Эрон бўйлаб саёҳат (57)
Бу дастурда Эроннинг яна бир гўзал вилояти бўлмиш Гулистон вилоятида бўлдик. биз билан бўлинг.
Ассалому алайкум Эрон бўйлаб саёҳат дастурлар туркуми тингловчилари ва мухлислари, азизлар, саёҳатимиз давоми ва Эроннинг турли шаҳарларига ташриф буюриб, Семнон вилояти шимолидаги Гулистон вилоятига саёҳатимиз бор. Вилоятнинг Каспий денгизи ва Алборз тоғларига яқинлиги сайёҳлар ва табиатни севувчилар учун жозибали маскан яратади. Гулистон вилояти Эрон шимолидаги энг гўзал яшил ва гўзал вилоятларидан бири бўлиб, у ерда диққатга сазовор жойларни кўриш ва томоша қилиш учун номаълум жойлар кўп. Ҳар йили кўплаб сайёҳлар ва табиатни севувчилар Гулистоннинг сон-саноқсиз табиий диққатга сазовор жойларини зиёрат қилиш учун ушбу вилоятга саёҳат қилишади. Ям-яшил ўрмонлар ва денгиз билан бирга ярим чўл ва қурғоқчил жойларни зиёрат қилиш имконияти ушбу вилоятнинг табиий диққатга сазовор жойлари кўп. Дунёдаги 13 иқлими маълум бўлган Гулистон вилоятида 8 таси мўътадил нам, мўътадил Ўрта ер денгизи, мўътадил қуруқ, мўътадил тоғли, совуқ тоғли, совуқ қуруқ, ярим қуруқ ва қурғоқчил иқлимга эга.
Гулистон вилояти 22 000 квадрат километрдан ортиқ майдонга эга бўлиб, унинг 70 фоизи табиий ресурслардан иборат бўлиб, мўътадил тоғли, чўл ва ярим чўл иқлими каби ўзига хос ва хилма-хил иқлим шароитлари ва 7000 йиллик тарихга эга. мингдан ортиқ қимматбаҳо тарихий-маданий ёдгорликлар, жумладан, тарихий бинолар, диний обидалар, адирлар ва қадимий ва тарихий обидалар, ноёб ландшафт ва табиий ландшафтларга эга бўлган обидалар маданий мерос ва туризм саноати соҳасида алоҳида ўрин тутади.
Олиб борилган янги қазишмаларга кўра, олти минг йил аввал Гўргон вилоятида шаҳарсозлик мавжуд бўлиб , орийларгача бўлган сивилизация киритилган. Гўргон яқинидаги Турангаҳ Таппе қазишмалари бу ҳудудда аҳоли зич жойлашган қишлоқлар, оммавий кулолчилик ва қишлоқ хўжалиги суғориш тармоғи мавжудлигидан далолат беради.
Аҳамонийлар битикларида, жумладан Бистондаги Доро битикларида бу ҳудуд турли шаклларда ўйиб ёзилган. Паҳлавий ёзувларда Гуркан шаклида ҳам ёзилган. Табарийдаги Ворг сўзи бўри маъносини билдиради. Юнон тарихчилари бу ерни Гиркания деб аташган.
Гулистон тарихий ўлканинг янги номи бўлиб, ҳижрий 7 асргача Гўрғон вилояти, сўнгра 10 аср бошларигача Астаробод, илк ислом даври битикларида эса Гўржан деб аталган. Бу вилоят 1997-йилгача Мозандарон вилояти таркибида бўлган, бироқ ўша йили мустақил вилоятга айланган ва унинг маркази сифатида Гўргон шаҳри танланган.
Гулистон вилояти миллий темир йўл (шимолий темир йўл) орқали Гўргондан Туркман портига ва у ердан Сори, Савадкуҳ, Гармсар ва Теҳрон билан боғланган. Ҳар йили вилоятнинг Машҳад зиёратгоҳи йўлидаги яхши позицияси туфайли у минглаб эронлик сайёҳларни қабул қилади. Айтиш жоизки, деҳқончилик ва чорвачилик вилоят иқтисодиётининг асосини ташкил этади. Бу вилоят мойли экинлар етиштириш бўйича республикада биринчи ўринда туради. Вилоятда паррандачилик, айниқса, пиллачилик, балиқчилик ҳам йўлга қўйилган. Гўргон кўрфазида ва Каспий денгизининг ғарбий қисмларида балиқ овлаш ҳам амалга оширилади. Эроннинг бошқа вилоятларида бўлгани каби Гулистон вилоятида ҳам минтақага хос ҳунармандчилик маҳсулотлари ишлаб чиқариш кенг тарқалган бўлиб, улардан энг муҳимлари гилам, килим, пелуş ва жожим, заргарлик буюмлари, тикувчилик, шойи каштачилик ва молиявий кигиздир.
