آرشیو ملی افغانستان از قدمت و غنای بسیار زیادی برخوردار است

نسخه شناس و پژوهشگر ایرانی گفت: آرشیو ملی افغانستان قدمت و غنای بسیار زیادی دارد و تقریبا هشت هزار نسخه خطی که در آن وجود دارد از نقاط مختلف افغانستان جمع آوری شده اند.

دکتر امید منصوری در گفت و گو با برنامه انعکاس رادیو دری اظهار کرد: به این ترتیب این آرشیو تمام قومیت ها، زبان ها و لهجه های افغانستان را شامل می شود به عنوان نمونه تقریبا چهارصد نسخه خطی به زبان پشتو در آن وجود دارد به علاوه اینکه در قسمت هایی از نوار شمالی افغانستان مانند بدخشان قرآن هایی نگهداری می شود که ترجمه شده به لهجه های خاص آن مناطق است که پیشتر عکسبرداری و توسط موسسه آقاخان منتشر شده است.

وی افزود: آثار فارسی بسیار زیادی هم در آرشیو ملی افغانستان نگهداری می شود که شاید بتوان گفت قدیمی ترین نسخه موجود از کلیات حکیم سنایی غزنوی در آن وجود دارد که ظاهرا متعلق به اواخر قرن هفتم است. در سال های 2016 و 2017 از بعضی نسخه های خاص تصویربرداری می شد به عنوان مثال از مختارنامه عطار که قدیمی تر از نسخه ای بود که در اختیار آقای دکتر شفیعی کدکنی قرار گرفته بود و ایشان بسیار راغب بود که آن نسخه را دریافت کند که ما درخواست دادیم و تصویربرداری و تقدیم شد.

به گفته این پژوهشگر حوزه باستان شناسی هر کدام از بخش های این نسخه های خطی اهمیت خاصی دارد که شاید در هیچ جای دنیا تکرار نشده باشد، در این پازل فرهنگی افغانستان زبان های مختلف، لهجه های مختلف و هویت های مختلف دخیل هستند و در واقع یک نوع شناسنامه فرهنگی تمام افغانستان است و هرقدر بتوانیم بیشتر آن ها را حفاظت کنیم و بیشتر بشناسانیم مجموعه افغانستان را بیشتر به جهان شناسانده ایم، تلاش هایی هم که در این راه می شود بسیار ستودنی و غنیمت است.

منصوری با اشاره به برخی گزارش ها در مورد دستبرد به آرشیو ملی افغانستان در طول چند دهه جنگ و انتقال بعضی از آثار به کشورهای دیگر هم گفت: برخی از آثاری که در کتابخانه بوده در زمان دولت های پادشاهی را به عنوان هدیه به برخی افراد داده شده مثلا نسخه ای بسیار نفیس از تحفه الاحرار جامی بوده فقط تصویر آن در کتابخانه وجود داشت و اصل آن در سن پترزبورگ روسیه بود چنانکه برخی دیگر از آثار هم طی سال ها خارج شدند.

این نسخه شناس ایرانی گفت: نسخه ای هم از کلیات سعدی در آنجا بوده که در فهرست وجود داشته و تاریخ آن 710 هجری قمری بوده یعنی قدیمی تر از نسخه 726 و بعد هم که پیگیری کردیم یافت نشد، برخی از این نسخه ها مانند نسخ خطی قرآن کریم هم طی جنگ های داخلی و اتفاقاتی که در افغانستان افتاده خارج شده، در حراجی های مختلف در لندن و جاهای دیگر عرضه شده به صورت برگ برگ به فروش رفته و فقط تصویر آن در افغانستان موجود است.

وی همچنان خاطرنشان کرد: یک موضوع بسیار مهم حفظ و نگهداری آثار در آرشیو ملی و شرایط نگهداری آن ها است، تلاش های مدیران سابق آرشیو ملی افغانستان و دلسوزی های آن ها باعث شد برخی از دستگاه هایی که برای حفظ دما و رطوبت مخزن کتابخانه آرشیو لازم بود فراهم شود، به سبب اینکه مخزن کتابخانه آرشیو ملی افغانستان یک طبقه در زیر زمین قرار دارد از نظر انفجار و بسیاری آسیب های دیگر محفوظ و مصون است اما امروز از نظر دما و رطوبت هم نسبت به مثلا دو دهه گذشته وضعیت بسیار بهتری دارد.

منصوری گفت: با وجود این مسئله این است که برخی از نسخه های خطی را از اقصی نقاط افغانستان به داخل مخزن می آورند درحالیکه این مخزن باید فضای جداگانه ای داشته باشد که این نسخه ها در آن نگهداری، استریل و آلودگی زدایی شوند و سپس وارد مخزن اصلی شوند. در صورتی که مسئولان کتابخانه و آرشیو ملی افغانستان تصمیم به ارتقای سطح حفاظت و امنیت آنجا دارند نیاز است که حتما به این مورد هم توجه کنند یعنی یک قسمت پیش مخزن هم اضافه کنند.

وی یادآور شد که در گذشته بخش مرمت هم در کتابخانه آرشیو ملی افغانستان وجود داشت و افرادی در آن مشغول به کار بودند که در آرشیوهای مختلف جهان مانند جاپان، ایران و هند برای مرمت نسخه های خطی آموزش دیده بودند و در این زمینه توانمند هم بودند.