Танг Зандон шаршараси

Чоҳармаҳал ва Бахтиёр вилояти Ғарбий Эрондаги энг гўзал сайёҳлик масканларидан бири бўлиб, у “Эрон томи” сифатида танилган. Ўзига хос ва бетакрор жойлашувига эга бўлган ушбу вилоят кўплаб табиий ва туристик диққатга сазовор жойларга эга бўлиб, улар орасида 54 минг гектардан ортиқ майдонга эга Сабзкуҳ қўриқланадиган ҳудудни қайд этишимиз мумкин. Ғарбий Эрондаги энг беғубор ва гўзал табиий ҳудудлардан бири бўлган минтақа.

Сабзкуҳ минтақасидаги  Танг Зандон водийси ўзининг табиий, ўрмон ва тоғли манзаралари билан кўплаб саргузашт ва жасур алпинистлар ва қоячиларни ўзига тортади. Водийда гўзал тоғ тизмалари, шаршаралар, ям-яшил ўсимликлар ва ёввойи табиат мавжуд. Баландлиги 2600 метр бўлган Танг Зандон Чоҳармаҳал ва Бахтиёр провинсиясидаги энг улкан ва энг баланд тоғлардан бири бўлиб, бу ям-яшил ва ғайриоддий водийда 10 га яқин шаршаралар мавжуд, улардан Танг Зандон шаршараси энг ҳайратланарлиси ҳисобланади. Ушбу гўзал табиат ҳодисаси ҳақида кўпроқ билиш учун бугун бизга қўшилинг.

Танг Зандон шаршараси минтақа аҳолиси орасида Кродикон номи билан машҳур. "Кер" туман, "Ди" эса тутун деган маънони англатади. Шундай қилиб, Кродиcон маҳаллий тилда тутунли туман деган маънони англатади. Бу шаршара тутунли шаршара сифатида танилган, чунки шаршара тепасидан пастга қараганингизда, сув ерга тегса, сув чанг бўлиб, парчаланиб кетади. Баландлиги 120 метр бўлган Танг Зандон шаршараси қоядан 50 ва 70 метрли икки босқичда оқади. Оқаётган сувнинг ҳажми шунчалик каттаки, пастки қисмида оқ туман ва тутун ҳосил бўлади ва шунинг учун шаршарага яқинлашиб бўлмайди ва шаршарани томоша қилиш ёки суратга олиш учун ундан камида 100 метр масофада туриш керак.

Эрондаги энг сувли ва энг баланд шаршаралардан бири бўлган Танг Зандон шаршараси тошнинг юрагидан оқиб чиқади, унинг манбаи жарликдан 50 метр узоқликда жойлашган булоқдир. Бу булоқнинг суви шаршарадан тушиб, ниҳоят Сабзкуҳ ва Каребас дарёларига қўшилади. Бу шаршара Лордеган шаҳридан 55 км шимолда Чоҳармаҳал ва Бахтиёр вилоятида ва Танг Зандоннинг чуқур водийсидаги баланд тош деворлар орасида жойлашган. Бу ҳудудга кириш йўли тик ва Малрух бўлиб, ҳатто кўчманчилар ҳам унга кира олмайди. Танг Зандондан водийсидан ўтиш катта жисмоний куч талаб қилади, оқар сувда сузиш ва елканли спорт устаси бўлишни талаб қилади. Шу боисдан ҳам у минтақанинг беғубор ва тегмаган қисмларидан биридир.

Шаршара атрофидаги ҳудуд ўсимликларга жуда бой. Яшил тоғ муҳофазаси ҳудудида 272 дан ортиқ ўсимлик турлари, жумладан, Гези, Трагакант, Буғдойзор, Саларлак, Бодом ва Эман ўрмонлари мавжуд. Бу хилма-хил ва зич ўсимликлар турли хил ҳайвонлар учун мос яшаш жойларини таъминлади. Сабзкуҳ қўриқланадиган ҳудудида 24 турдаги сутемизувчилар, 21 турдаги судралувчилар, 4 турдаги амфибиялар ва 12 турдаги балиқлар яшайди. Бутун эчкилар, қоплонлар, ёввойи мушуклар, сиртлонлар, норкалар, қўнғир айиқлар, форс синcаплари, тулкилар, шоқоллар, тўнғизлар, қуёнлар, бўрилар, майданозлар, қоплонлар, калтакесаклар, тошбақалар бу ҳудудни уй қиладиган ҳайвонлардандир. Яшил тоғ қўриқланадиган ҳудуд ва Танг Зандон шаршараси атрофида кўплаб қушлар, жумладан, чийиллаш, чумчуқ, бойўғли, қалпоқли, қудуқ каптари, тоғ этагидаги каптар, каклик, тиху, далижа, пайпоқ, бургут ва кўршапалаклар яшайди.

Танг Зандон ҳудудига ташриф буюриш учун энг яхши вақт - баҳорнинг ўртасидан кузнинг бошигача. Бу даврда атроф-муҳитнинг гўзаллиги ва камроқ хавф нуқтаи назаридан саёҳат қилиш учун яхшироқ вақт. Йилнинг бошқа кунларида бу ҳудудга саёҳат қисқа совуқ кунлар, иссиқ мавсумда шаршаранинг етишмаслиги, адашиб қолиш эҳтимоли, бўрон пайтида қоятош ва тошларнинг қулаши хавфи ва бошқалар туфайли юқори хавф билан боғлиқ.

Баъзи табиат ихлосмандларининг фикрича, Танг Зандон шаршараси баҳорнинг сўнгги кунларида самовий кўринишга эга, аммо бу ой шаршаралар туфайли водийни кесиб ўтиш юқори хавф эканлигини билиш яхшироқдир.

Айтиб ўтилганидек, Танг Зандон водийси ҳудуди қия ва сирпанчиқ йўлга эга қийин ҳудуд бўлгани учун қариялар, ҳомиладор аёллар ва болаларни ўзлари билан олиб кетмаслик тавсия этилади. Шунингдек, бу водийга маҳаллий йўлбошчи ёрдамисиз ва қояга кўтарилиш ва техник жиҳозлардан фойдаланмасдан, юқори жисмоний тайёргарликсиз чиқиш мумкин эмас. Бу ҳудудга ташриф буюриш Атроф-муҳит департаменти билан мувофиқлаштиришни талаб қилади, чунки Танг Зандон, Ҳезар Дареҳ тоғи ва Сабзкуҳ, шунингдек, унинг жанубий ён бағирлари қўриқланадиган ҳудудлар қаторига киради. Албатта, бу водийга туризм ва алпинизм гуруҳлари билан борадиган бўлсангиз, рухсатнома ҳақида ташвишланишингиз шарт эмас.

(98) Рағз довон