Бу вилоятнинг кўпчилигининг дини шиа ва уларнинг салмоқли қисми суннийлардир. Қизиғи шундаки, Гулистон вилоятида форс, балуч, турк, казак ва туркманлардан бўлган турли этник гуруҳлар биргаликда яшайди. Вилоят аҳолисининг 40 фоизга яқинини туркманлар ташкил қилади, улар вилоятнинг ярмини ташкил қилади. Туркманлар вилоятнинг шарқий, марказий ва шимолий қисмларида, шунингдек, вилоят марказида яшайди, улар суннийдир ва туркман тилида гаплашади.
Гулистон вилоятининг пойтахти - ўтмишда Астаробод номи билан машҳур бўлган ва замонавий Гўргон шаҳри. Гўргон Гулистон вилоятидаги энг муҳим ва энг қадимий шаҳарлардан бири бўлиб, жуда узоқ тарихга эга. Ўзининг ёқимли иқлимига эга бўлган шаҳар кўплаб тарихий, табиий ва диний диққатга сазовор жойларга эга. Биз сизни ушбу шаҳарнинг тарихий диққатга сазовор жойларига ташриф буюришга таклиф қиламиз.
Биз Гўргон шаҳрининг тарихий жойларини зиёрат қилишни бошлаймиз, унинг майдони 150 дан 200 гектаргача бўлган, Эроннинг миллий ёдгорликлари рўйхатида 41-ўринда, Исфахон ва Язддан кейин учинчи рўйхатга олинган тарихий мажмуа ҳисобланади.
Ҳозир Гўргон шаҳрининг тарихий мажмуаси деб атайдиган нарса шаҳар мажмуаси қолдиқлари (Астаробод) ва унинг элементлари ва шаҳар маконлари, масалан, масжидлар, сув омборлари, сув ўтказгичлари, ўтиш жойлари ва бир ёки бир неча қаватли турар-жой бинолари ва бошқалар. Бу текстура икки қисмдан иборат: маъмурий ва турар жой.Турар жой қисмидаги уйлар, асосан, охирги Қожар ва илк паҳлавий даврларига тегишли. Лой ва қизил томлар, ғишт деворлари ва ёнма-ён тизилган тизмалар ҳали ҳам турган ва мафтункор бўлган қадимий шаҳарнинг тимсоли. Гўргоннинг тарихий текстураси Эрон шимолидаги энг йирик тарихий фактуранинг фахрий унвони ҳисобланади. Ширанги, Таховий, Шаробаф, Хуросоний, Мофидиён, Боқирий уйи ва Имомзадеҳ Нур уйи каби бинолар Горганга чуқур ўзига хослик берган.
Минтақанинг маҳаллий архитектураси билан кўпроқ танишиш учун Боқирий уйига ташриф буюриш мақсадга мувофиқдир. 150 ёшдан ошган Боқирий уй мажмуаси Гўргондаги энг муҳим тарихий бинолардан бири бўлиб, бу қимматли намунадир. Шаҳардаги маҳаллий турар-жой архитектурасини таъкидлаш мумкин.
Ушбу бино Налбандон ва Сарчешмеҳ маҳаллалари ўртасида ва Гўргоннинг асосий магистралларидан бирининг жанубий чеккасида жойлашган. Шаҳардаги қолган тарихий уйлар орасида Боқирий уйи энг катта ва энг соғлом намуналардан биридир. Ушбу бинонинг майдони 1950 квадрат метрни ташкил этади ва унинг ички маконларининг умумий майдони 1555 квадрат метрни ташкил қилади.
Бу тўплам илк паҳлавий даврига тегишли. Уй очиқ ва ёпиқ жойларнинг ўзгарувчан комбинациясидан иборат бўлиб, деярли геометрик бўлмаган ва кўп сонли ҳовлилар муҳим рол ўйнайдиган ўзига хос мураккаб ташкилотга асосланган.
