کاشان و تمدن هفت هزار ساله(ایران)

شهرستان کاشان درناحیه مرکزی ایران واقع شده و از شمال به کویر مرکزی ایران از جنوب به اصفهان از شرق و شمال شرقی به اردستان و از غرب به محلات و گلپایگان محدود است.

کاشان یکی از قدیمی ترین شهرهای فلات ایران است. قسمتی از شهرستان کاشان در دشت و قسمت دیگر در کوهستان واقع شده است و ارتفاع آن از سطح دریا حدود 1000 متر است .

 

کاشان به دلیل قرار گرفتن درمحدوده کویر دارای تابستانهایی با هوای گرم است ، و لی در نواحی کوهستانی هوا سرد و معتدل است .

دراین منطقه برای کشاورزی و مصارف دیگر ، از منابع سفره های آب زیرزمینی استفاده می شود . لذا حفرچاه و قنات به منظور آبرسانی دراین منطقه رواج دارد .

 

تاریخ کاشان

کاشان را همگان با سابقه تاریخی هفت هزار ساله اش می شناسند . قبل از اینکه تمدن آریایی به سرزمینی که بعدها ایران نامیده شد را ه یابد ، تمدنی به نام " سیلک ( Sialk ) از هزاره هفتم تا اواخر سده چهارم قبل از میلاد دراین سرزمین وجود داشته است .

 

سیلک اولین تمدن شهرنشینی در ایران مرکزی و در کاشان بوده است که از آن به عنوان قدیمی ترین خاستگاه تمدن بشری یاد می شود . یعنی اولین جایی که شهرنشینی شکل گرفت .

تنها نشانه ای که از این تمدن درخشان برجای مانده است ، تپه هایی به همین نام است که در فاصله 3 کیلومتری غرب کاشان واقع است .

این تپه ها در سال 1310 شمسی (1931) میلادی در فهرست آثار تاریخی و ملی ایران به ثبت رسیده است .

 

 

فرش های نفیس کاشان و شهرهای مجاور آن ، بناهای باشکوه و مجلل ، صنایع مهم و مشهور این شهر و سابقه تاریخی هفت هزار ساله آن ، باعث شده است که بسیاری از مورخان و جهانگردان از زمان های گذشته این شهر را دروازه تمدن جهان نام بگذارند .

 

کاشان نیز مانند سایرشهرهای ایران دوره های مختلف تاریخی را پشت سرگذاشته است و فراز و نشیب بسیار برخود دیده است .

درقرن پنجم هجری قمری ( یازدهم میلادی ) با روی کار آمدن سلجوقیان ، کاشان اهمیت و اعتبار روز افزونی یافت و شهر در این دوره در تمام زمینه های اقتصادی ، فرهنگی ، اجتماعی ، سیاسی و هنری ترقی چشم گیری نمود .

دراین دوره کاشان توسعه یافت و بناهای عمومی متعدد و گوناگون مانند مسجد ، مدرسه ، کتابخانه و بسیاری ساختمان های دیگر در آن ساخته شد .

از مهمترین آثار برجای مانده از آن دوره ، مسجد جمعه کاشان است که دردوره سلجوقی بازسازی گردیده و دارای گنبدی از آجر و مناره ای تزئین شده با کتبیه ای به خط کوفی با تاریخ 466 ه ق است .

 

شواهد تاریخی نشان می دهد که دوران رکود کاشان در عصر ایلخانان مغول درقرن هفتم هجری ( قرن 13میلادی ) بوده است .

دراین دوره که همزمان با حملات ویرانگر چنگیزخان مغول به ایران بود ، شهر کاشان مانند بسیاری از شهرهای ایران ، صدمات فراوان دید . اما دردوره صفویه ( اواخر قرن پانزدهم تا اوایل قرن هیجدهم میلادی ) کاشان درهمه شئون ترقی فراوانی نمود و به بالاترین میزان شهرت رسید .

 

 

جهانگردانی که دراین زمان به ایران آمدند بدون استثناء به تحسین و تمجید از کاشان پرداخته اند و به جهت شکوه ، ثروت و زیبایی اش آن را دومین شهر ایران بعداز اصفهان ذکر کرده اند .

این جهانگردان همچنین از منسوجات ممتاز و متنوع کاشان تعریف و توصیف فراوان نموده اند که نشانگر ترقی و شکوفایی صنعت و هنر بافندگی کاشان دردوره صفویه است .

