پیوستن ایران به سازمان همکاری شانگهای؛ فرصتی راهبردی برای توسعه اقتصادی و منطقه‌ای

پارس‌تودی- عضویت کامل ایران در سازمان همکاری شانگهای با وجود چالش‌های سیاسی و تحریمی، زمینه را برای ارتقای روابط تجاری، انتقال فناوری، جذب سرمایه‌گذاری خارجی و بهبود زیرساخت‌های انرژی و حمل‌ونقل فراهم کرده است.

سازمان همکاری شانگهای (SCO) که بازیگران بزرگ منطقه‌ای مانند چین، روسیه و هند در آن حضور دارند، بستر مناسبی برای گسترش همکاری‌های سیاسی، امنیتی و اقتصادی میان کشورهای عضو فراهم کرده است. در این میان، ایران با ظرفیت‌های گسترده خود به دنبال بهره‌برداری کامل از فرصت‌های ناشی از این عضویت است، هرچند با چالش‌هایی نظیر تحریم‌ها و موانع بانکی نیز مواجه است. در این بسته خبری از پارس‌تودی فرصت‌های راهبردی ایران برای توسعه اقتصادی و منطقه‌ای در قالب سازمان شانگهای بررسی شده است که می‌خوانید:

سازمان همکاری شانگهای؛ از امنیت تا توسعه اقتصادی
سازمان همکاری شانگهای که در سال ۱۹۹۶ از سوی پنج کشور آسیای مرکزی (چین، روسیه، قزاقستان، قرقیزستان و تاجیکستان) شکل گرفت، ابتدا با هدف تقویت امنیت مرزی و مقابله با تروریسم و افراط‌گرایی تأسیس شد. با گذشت زمان و ورود هند، پاکستان، ایران و بلاروس، این سازمان گستره وسیع‌تری از همکاری‌ها را در حوزه‌های اقتصادی و سیاسی دنبال کرده است. به ویژه چین به عنوان یکی از اعضای کلیدی، با طرح ابتکار "کمربند-جاده" نقش مهمی در فعال‌تر کردن همکاری‌های اقتصادی داشته است. ایران نیز که از سال ۲۰۰۵ به عنوان عضو ناظر وارد این سازمان شده بود، پس از یک دهه تلاش و در سال ۲۰۲۳ عضویت کامل خود را کسب کرد. این عضویت فرصتی برای تقویت جایگاه منطقه‌ای تهران، به ویژه در زمینه‌های انرژی، تجارت و امنیت فراهم آورده است.

فرصت‌ها و چالش‌های اقتصادی پس از عضویت در شانگهای
عضویت ایران در این پیمان چندجانبه، فرصت‌های متعددی را پیش روی اقتصاد کشور قرار داده است. از جمله افزایش صادرات به بازارهای چین، روسیه و کشورهای آسیای مرکزی، جذب سرمایه‌گذاری خارجی در پروژه‌های انرژی و صنایع تولیدی، رونق گردشگری منطقه‌ای و بهره‌گیری از سازوکارهای مالی منطقه‌ای برای تسهیل مبادلات تجاری. با این حال، تحریم‌های بین‌المللی، محدودیت‌های بانکی، مشکلات ارزی و نوسانات سیاسی، از موانع اصلی بهره‌برداری کامل از ظرفیت‌های این عضویت هستند.

دیدگاه فعالان اقتصادی و بخش خصوصی
به گفته «مجیدرضا حریری» رئیس اتاق مشترک بازرگانی ایران و چین، بحران‌های متعدد سیاسی و امنیتی طی سال‌های اخیر مانع از بهره‌برداری کامل اقتصادی ایران از عضویت در سازمان همکاری شانگهای شده است. حریری معتقد است که با وجود فقدان سازوکارهای مالی و تجاری فعال، بخش خصوصی باید با افزایش دانش و تجربه خود در زمینه پیمان‌های بین‌المللی، نقش مؤثرتری ایفا کند.
 

تأثیر تصویب لوایح FATF بر بهره‌برداری از ظرفیت‌های شانگهای
یکی از گام‌های مهم در جهت تسهیل تجارت بین‌المللی ایران، تصویب لوایح مربوط به گروه ویژه اقدام مالی (FATF) و الحاق به کنوانسیون مقابله با تامین مالی تروریسم (CFT) بود که به تازگی در مجمع تشخیص مصلحت نظام ایران  به تصویب رسید. «محمد لاهوتی» رئیس کنفدراسیون صادرات ایران، این اقدام را کلید واژه‌ای برای کاهش ریسک اعتباری فعالان اقتصادی ایرانی و تسهیل روابط بانکی و تجاری با کشورهای عضو پیمان‌های منطقه‌ای همچون شانگهای و بریکس دانست. لاهوتی تاکید کرد که بدون عضویت در FATF امکان بهره‌برداری کامل از مزایای این پیمان‌ها وجود ندارد و تصویب این لوایح می‌تواند موجب گشایش قابل توجهی در روابط اقتصادی ایران شود.
 

روند صعودی تجارت با کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای
بر اساس اعلام وزارت صنعت، معدن و تجارت و گزارش‌های فعالان بخش خصوصی، حجم مبادلات تجاری ایران با کشورهای عضو پیمان شانگهای در سال ۲۰۲۴ به بیش از ۳۵ میلیارد دلار رسید که نشان‌دهنده روند صعودی و پتانسیل بالای همکاری‌های اقتصادی است. در این حال، مشکلات ارزی و تحریم‌های بانکی همچنان از موانع جدی تجارت به شمار می‌روند. «هادی تیزهوش تابان» رئیس اتاق مشترک بازرگانی ایران و روسیه، با تاکید بر حذف تحریم‌های داخلی و حمایت از تولیدکنندگان و صادرکنندگان، گفت با این اقدامات کشور در جنگ اقتصادی، تاب‌آوری بیشتری خواهد داشت.

در مجموع می‌توان گفت که عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای، فرصت بی‌سابقه‌ای برای توسعه روابط سیاسی، امنیتی و اقتصادی با کشورهای کلیدی منطقه فراهم کرده است. با وجود چالش‌های تحریمی و بانکی، روند رو به رشد تجارت و همکاری‌های انرژی نویدبخش آینده‌ای روشن است. بهره‌برداری موفق از این ظرفیت‌ها مستلزم برنامه‌ریزی دقیق، حمایت دولت، رفع موانع داخلی و افزایش توانمندی‌های بخش خصوصی خواهد بود تا ایران بتواند نقش مؤثری در ساختار نوین همکاری‌های منطقه‌ای ایفا کند.

hm