Эрон бўйлаб саёҳат (42)
Ушбу дастурда биз Эроннинг жануби-ғарбида жойлашган Форс вилояти маркази Шерозга ташриф буюрамиз.
Ассалому алайкум Эрон бўйлаб саёҳат туркуми тингловчилари ва мухлислари.Ушбу дастурда биз Эроннинг жануби-ғарбида жойлашган Форс вилояти ва унинг маркази Шероз шаҳрига ташриф буюрдик. Шероз шаҳри Теҳрондан (Эрон пойтахти) минг километрча узоқликда жойлашган. Шероз Эроннинг энг гўзал шаҳарларидан бири бўлиб, унда энг яхшилар тўплами мавжуд. Персеполиснинг шон-шуҳратлари жойлашган ва Ҳофиз ва Саъдий каби шоирларнинг мангу маконидир.
Шероз Эроннинг маданияти, сивилизацияси ва туристик диққатга сазовор жойлари бўйича етакчи шаҳарларидан биридир. Шерозда кўплаб диққатга сазовор жойлар ва кўплаб сайёҳлик жойлари мавжуд бўлиб, уларнинг ҳар бири ўзига хос хусусиятларга эга. Шероз шеърият ва адабиёт шаҳри. Шаҳар баҳорги апелсин ва самимий боғлардир. Шерозда таъсирчан тарихий обидалар ва хушбўй боғлар билан бирга Эроннинг қадимий тарихи ва бу заминнинг мумтоз меъморчилигини кўрсатадиган ажойиб музей ва галереялар мавжуд. Шерозни эса Эроннинг энг сайёҳлик шаҳарлари ва вилоятларидан бири деб ҳисоблаш мумкин.
Биринчидан, минтақанинг тарихий ўтмиши билан кўпроқ танишган маъқул.Тарих давомида Форс вилояти ҳамиша дунёнинг турли бурчакларида форс сивилизациясининг гуллаб-яшнаши ва кенгайиш марказларидан бири бўлиб келган. Фирузободдаги Пасаргад, Персеполис, Бишапур, Шаҳр-э Гур ва Ардешир Бабакан саройи каби қимматбаҳо тарихий обидалар Эроннинг ёрқин тарихий маданияти ва сивилизациясини ифодалайди.
Бу вилоят Аҳамонийлар ва Сосонийлар каби буюк империяларнинг маркази эди. Исломдан олдин бу ҳудуддан “Кир” ва “Ардешир Бобокан” номли икки буюк форс подшоси чиқиб, пойтахт “Пасаргад” ва “Персеполис”га Аҳамонийлар, “Фирузобод”га сосонийлар сулолаларини ташкил қилган. Ислом динидан кейин бу вилоят Дилмиан, Отабеклар, Ал-Бувайҳ ва Зандие сулолаларининг маркази бўлиб, Қожарлар давридаги муҳим бошқарув марказларидан бири бўлган.
Вилоят кўплаб сулолалар ўртасида ўтган ва кўплаб қадимий ва тарихий обидалар қолган, уларнинг ҳар бири жаҳон мероси сифатида ўзига хос қадриятларга эга ва вилоят ва Ғарбий Осиё тарихини акс эттиради.
Милоддан аввалги 2000-йилларга оид эламийларнинг тарихий битикларида Шероз номи тилга олингани маълум. Шунингдек, бу шаҳар атрофида 7000 йил олдинга оид адирлардан ҳам инсон ҳаётининг белгилари топилган. Аҳамонийлар даврида Сузадан Персеполис ва Пасаргадагача бўлган йўл Шероздан ўтган ва охирги Парфия шоҳи бу шаҳарни ўз ҳудудига қўшиб олган. Сосонийларнинг икки муҳим пойтахти Бишапур ва Горни (ҳозирги Фирузобод) боғловчи йўл ҳам Шероздан ўтган. Истахр эрамизнинг 7-асрида араблар босқинига таслим бўлмаган Шерозгача бўлган Форс вилоятининг энг машҳур шаҳри бўлган. Бу қадимий шаҳардан Истахр шаҳри забт этилиши билан фақат харобалар қолган ва шундан бери Шерознинг шуҳрати ортиб борган. Салжуқийлар ва Хоразмшоҳийлар каби мўғуллардан олдинги ҳукмронлик даврида Шероз уларнинг ҳудудидаги энг муҳим шаҳарлардан бири бўлган. Чингизхон мўғул ва Амир Темурнинг Эронга бостириб кириши билан бир вақтга тўғри келган Илхонийлар ва Темурийлар даврларида Шероз уларнинг вайрон бўлишидан омон қолган. ХИВ асрда мўғуллар ғазабидан омон қолган Шероз санъат ва маданиятга қизиқувчилар учун таянч пунктига айланди.Бу шаҳарда Форс тилидаги машҳур шоирлар, жумладан, Ҳофиз ва Саъдийлар яшайди. Бу тарихий даврдан кейин Шероз кўп юксалишлар ва пасайишларни бошидан кечирди. Қўзғолонлар даврида хавфсиз яшаш жойи ҳисобланган бу шаҳар аҳолиси кўпайиб, бу шаҳарга вақти-вақти билан ҳужумлар уюштирилиши билан унинг аҳолиси бошқа юртга кўчиб ўтган. Бу юксалишлар даври Каримхон Занднинг ҳокимият тепасига келиши билан тугади ва у Шерозни ҳукуматининг пойтахтига айлантиради.