دراین رابطه " تاوِرنیه " فرانسوی در سفرنامه خود نوشته است :

" درکاشان عده کثیری صنعتگر و کارگر ابریشم کار هست که خیلی خوب کار می کنند . زری های خوب از طلا و نقره می بافند که بهترین زری های ایران است ."

" شاردن " جهانگرد و ایران شانس فرانسوی نیز در سیاحت نامه خود نوشته است :

" اساس ثروت و حیات مردم کاشان از صنایع نساجی و ابریشم بافی و تهیه قطعات زربفت و نقره بافت تشکیل شده است . درهیچ یک از نقاط ایران ، مصنوعات و منسوجات مخمل و ساتین و ابریشم بافی و زری های ساده و گلدار ابریشمی بیشتر از کاشان وحومه آن تهیه نمی گردد ."

 

قالی کاشان

 در دوران صفویه ، هنرهای دستی نظیر نساجی و قالیبافی و سفالگری درشهر کاشان رونق خاصی یافتند ، بطوری که نمونه هایی از آثار و صنایع دستی آن زمان کاشان زینت بخش معروفترین موزه های جهان است . اما درمیان هنرهای مختلف دراین منطقه ، هنر قالیبافی ازاعتبار ویژه ای برخوردار است .

لذا مناسب دیدیم این بخش از برنامه را به معرفی این صنعت دستی ارزشمند اختصاص دهیم .

شکی نیست که هنر قالیبافی از درخشان ترین بارقه های نبوغ هنرمندان ایرانی است و از دوران گذشته تاکنون نمونه های نادر و منحصر به فردی از ذوق و بینش و مهارت هنرمندان قالیباف ایران باقی مانده است .

 

فرش ایرانی نمودار فروتنی و توانایی هنرمندان ماهری است که هیچگاه هنر را از متن زندگی جدا نمی دانند و بی هیچ تفاخری ، حاصل تلاش دستان هنرمندشان را بی دریغ دراختیار علاقمندان قرار می دهند و یا زینت بخش موزه های جهان می گردانند .

در کاشان نیز قالی بافی مانند سایر شهرهای ایران از قدیم رواج داشته است . قالیهای کاشان بخاطر طرح و رنگ از سایرقالیهای ایرانی متمایز می باشند . دردوره صفویه درسده های دهم و یازدهم هجری قمری ( 16 و 17میلادی ) طراحان فرش موفق شدند نقش های جالبی برای قالی به وجود آورند که اصالت و نقش و طرح منحصر به فرد آنان چشمگیر است .

ازهمان دوران بافت قالی درکاشان و روستاهای اطراف آن رواج داشته و در اوج کمال بوده است . بطوریکه " مارکو پولو" جهانگرد ونیزی در سفرنامه خود درکنار مخمل و زری کاشان ، قالی های خوش نقش این شهر را نیز مورد اشاره قرار داده است .

" اپهام یوپ " پرفسور ایران شناس نیز در مجموعه کتب "شاهکارهای هنر ایرانی" ضمن اینکه معتقد است قالی کاشان از عالی ترین درجه تکامل بافندگی منسوجات ظریف ابریشمی بوجود آمده است.

یوپ در تاثیر فرشهای کاشان نوشته است :" درنیمه قرن دهم هجری ( قرن شانزدهم میلادی ) از کارگاههای کاشان یک سلسله قالیچه و چند قالی بزرگ ابریشمی بیرون آمد . براثر هنر و همت طراحان بزرگ ، این قالیها از حیث درخشندگی و عمق رنگ با مخمل یکسان است ."

 

کارشناسان بزرگ فرش در جهان از میان دویست تخته فرش قدیمی مشهور دنیا ، هفت فرش ایرانی را به عنوان عالی ترین قالیهای جهان انتخاب نموده اند که چهار قطعه آن در کاشان بافته شده است .

یکی از معروفترین این فرش ها ، قالی معروف به " اردبیل " است که زینت بخش موزه " ویکتوریا و آلبرت " لندن می باشد .

قالی اردبیل از نظر طرح و بافت یکی از نفیس ترین و مشهورترین قالیهای جهان است و از لحاظ تاریخی نیز سند و مدرک مهمی محسوب می شود . زیرا دارای تاریخ و امضا است که نشان می دهد بافنده قالی اهل کاشان بوده است .

