دروازه طلایی چابهار: چرا آمریکا از توسعه قدرت هند در آسیا میترسد؟
پارستودی- هند توافقنامه ۱۰ سالهای را برای توسعه و بهرهبرداری از بندر استراتژیک چابهار ایران امضا کرده است. دهلی نو قصد دارد روابط تجاری خود را با کشورهای آسیای مرکزی و افغانستان افزایش داده و همچنین مسیری نو برای منطقه قفقاز و غرب آسیا و اروپای شرقی باز کند.
سارباناندا سونووال Sarbananda Sonowa، وزیر کشتیرانی هند در مورد همکاری ایران و هند در ماجرای چابهار گفت: «این [بندر] به عنوان یک شریان تجاری حیاتی عمل میکند که هند را با افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی متصل میکند.»
اما این توافق باعث تهدید تحریمهایی از سوی ایالات متحده شده است.
دو کشور ایران و هند اولین بار در سال ۲۰۰۳ مذاکرات خود را در مورد این پروژه آغاز کردند اما فشارهای آمریکا علیه توسعه روابط هند با ایران مانع از وقوع هر گونه تحول واقعی شد. تهران و دهلی نو پس از کاهش تحریمهای واشنگتن بر اساس توافق هستهای ایران در سال ۲۰۱۵، دوباره گفتگوها را احیا کردند.
چرا چابهار مهم است؟
هند با صنعت ۶۰۰ میلیارد دلاری پررونق خود، آرزوی تجارت نزدیک با همسایگان داخلی خود در غرب را دارد. هند با بندر چابهار میتواند کالاها را ابتدا به ایران و سپس از طریق شبکههای ریلی یا جادهای به افغانستان و کشورهای محصور در خشکی غنی از منابع مانند ازبکستان و قزاقستان حمل کند. یکی از مقامات هندی حتی از رسیدن به روسیه از این مسیر نیز یاد کرده است.
کبیر تنجا Kabir Taneja، یکی از اعضای اندیشکده بنیاد تحقیقاتی Observer مستقر در دهلی نو، گفت:
برای هند، چابهار نوعی دروازه طلایی برای فرصتهای سرمایهگذاری بیشتر در غرب و آسیای مرکزی است.
این بندر در حال حاضر بخش مهمی از پروژه کریدور تجاری بینالمللی شمال-جنوب International North-South Transport Corridor یا (INSTC) را تشکیل میدهد که هدف آن اتصال ارزانتر و سریعتر شهرهای بزرگ مانند مرکز مالی هند بمبئی و باکو، پایتخت آذربایجان، و پایتختهای آسیای مرکزی از طریق ایران است.
ایالات متحده و تحریم هند
ایالات متحده دو بار در گذشته - در سالهای ۱۹۷۴ و ۱۹۹۸ - پس از انجام آزمایشهای هستهای دهلی نو، تحریمهایی را علیه هند اعمال کرده است.
اما از زمان پایان جنگ سرد، ایالات متحده توانست هند را به سمت خود بکشاند. اگرچه هند رسماً هیچ تحریمی را که علیه کشورها اعمال شده است به رسمیت نمیشناسد مگر اینکه توسط سازمان ملل متحد تأیید شود، اما در بیشتر موارد ناچار به پذیرش فشارهای آمریکا شده است.
ترس آمریکا از توسعه بیش از پیش قدرت هند
هند یکی از سریعترین اقتصادهای جهان است که در حال رشد است. کشوری که با وجود جمعیت و موقعیتش در قاره کهن، بشدت قابلیت این را دارد تا همچون چین از آمریکا و غرب کمی فاصله بگیرد و تبدیل به یک بازیگر اصلی جهانی شود. این نکتهای است که برخی معتقدند بسیار برای آمریکا هراسناک است و از این رو به هر ترفندی متوسل میشود تا مسیرهای نفوذ مستقل هند را در جهان ببندد.
تحریمهای آمریکا علیه ایران پیش از این نیز به شدت به هند ضربه زده و نفوذ بلند مدت هند را مختل کرده است. اجتناب از خرید نفت ایران بهخاطر جلوگیری از خطر تحریمهای آمریکا همچنین سبب شد تا هند به نسبت رقیب چینیاش در برابر فشارهای قیمتی از سوی دیگر تأمینکنندگان آسیبپذیرتر شود.
اگر آمریکا تلاش کند بر سر چابهار سخت بازی کند، به گفته برخی تحلیلگران نشان از فرصت عظیمی است که این دروازه طلایی میتواند برای جهش بزرگ هند فراهم آورد.
آمریکا اکنون در آسیای مرکزی دو رقیب بزرگ یعنی روسیه و چین را دارد و برایش خوشایند نیست که هند نیز با او در آن منطقه به رقابت بپردازد.
تنجا، تحلیلگر هندی گفته است: چابهار مهمتر است و دهلی نو مایل است برای زنده نگه داشتن آن در درازمدت تلاش کند.
سارنگ شیدور Sarang Shidore، مدیر برنامه جهانی جنوب در مؤسسه کوئینسی استاتکرافت Quincy Institute for Responsible Statecraft، یک اندیشکده مستقر در واشنگتن، نیز گفت: «کشورهای جنوبی جهانی علیرغم ترجیحات واشنگتن برای همسو کردن آنها با اهداف استراتژیک خود، به دنبال منافع خود مسیرشان را ادامه خواهند داد. واشنگتن نیز باید سیاستهای خود را که انتخابهایی را به جنوب جهانی تحمیل میکند که میتواند آنها را نسبت به این کشور غربی، بیگانه کند و فرصتهای ایالات متحده را در این فضای وسیع و عمدتاً بدون همسویی محدود کند، مورد ارزیابی مجدد قرار دهد».
عبارات کلیدی: اهمیت چابهار، رابطه ایران و هند، قدرت ایران و هند، تعامل ایران و هند