминан қирқ километрдан кейин Делвар порт шаҳрига етиб бораиз. Делвар луғатда мард ва жасур деган маънони англатади. Делвар Эрон тарихида муҳим рол ўйнаган ва ҳал қилувчи воқеаларга саҳна бўлган. Шаҳар ғарбда Форс кўрфази ва шарқда Загрос тоғлари билан ўралган. Шаҳарнинг жануби-шарқий қисмида биз Раисали Делварийнинг уйи ва музейини кўрамиз.
Тангестанлик жангчи Раисали Делварий номи Бушеҳр билан боғланган. У ва унинг иттифоқчилари Биринчи жаҳон уруши бошланганда Форс кўрфазида мустамлакачи кучлар мавжуд бўлган даврда ватанни ҳимоя қилиш учун муҳим жангларни олиб боришди.Делварий йигирма тўрт ёшидан бошлаб Эронда конституциявийлик йўналишининг кашшофларидан бири бўлиб, жанубдаги қўзғолонда муҳим рол ўйнаган.
1915-йил август ойида, ҳеч қандай уруш эълон қилинмасдан ёки огоҳлантиришсиз, инглиз қўшинлари Бушерга киришди. Дарҳақиқат, Форс кўрфази ороллари босиб олингандан сўнг навбат Бушерга келди, бу порт савдо айирбошлаш ва товарларни экспорт ва импорт қилишдаги аҳамияти билан алоҳида аҳамиятга эга эди. Аммо ғайратли Танғистон халқи бу ҳаракатлардан хабар топиб, сардор Али Делварий бошчилигида Англия билан урушга киришди ва уларни бу ҳаракатлардан тўсди. Раисали Делварий кўп фидойилик кўрсатди ва ниҳоят жасорат ва ғурур билан шаҳид бўлди. Музей аслида сардор Делварининг қароргоҳи бўлган ва Маданий мерос ташкилоти миллий қаҳрамон ёдгорлигини антропологик музей ва бошқа анъанавий қишлоқ тадбирлари ўтказиладиган жойга айлантирган.
Музей биноси ҳижрий 1286 йилда, Қожарлар ҳукмронлиги даврида қурилган бўлиб, майдони тахминан 3750 квадрат метр бўлиб, ҳовли атрофидаги 23 хонадан иборат бўлиб, барчаси бир-бирига боғланган. Панжара, деразалар музейнинг ички қисмини янада ажойиб қилган. Музей ҳовлисида гўзал палма дарахтлари ўрнатилган бўлиб, музей олдидаги майдонда Раисали Делварий ҳайкали ўрнатилган. Ушбу музейда бу қаҳрамон ва унинг сафдошларининг ҳаёти ва қаҳрамонлиги билан боғлиқ буюмлар ва рамзлар намойиш этилган. Музейнинг бир қисмида Раисали Делвари ва унинг бошқа иттифоқчилари ўз урушларида қўллаган қурол-яроғ ва уруш қуроллари намойиш этилган. Яна бир қисм эса бу озодлик курашчиси ва унинг ҳамроҳлари ҳайкалларига бағишланган бўлса, худди шу тарзда бошқа маконда васиятномалар, эски штамплар, қасамлар ва шу каби қимматбаҳо буюмлар сақланади. Делварий музейида инглизларнинг Бушеҳрни босиб олиши даврида юз берган воқеалар ва бу мамлакат халқининг босқинчиларга қарши қаршиликлари ёзма равишда ташриф буюрувчиларга намойиш этилган.
Раисали Делварий музейини айланиб чиқиб, унинг жанговар кийимдаги ва сафдошлари билан суратларини, Британия томони Бушеҳрни босиб олган пайтдаги тарихий штамплар билан бирга турли хил қуролларни, “Британия томонидан босиб олинган Бушеҳр” муҳри босилган хариталарни, ҳужжатлар, Британия истилоси билан боғлиқ хатлар , мустамлакачиликка қарши кураш объектлари, Раисали Делварийнинг васият ва қасамёди, оқ деворлар ва ёғоч эшик ва деразалардан иборат бўшлиқда Бушернинг эски уйларини чизиш учун витражлар ва ёғоч шифтлар, вилоят ва кейин палма дарахтлари салқин сояси остида ўтириб, Тангестан жасур раҳбарининг қароргоҳи кўздан кечириш унутилмас хотиралар қолдиради.
Раисали Делварий музейини зиёрат қилганимиздан сўнг биз Тангестан шаҳрининг маркази бўлган ва вилоят марказидан (Бушеҳр) 54 км узоқликда жойлашган Аҳрам шаҳрига борамиз ва тарихий Калат қалъасини кўрамиз. Зоҳир Хедрхон Аҳрамий қалъаси (Калат қалъаси), Аҳрам иссиқ булоғи (Оба), Мираҳмад иссиқ булоқ, Хаез сайлгоҳи ва қўриқланадиган ҳудуди, Имомзода Иброҳим (Аҳрам), Имомзода Жафар (Аҳрам), Аҳрам тўғони, Қучарк курорти ва Танғистон боғлари Аҳрамнинг сайёҳлик жойларидан баъзилари ҳисобланади.
"Калат Аҳрам қалъаси" минтақанинг тарихий қасрларидан бири бўлиб, охирги Қожарлар даврига тегишли. Бу қалъа "Аҳрам Сити" шимолида жойлашган бўлиб, Зоҳир Хедрхон Аҳрамийга тегишли. Ушбу қалъанинг умумий майдони 3400 квадрат метр бўлиб, қалъа тўртта минора ва қалъа ва ўрта қалъадан иборат бўлиб, қалъа аҳолиси учун шахсий биноларга эга, Калат қалъасида ишлатиладиган материаллар хом лойдан иборат. Биринчи жаҳон уруши пайтида қалъа мужоҳидлар ва мустамлакачиликка қарши курашувчиларнинг базаси ва жанубий жангчилар ва инглиз босқинчилари ўртасидаги тўқнашувлар жойи бўлган ва унинг ғарбий минорасидаги артиллерия снарядлари жойи ҳали ҳам сақланиб қолган. Худди шу қасрда инглиз асирлари ҳам сақланган. Калат қалъаси Эрон миллий ёдгорликлари рўйхатида 1998 йил 17 августда 2098 рўйхатга олиш рақами билан рўйхатга олинган.
Аҳрам иссиқ булоғи бу шаҳарнинг энг муҳим туристик диққатга сазовор жойларидан бири бўлиб, ҳар йили мамлакатнинг турли бурчакларидан саёҳатчилар ушбу дам олиш масканини кўриш учун ушбу минтақага саёҳат қилишади.2007 йилда Аҳрам Тангестан иссиқ булоғи намунавий сув тозалаш қишлоғи сифатида Эронда эътироф этилган. Булоқ мергел ва гипсли чўкинди жинсларнинг ёриқларидан чиқади ва унинг суви турли хил манфий ва мусбат зарядли ва иссиқ сувлар қаторида бўлади. Бу булоқда эркаклар ва аёллар учун иккита ҳовуз бор ва иссиқ сув манбадан канал орқали ҳовузларга йўналтирилади.
Аҳрам шаҳрининг сувенирларидан турли хил хурмоларни номлаш мумкин. Азиз дўстлар, ушбу дастур сиз учун қизиқарли бўлди деб умид қиламиз. Кейинги дастургача Аллоҳ сизга ёр бўлсин.