درحال حاضر نیز فرش های دست بافت کاشان در داخل وخارج ایران ، علاقمندان بسیاری دارد و بخشی از صادرات فرش ایران را بخود اختصاص داده است .

 

معماری کاشان

مسجد و مدرسه آقابزرگ

کاشان شهر بادگیرها و معماری سنتی و زیباییهای اصیل است . شهری که عمارت های بسیار زیبا در گوشه و کنار آن ، بر جلوه و جمال آن افزوده و وجود آثار ارزنده تاریخی در اطراف آن ، این شهر را به یکی از مراکز توریستی ایران تبدیل کرده است .

مسجد و مدرسه آقا بزرگ کاشان یکی از زیباترین مساجد و از جمله بهترین آثار معماری ایران اسلامی است که با طرح و اسلوبی دقیقا" منطبق با آب و هوای مناطق کویری ایران ساخته شده است.

 

این بنا مانند دیگر بناهای واقع در نواحی گرم و خشک ایران دارای تزئین طبیعی در داخل حیاط است . به این ترتیب کمبود چشم اندازها و فضاهای سبز در طبیعت منطقه ، با ایجاد فضای سبز محدودی در حیاط مرکزی مسجد و مدرسه ، جبران شده و منظره ای دلنشین و شرایطی مطلوب بوجود آورده است .

مسجد و مدرسه آقا بزرگ منسوب به " ملامهدی نراقی " ملقب به آقا بزرگ ، (عالم برجسته قرن دوازدهم هجری قمری ) است که به هزینه مردی نیکوکار به نام حاج محمد تقی خانبان طی سالهای 1250 تا 1260هجری قمری ( 19 میلادی ) جهت استفاده نماز جماعت و درس و بحث ساخته شده است .

نقشه بسیار جالب بنا ، ویژگی ممتازی را ایجاد کرده که در مساجد دیگر کمتر نظیر آن را می یابیم . مسجد در دو طبقه از هم متمایز فوقانی و تحتانی به نحوی ساخته شده است که از هر دو طبقه ، حیاط بسیار زیبا و وسیع و چشم انداز آن دیده می شود .

 

به هنگام ورود به مسجد در مقابلمان گنبد با شکوه و زیبایی همراه با دو مناره در کنار آن به چشم می خورد.

در طبقه پایین نیزاتاق هایی در چهار طرف حیاط قرار گرفته است که به منظور تحصیل طلاب علوم دینی ساخته شده است . ارتباط از طبقه بالا به پایین از طریق دو راه پله میسر است که در هنگام ورود به حیاط در نگاه اول دیده نمی شود .

گنبد عظیم مسجد آقا بزرگ که در ردیف بزرگترین گنبدهای آجری است بر روی هشت ستون قرار گرفته است و دو سقف دارد که اصطلاحاً " دو پوشه " نامیده می شود .

گنبد زیرین سنگینی سقف را تحمل و فشار را به دیوارها منتقل می کند. گنبد دیگر که بر روی آن قرار گرفته است ، به منظور بزرگ جلوه دادن ظاهر گنبد و حفاظت از پوشش زیرین است .

نورگیرهای آجری در بالای گنبد ، آیات الهی منقوش بر دور تا دور بدنه دیوارها ، گچبریهای زیبا و ساده شبستان های مسجد و زیبایی حیرت انگیز حیاط و حجره ها ، ساعت ها نظر بینندگان را به خود جلب می کند.

در نمای مسجد و در معماری آن قرینه سازی نقش مهمی دارد . هیچ فضایی بی دلیل و بدون کاربرد ، ایجاد نشده است. اختلاف نسبتا" زیاد دما در شب و روز کاشان ، معمار هنرمند و هوشمند ایرانی را بر آن داشته تا با استفاده از مصالح بومی بهترین راهها را برای پاسخگویی به مشکلات ناشی از اختلاف دما و جریان های باد بیابد . هر چند کار او سخت تر و دشوارتر شده است ، ولی هنر و خلاقیتش هر هنردوستی را شگفت زده می کند .

مسجد آقا بزرگ از نظر پلان جزو مساجدی است که دارای سه شبستان می باشد و نکته مهم و قابل توجه درا ین محل تلفیق مسجد و مدرسه است . تمامی بنا با آجر ساخته شده و تزئینات بکار رفته در آن ، جذابیت خاصی به این بنا بخشیده است .