Боқирий уйи турли ўлчам ва шаклдаги 7 та ҳовли ва 2 та ички ҳовли, 2 та ташқи ҳовли, вестибюл ҳовлиси, ошхона ҳовлиси ва бош ҳовлидан иборат бўлиб, бино атрофидаги ўтиш жойлари тармоғига жами 4 та кириш эшиги мавжуд.Сўнгги йилларда Боқирий уйи бинога ташриф буюриб, унинг ошхонасида ёқимли дақиқаларни ўтказадиган сайёҳларнинг кўплигининг гувоҳи бўлди.
Гўргоннинг диққатга сазовор жойларидан бири бу шаҳарнинг тарихий контекстида жойлашган ва минг йил олдин пайдо бўлган Налбандоннинг ранг-баранг ва кўҳна бозоридир. Бу бозорнинг тўқималарининг композицияси чизиқли бўлиб, Бозорча майдони билан боғланади. Илгари Исфаҳон, Табриз каби йирик шаҳарлардаги бозорлардан фарқли ўлароқ, Налбандон бозори ёпиқ эмас, дўконлар икки қаторда ёғоч ва йиғма эшикли бўлган. Ҳар бир касб, асосан, дурадгорлар, зардўзлар, кўнчилар, этикдўзлар каби табақага мансуб эди. Гўргоннинг эски бозори ўтмишда савдо, ижтимоий-маданий фикр ва ғояларни тарқатиш ва тарқатишнинг муҳим марказларидан бири бўлган. Гарчи бу бозор вақт ва иқтисодий, ижтимоий ва маданий омиллар билан ривожланган бўлса-да, лекин бугунги кунда шаҳарнинг асосий органининг маркази, савдо ва товар сотувчилари ва харидорлари йиғиладиган жой.
Налбандон энди мева-сабзавот, зираворлар, ёнғоқ ва ҳоказолар бозорига айланди. Бозор Имом Ҳумайний кўчасидан бошланиб, жоме масжиди ва тарихий уйларда тугайдиган тарихий контекстга олиб борадиган асосий тартиб ва бир нечта кичик тартибларга эга. Налбандан бозори меъморчилик услуби ва тегишли тартиблар жиҳатидан энг гўзалларидан биридир.
Гулистон вилояти ва Эроннинг шимолий минтақаси бозорлари ҳисобга олинади. Бу бозор маҳаллий ва маҳаллий бўлмаган маҳсулотларни етказиб беришнинг муҳим марказларидан бири бўлиб, ундаги муҳим ҳунармандчилик маҳсулотлари, айниқса, туркман ҳунармандчилиги алоҳида обрўга эга.
Гўргон масжиди - Гўргон шаҳрининг тарихий ёдгорликларидан бири, Горган шаҳрининг анъанавий ва эски бозори ёнида жойлашган.
Думалоқ ва ғиштли минорали Гўргон масжиди, темурийлар даврига оид нақшли минбар ва ноёб мозаикали иккита ёғоч эшиклари Астаробод тарихининг Салжуқийлар давридан то бугунги кунгача бўлган турли даврларини акс эттирувчи музейдир. Бу масжид тўрт айвон ва тўрт неф кўринишидаги марказий ҳовлидан иборат бўлиб, улар ҳам ўша даврнинг махсус меъморий безаклари билан безатилган. Салжуқийлар даврига оид ғишт ва кошинлар комбинацияси, етти рангли кошинлар ва куфий чизиқлари бўлган ғиштли минора Гўрган масжиди қурилишида фойдаланилган меъморий безаклардир.
Темурийлар, Сафавийлар ва Афшорийлар даврининг турли даврларида масжид ва унинг навлари таъмирланган бўлиб, ҳозирда ғарбий айвонда бу даъвога гувоҳлик берувчи бир қанча ёзувлар мавжуд.
Бу тарихий обиданинг ёши 1200 йил бўлиб, унинг минорасида куфий ёзувида битилган битиклар бор. Шунингдек, ушбу масжиднинг ёғоч минбарида ҳижрий 859 йил санасини кўриш мумкин. Ушбу тарихий масжид туркман меъморлари томонидан қурилган бўлиб, 1961-йил 9-июлда 181-рақамли ҳужжат билан Эрон миллий ёдгорликлари рўйхатига киритилган.
Дўстлар, биз бугунги дастурнинг сўнгги лаҳзаларига етиб келдик. Горганнинг диққатга сазовор жойлари ҳақида кўпроқ маълумот олиш учун сизни кейинги дастурда бизга қўшилишга таклиф қиламиз.