Каримхон Шероз учун ҳалигача ноёб диққатга сазовор жойларга эга қалъа, муҳташам масжид ва бозорни қолдирди. Бироқ, ундан кейин ва Оға Муҳаммадхон Қожар ҳужуми билан бу шаҳарнинг мавқеи Эрон пойтахтидан вилоят марказига қисқартирилган бўлса-да, лекин Шерознинг ободлиги ва обрўси мустаҳкамлигича қолмоқда.
Дўстлар, Шерозда ҳар бир меҳмонни ўзига тортадиган кўплаб сайёҳлик жойлари бор.Бу жойларга бирга ташриф буюрган маъқул.
Шерознинг шимоли-шарқида жойлашган ва шаҳарга киришда саёҳатчиларни ўзига тортадиган Шерознинг асосий диққатга сазовор жойларидан бири бу "Қуръон дарвозаси" деб номланувчи катта дарвозадир. Бу дарвозанинг ҳикояси Ал-Давлат Дайламий даврига бориб тақалади, у асосий шаҳарнинг бошида катта дарвоза ва тепасида Қуръон қуришни буюрган. Ал-давланинг асосий мақсади саёҳатчилар ва асосий шаҳардан ўтаётган барча одамларнинг Қуръон калималари туфайли соғлом саёҳат қилишлари учун бўлган. Ушбу бино турли даврларда бир неча марта қайта қурилган. Зандие даврида бу бино остонасида Қуръон билан тўла хона қўшилган. Қуръон дарвозасининг бугунги биноси асл шаклидан жуда фарқ қилади, чунки у вақт ўтиши билан ўзгаришларга учраган ва ҳозирги кунгача кўп марта қайта қурилган. Қуръон дарвозаси 1996 йилда Эрон миллий ёдгорликлари рўйхатига киритилган.
Қуръон дарвозасидан ўн метр нарида ВИИИ асрнинг машҳур шоири Камолиддин Абу Атта тахаллуси билан ижод қилган Хожавий Кермоний мақбара жойлашган бўлиб, бу мақбара ёнидан Рокнобод булоғи оқиб ўтади. Бу мақбара ҳижрий 1315 йилда қурилган ва кўп марта қайта қурилган. Мақбарадан бир оз юқорироқда 3 та ғор бор, улардан бири Зоҳидлар ва оқсоқоллар учун хонақоҳ маскани бўлиб, Хожавий бир муддат у ерда бўлган.
Археологларнинг фикрича, Хожавий Кермоний ҳижрий 679 йилда Кирмон шаҳрида туғилган ва адабиёт даҳоларидан бири бўлган. У ўз она шаҳрини тарк этиб, Убайд Законий, Салмон Савожий, Эмад Фақиҳ Кермоний, Хожа Ҳофиз Шерозий ва машҳур сўфий шайх Аминиддин Билияний каби кўплаб буюк зотлар билан яқин алоқада бўлиб, ҳижрий 752 йилда Шероз шаҳрида саёҳат қилган ва ўша ерда вафот этган
Хожавий Кермоний мақбараси 916-рақамли Эрон тарихий обидалари рўйхатига киритилган.
Шерознинг энг машҳур сайёҳлик жойларидан бири бўлган Хожавий Кермоний қабридан қисқа масофада Ҳофиз Шерозийнинг “Ҳофизия” номи билан машҳур қабри жойлашган. Унга кейинги дастуримзда ташриф буярамиз. Ҳозирча эса хайр, саломат бўлинг.