 

باغ فین

مجموعه باغ فین کاشان با یکهزار سال قدمت در شش کیلومتری جنوب غربی کاشان قرار دارد. این مجموعه با 23 هزار و 700 متر مربع مساحت یکی از قدیمی ترین باغهای سنتی و تاریخی ایران است .

این باغ که به خاطر چشمه روح افزای خود صدها سال است به حیاتش ادامه می دهد ، کاخ یا سرای شاهانه بود که به مرور زمان تغییرات فراوانی در آن انجام پذیرفته و شاهد حوادث تلخ و شیرین زیادی بوده است .

 

چشمه فین که از دل صخره های موسوم به کوه " دندانه " ، به صورت شگفت انگیزی از دل زمین می جوشد ، عامل تشکیل و تداوم حیات این باغ تاریخی است و نقش مهمی در آبادانی شهر کاشان داشته است .

هم اکنون آب فین به حوض و استخری به نام " چشمه سلیمانیه " می ریزد و در جایی زیر دست چشمه سلیمانیه آب در آبگیرها و جدول های زیبای باغ فین و از میان فواره های جهنده درون آن گذر کرده و از خیابان های سرسبز و خرم باغ داخل آبادی می شود و باغستانهای انجیر و انار فین را سیراب می سازد .

سرانجام مازاد آب فین به کشتزارهای حوزه شهر روان می شود و به مصرف آبیاری به ویژه سبزیکاری می رسد .

از قرائن معتبر چنین بر می آید که در هر عصر و زمان پیرامون چشمه آب شفاف و مواج فین باغهای دلگشا و عمارتهای زیبا بر پا شده است و در طول زمان بر اثر عوامل طبیعی و تغییرات اجتماعی عمارتها و ساختمانهای فین ویران شده و دوباره بازسازی گردیده است . در مواردی نیز ملحقات و اضافاتی بر بناهای قدیمی افزوده شده است .

روی هم رفته در زمان فتحعلی شاه قاجار ( 1797- 1834 ) دستور مرمت اساسی مجموعه عمارتهای باغ فین صادر شد و در همین دوره حمام بزرگ با تخته سنگهای مرمر شفاف و کاشیهای ممتاز هفت رنگ و فیروزه ساخته شد .

بصورتی که در این دوره ، باغ فین طراوت و زیبایی از دست رفته پیشین را بازیافت و به عنوان تفرجگاه در سراسر ایران شهرت یافت .

ساختمانها و بناهای باغ فین را نقاشیهای زیبا و گچبریها و کتیبه های گچی به خط نستعلیق و سنگهای مرمر ، زیبایی دیگری بخشیده است . علاوه بر آن ساختمان موزه در جبهه غربی باغ و استخرها و پاشویه های بزرگ و متعدد با فواره های زیبا و جویهای کاشیکاری شده از بناهای با ارزش این باغ است .

وجود درختان کهنسال بلند که قدمت بعضی از آنها به 400 سال می رسد نیز بر زیبایی این باغ قدیمی افزوده است و آن را در ردیف یکی از زیباترین باغهای تاریخی ایران قرار داده است .

باغ فین کاشان یاد آور یکی از وقایع دردناک تاریخی یعنی قتل امیر کبیر برای مردم ایران نیز هست . میرزا تقی خان امیر کبیر یکی از بزرگترین رجال سیاسی ایران در دوره قاجاریه بود که صدر اعظمی ناصر الدین شاه قاجار را برعهده داشت .

امیر کبیر که مردی آزاداندیش ، با ایمان ، دانش پرور و فرهنگ دوست بود ، بانی اصلاحات و اندیشه های مترقی در زمینه اقتصاد ، تعلیم و تربیت و فرهنگ در ایران به شمار می رود .

وی بر حفظ استقلال سیاسی ایران و نیز بر قراری روابط سیاسی بر اساس دوستی متقابل بین کشورها تاکید داشت . امیر کبیر در راه نجات مردم از هیچ مانعی نمی هراسید .

در آغاز صدارت امیر کبیر اوضاع داخلی ایران از نظر سیاسی ، اقتصادی و اداری کاملا" آشفته بود . وی توانست در مدت کوتاه صدارت خود، بسیاری از نابسامانیها را بهبود بخشد .

از مهمترین اصلاحات امیرکبیر می توان مواردی نظیر ایجاد سپاه منظم و اقدام درجهت ایجاد مدرسه دارالفنون برای تربیت نظامیان تحصیل کرده و مهندسان و طبیبان آشنا با علوم جدید و نیز ترجمه کتب مفید و انتشار روزنامه را نام برد.

وی همچنین ضمن مبارزه با رشوه خواری و قطع در آمدهای بی مورد درباریان با تنظیم مالیاتها و رونق بخشیدن به تجارت داخلی و خارجی به تشویق صنایع داخلی پرداخت .

از مهمترین اقدامات امیر کبیر در این دوره محدودساختن نفوذ روسیه و انگلستان در ایران و جلوگیری از دخالت بیگانگان در امور مملکتی بود.

موضع استقلال طلبانه امیر کبیر و نیز تلاش او در راه اعتلای ایران ، خشم و کینه قدرتهای خارجی و عوامل داخلی آنها را برانگیخت.

سرانجام فشارهای خارجی و داخلی ، شاه قاجار را وادار به عزل و تبعید وی به کاشان و در نهایت قتل وی کرد. این مرد بزرگ در تاریخ 18 ربیع الاول 1268 ه . ق ( 1851 ) در حمام فین کاشان به قتل رسید و بدین ترتیب به زندگی یکی از رشید ترین و لایق ترین مردان دوران قاجار خاتمه داده شد .

خانه عباسیان

مجموعه تاریخی عباسیان دریکی از محله های قدیمی کاشان ، به نام " سلطان امیر احمد " واقع شده است . این مجموعه درحدود سالهای 1245 تا 1250 هجری قمری ( 1830 تا 1835 )توسط مرحوم سید ابراهیم تاجر کاشانی ساخته شده است و از نظر معماری و تزیئنات حائز اهمیت فراوان است .

وسعت مجموعه خانه ها حدود 5 هزارمتر مربع و زیربنای آن درحدود 7 هزار مترمربع می باشد . ذکر این نکته ضروری است که بنای مذکور در 5 طبقه ساخته شده است .

مجموعه تاریخی عباسیان دارای پنج حیاط است که هریک از حیاط ها صرف نظر از اشتراکات ، دارای معماری منحصر به فرد می باشد . پس از فوت مالک اولیه ، مجموعه به صورت 5 باب خانه مستقل از هم در آمد .

در سال 1374 ه.ش مجموعه مذکور توسط هیات امنای احیاء و مرمت بافت تاریخی کاشان و با مساعدت مالی وزارت صنایع و معادن خریداری و مرمت گردید . مجموعه مذکور در سال 1377 ه.ش در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید .

خانه های عباسیان به لحاظ معماری ، دارای طرحی بسیار قوی و غنی واز نظر تزئینات گچبری ونقاشی و کاربری تزئینات معماری اسلامی دراوج زیبایی و ظرافت می باشند ، تا جائیکه نامزد دریافت جایزه بهترین بناهای مسکونی ایرانی - اسلامی است .

سبک اصلی معماری بنا ، به " گودال باغچه " معروف است . دراین سبک معماری ، بنا پایین تر از سطح کوچه احداث شده و اصطلاحا" گود می باشد .

دلایل ساخت بنا به این شکل باتوجه به اقلیم منطقه است . درگذشته به علت استفاده از آب قنات و به جهت تامین فشار آب برای جریان داشتن درقسمت های مختلف بنا ، خانه را نسبت به سطح کوچه عمیق ترمی ساخته اند .

 

نکته دوم در معماری گودال باغچه ، مربوط به استفاده از خاصیت عایق بودن خاک درمقابل حرارت و برودت در گرما و سرما می شود . بااین اختلاف سطح به راحتی فضای خانه درتابستان خنک و درزمستان گرم بوده است .

خاک حاصل از گود برداری نیز به منظور تامین مصالح برای ساخت بنا ، مورد استفاده قرار می گرفته است .

از دیگر ویژگیهای بکاررفته درمعماری این بنای ارزشمند می توان به رعایت قرینه سازی درجای جای ساختمان اشاره نمود که زیبایی خاصی به بنا بخشیده است .

ساخت مجموعه با درنظر گرفتن تنوع فصلی از دیگر ویژگیهای این بناست . بطوریکه بنا دارای قسمتهای تابستان نشین و زمستان نشین است و درهرفصلی از سال از قسمت های خاصی از بنا، متناسب با وضعیت آب و هوایی آن فصل استفاده می شده است .

به علت معماری درونگرای بنا ، ظاهرآن بسیار ساده و دارای تزئینات کم است و به عکس درون بنا بسیار باشکوه و زیبا است .

خانه بروجردی

خانه تاریخی "بروجردی" نیز در محله قدیمی " سلطان امیر احمد " قرار دارد وهم اکنون محل اداره میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری کاشان است و نمونه یکی از خانه های مسکونی دوره قاجاریه به شمار می رود .

 

بنای مذکور در سال 1280 هجری قمری ( 1864 ) توسط یکی از بازرگانان معروف کاشان به نام حاج سید حسن نظری ساخته شده است .

از آنجا که وی با تجار بروجردی ورابط بازرگانی داشته ، متناسب با سنت های معمول آن زمان به بروجردی معروف شده بود .

به همین مناسبت محل سکونت وی نیز به خانه ی بروجردی شهرت یافته است . خانه بروجردی نیز متناسب با خصوصیات اقلیمی و شرایط جوی منطقه ی کویری کاشان طراحی و ساخته شده است .

به همین جهت در گرمای شدید تابستان با استفاده از بادگیرهایی که در بالای بام احداث شده هوای خنک و بسیار مطبوعی به صورت طبیعی و دائمی در زیرزمین ها جریان می یابد . این خانه نیز شامل دو بخش بیرونی و اندرونی است .

خانه بروجردی از میراث های بزرگ هنری و فرهنگی بازمانده از قرن سیزدهم هجری است و مجموعه کم نظیری از انواع هنرهای ظریف و تزئینی عهد قاجار را در خود جای داده است .

ارتباط بادگیرها با بنا ، قرینه سازی گچبری ها ، نورگیرهای هلالی و خصوصاً نقاشی های زیبای آن که اثر کمال الملک نقاش معروف و سایر هنرمندان چیره دست ایرانی است ، این خانه را بصورت شاهکاری از هنر معماری درآورده است .

 

خانه های تاریخی کاشان به این دو بنا محدود نمی شود .

 

خانه طباطبایی ها

 

خانه عامری ها

 

خانه آل یاسین

 

قمصر؛ نگین کویر

قمصر نگین زمردنشان پهنه کویر استان اصفهان ، در اردیبهشت ( ماه مه ) هر سال میعادگاه دوستداران گل و عاشقان عطر دل انگیز آن است . گلستان های گل محمدی جلوه خاصی به دامنه کوههای اطراف قمصر می بخشد .

در فصل گلابگیری اگر سفری به این منطقه از کشور پهناور ایران داشته باشیم ،زنان و مردان چیننده گل با انبانهای پر از گل به استقبال می آیند و با نثار گل ابراز محبت می کنند .

در قمصر هر چه هست درخت و سبزی وگل است . دراین منطقه هر سال بیش از 500 هزار تن گل تولید می شود که درمدتی کوتاه در ظرفهای مخصوص جوشاندن گل توسط گلابگیران سنتی به گلاب و عطر تبدیل و روانه بازار می شود .

هر ساله در فصل بهار ، به مدت 10 الی 15 روز کار گلچینی توسط زنان و مردان انجام می شود . گل چین ها از پگاه راهی گلستان می شوند تا گلها را پیش از طلوع آفتاب از شاخه جدا نمایند .

زیرا گرما و نورآفتاب عطر گل را از بین می برد . گل چین ها گلها را با بن از شاخه می چینند . زیرا این قسمت دارای چربی و عطر خاصی است که حتی گلبرگ ها فاقد آن هستند و گلابگیرها معتقدند که شیرینی عطر و بوی گل درهمین بخش است .

گلاب گیران

در اربیهشت ماه تقریبا" در اکثر خانه های قمصر مراسم گلابگیری به شیوه سنتی برپاست .

دراین ایام در تمامی خانه ها بر روی بازدیدکنندگان باز است و کارگران گلابگیر در حین کار به سوالات مسافران پاسخ می گویند . وسایل کار بسیار ساده انتخاب می شود .

در ظرفی گل ها را می ریزند و به اندازه وزن گل ها در ظرف آب می ریزند و برروی شعله های آتش قرار می دهند .

 

سپس بخار آب از طریق لوله هایی به طرف ظرفی که درمیان آب سرد قرار گرفته است ، هدایت می شود وگلاب بدست می آید .

البته در بعضی جاها گلابگیری به شیوه صنعتی نیز انجام می شود . لذا عملیات گلابگیری دراین روش سریعتر است و گلاب بیشتری به دست می آید .

 

درهرحال گلاب تهیه شده در ظروف مخصوص شیشه ای یا پلاستیکی ریخته و سپس بسته بندی می شود و به بازار عرضه می گردد . بخشی ازاین محصول نیز به کشورهای مختلف از جمله کشورهای حوزه خلیج فارس صادر می شود .

صنایع پیشرفته عطرسازی جهان بویژه کشورهای اروپایی که از فن آوری پیشرفته برای تبدیل گلاب درجه یک به عطر برخوردارند ، از علاقمندان به استفاده از اسانس گل محمدی در تولید عطریات خود هستند .

در میان انواع پرتعداد عطریات جهان ، کیفیت و اهمیت عطر و گلاب قمصر تا بدانجاست که هر ساله برای معطر نمودن مقدس ترین نقطه عالم ، یعنی کعبه معظم از گلاب ناب قمصر استفاده می شود .

جذابیت و شکوه قمصر در موسم شگفتن گلهای محمدی و مراسم اصیل سنتی گلابگیری تا بدانجاست که خیل عظیمی از گردشگران و سیاحان از داخل و خارج ازایران به قمصر می آیند تا ضمن شرکت در جشنواره بین المللی گل و گلاب ، در فضای دل انگیز گلستان های گل سرخ به نظاره مراسم گلابگیری بنشینند .

 

مشهد اردهال

روستای مشهد اردهال که به گفته اهالی به " مشهد قالی " نیز معروف است ، از توابع بخش نیاسر شهرستان کاشان است و در فاصله 42 کیلومتری شمال غربی کاشان - در استان اصفهان - قرار دارد . ارتفاع این روستا از سطح دریا 1825 متر است و آب و هوای آن معتدل مایل به سرد است و براساس سرشماری سال 1385 ( 2006 ) حدود 2000 نفر جمعیت دارد .

 

استقرار روستای مشهد اردهال در کوهپایه و همجواری آن با حاشیه کویر ، بر شکل معماری آن تاثیر بسیار گذاشته است . استفاده از گل و خشت خام ، ضحامت زیاد دیوارها ، ایجاد حیاط مرکزی ، باغچه ، حوض ، ایوان ، روزنه های کوچک و ساخت خانه ها به سمت جنوب ، از جمله ویژگیهای معماری کویری است که در معماری خانه ها رعایت شده است .

مصالح مورد استفاده در بنای خانه های مشهد اردهال شامل چوب ، خشت ، سنگ و آجر است . البته در ساخت خانه های جدید از مصالح ساختمانی نوین نیز استفاده می شود .

بیشتر مردم روستای مشهد اردهال به زراعت و باغداری اشتغال دارند . البته تعدادی از مردم نیز به تولید صنایع دستی می پردازند .

مهمترین محصولات زراعی این روستا ، گندم ، جو ، حبوبات ، گردو و بادام است .بافت قالی از مهمترین صنایع دستی این منطقه به شمار می رود که بیشتر توسط زنان و دختران تهیه می شود .

قالی های بافته شده در مشهد اردهال متاثر از طرح و نقشه قالی های کاشان است . برخی از مردم نیز به فعالیتهای خدماتی اشتغال دارند . چون این منطقه به لحاظ جاذبه های طبیعی و تاریخی و مذهبی ، هرساله پذیرای توریست هایی از اقصی نقاط ایران است .

جاذبه های گردشگری مشهد اردهال از چند جهت قابل بررسی است .

استقرار این روستا در حاشیه کویر و چشم انداز شن زارهای بی پایان کویر و آسمان پرستاره آن ، در کنار باغ ها و مزارع سرسبز روستای مشهد اردهال ، جلوه خاصی به این روستا بخشیده است .

به طوریکه هر ساله کویرنوردان بسیاری را به سوی این منطقه جذب می کند.مجموعه مشهد اردهال که آرامگاه سلطان علی بن محمد باقر ( ع ) از نوادگان پیامبر گرامی اسلام (ص ) درآن واقع شده است ، از بناهای معروف دوره سلجوقی است .

 

این بنا به دستور مجدالدین عبیدالله کاشانی ساخته شده است و در دوره های صفویه و قاجاریه ضمن انجام پاره ای تعمیرات ، بناهای دیگری نیز به مجموعه آن افزوده شده است .وجود سه قلعه قدیمی با کارکرد دفاعی نیز از دیگر جاذبه های تاریخی این روستا به شمار می رود و نشان دهنده گذشته پررونق این منطقه است .

 

علاوه براین آرامگاه " سهراب سپهری " شاعر نوپرداز و نقاش معاصر ایرانی نیز در روستای مشهد اردهال قرار دارد که در جذب گردشگران به این روستا موثر است .

 

قالی شویان

آنچه که بیش از همه باعث شهرت مشهد اردهال شده ، مراسم آئینی مذهبی خاصی است که دراین روستا برگزار می شود .

هر ساله دردومین جمعه مهر ماه ( اوایل اکتبر ) ، مراسمی به نام قالی شویان در مشهد اردهال و برسر مزار امامزاده سلطان علی برگزار می شود . امامزاده سلطان علی دارای گنبد و بارگاهی خوش منظر با کاشیکاری طلایی و گلدسته هایی آبی رنگ است .

درتاریخ نقل شده است که امام محمد باقر (ع ) ازنوادگان پیامبر (ص ) دراوایل قرن دوم هجری به دعوت اهالی فین و کاشان ، فرزندش علی را برای تبلیغ دین اسلام و ارشاد مردم به این منطقه فرستاد .

 

سلطان علی سه سال در منطقه به ارشاد و راهنمایی مردم پرداخت تا اینکه یکی از حکام اموی که در آن زمان فرمانروای قم بود از حضور او در منطقه و محبوبیتی که نزد مردم بدست آورده بود باخبر شد . وی در سال 106 هجری قمری سپاهی را برای قتل حضرت سلطان علی به منطقه فرستاد و او و یارانش را در اردهال به شهادت رساند .

مردم فین پس از شنیدن خبر ، برای یاری او سراسیمه به طرف اردهال حرکت کردند . ولی زمانی که به آنجا رسیدند ، سلطان علی شهید شده بود او را درقالی پیچیدند ودر نهرآبی که درآن نزدیکی قرار داشت ، شستشو دادند و دفن کردند . از آن زمان تاکنون هر ساله در دومین جمعه مهر ماه و با حضور هزاران نفر از مردم فین و کاشان مراسم سنتی قا لیشویان برگزار می شود .

در روز قالی شویان ، مردم بسیاری از دور و نزدیک در اردهال گردهم می آیند تا شاهد مراسم نمادین تغسیل امامزاده باشند . این مراسم توسط اهالی روستای " فین " کاشان و چند روستای دیگر نیز برگزار می شود .

دراین مراسم ،یکی از قالی های درون بنای امامزاده به صورت لوله شده بر دوش جوانان قرار می گیرد و آنها قالی را به سوی چشمه ای که در چند صد متری شرق بنا هست ، می برند . به دنبال این دسته ، گروهی دیگر که هریک چوبدستی بلندی در دست دارند ، حرکت می کنند و با تکان دادن چوبدستی درهوا به نبردی نمادین با قاتلان امامزاده می پردازند .

قالی درکنار چشمه به زمین گذاشته می شود و آب چشمه را به نشانه غسل دادن امامزاده برآن می افشانند وآنگاه دوباره قالی را با شور و هیجان به سوی امامزاده بازمی گردانند .

 

واقعه شهادت امامزاده سلطان علی در سال 106 هجری قمری رخ داد . درواقع مردم حاشیه کویر ایران با بهره گیری از عناصر موجود درحماسه قیام و شهادت امام حسین (ع ) در کربلا در سال 61 قمری ، روایتی حماسه گونه از هجرت وشهادت امامزاده سلطان علی به اردهال را به تصویر می کشند .

آنها هر ساله در سالگرد شهادت امامزاده سلطان علی این حادثه را درمجموعه ای از رفتارهای سنتی - ایرانی درمراسم تشییع وخاکسپاری او بازگو می کنند.