رضا پهلوی؛ داستان شاهزاده‌ای که وطنش را دوست نداشت

پارس‌تودی- رضا پهلوی، پسر شاه مخلوع ایران می‌کوشد به هر قیمتی که شده، حتی همکاری با دشمنان در تجاوز به خاک میهن یا کشتار زنان و کودکان توسط تروریست‌های مسلح، رویای ناکام سلطنتش را محقق کند. این در حالی است که خود می‌داند، پدر و پدربزرگش نیز با فشار نیروی خارجی بر سریر قدرت تکیه زدند؛ اما هیچ‌یک در خاک ایران نمردند و دفن نشدند.

ناآرامی‌های اخیر ایران در رسانه‌های بین‌المللی و غربی بازتاب فراوانی داشته است. ناآرامی‌هایی که با یک مطالبه صنفی از سوی چندی از کسبه بازار تهران آغاز شد، اما به‌سرعت از سوی برخی رسانه‌ها و جریانات سیاسی مورد سواستفاده و مصادره قرار گرفت. «گیلعاد اردان» نماینده پیشین رژیم صهیونیستی در سازمان ملل، اخیرا در گفت‌وگو با شبکه ۱۲ تلویزیون این رژیم، به‌صراحت از برنامه‌ریزی موساد و سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (CIA) برای هدایت اعتراضات در ایران سخن گفت و حتی فراتر از آن، از «مسلح کردن شورشیان» خبر داد. «لارنس ویلکرسون» سرهنگ بازنشسته آمریکایی هم در اظهاراتی به نقش سرویس‌های جاسوسی اسرائیل و غرب در به آشوب و اغتشاش کشاندن اعتراضات اخیر ایران اذعان کرد. ویلکرسون گفت: اعتراضات ایران که از سوی ماشین کشتار ترامپ تامین مالی می‌شود، توسط موساد، سیا و ام‌آی۶ (MI6) ربوده شد. در نهایت، عملیات برنامه‌ریزی شده تروریست‌های مسلح در مناطق مختلف ایران، به شهادت بیش از ۲۴۰۰ تن از مردم عادی و نیروهای حافظ امنیت انجامید.

این حادثه تروریستی از جنبه‌های مختلف قابل تحلیل و تحقیق است، اما در این مطلب پارس‌تودی بناست به یکی از رهبران و عاملان اصلی این جنایت آشکار علیه مردم ایران بپردازیم. کسی که به ظاهر شباهتی با تصویر شرق‌شناسانه رسانه‌های غربی از تروریست‌های سلفی در عراق یا سوریه ندارد و برعکس، حتی شعار سکولاریسم و دمکراسی می‌دهد و سال‌ها نیز در آمریکا و اروپا زندگی کرده است. احتمالا در نگاه اول تصور شود که او باید جاسوس کشوری متخاصم یا بیماری روان‌پریش باشد که از کشتار و آزار سایر انسان‌ها لذت ببرد. اما این فرد کسی نیست جز پسر شاه مخلوع ایران موسوم به «شاهزاده رضا پهلوی»!

یک ابربدهکار با ۹۰ میلیون شاکی

شاه سابق ایران «محمدرضا پهلوی» در طول دوران ۳۷ ساله سلطنتش تا آخرین لحظاتی که در ژانویه ۱۹۷۹ از کشور خارج شد، مبالغ هنگفتی را به‌تدریج از کشور خارج کرد. این پول‌ها اکثرا حاصل فروش نفت ملی ایران بود و پس از مرگ شاه به پسر ارشدش رضا به ارث رسید. نیویورک‌ تایمز در گزارشی مفصل به تاریخ ۵ دسامبر ۱۹۷۹ نوشت که مقامات وقت بانک مرکزی دولت انقلابی ایران، اسنادی را کشف و به این نشریه ارائه کرده‌اند که نشان می‌دهد «بیش از ۱ میلیارد دلار از وجوه قابل شناسایی توسط شاه [سابق ایران] و خانواده‌اش از بانک‌ها و سایر مؤسسات ایرانی اختلاس شده است». بر اساس این گزارش، بخشی از این تخلفات مالی مربوط به بنیاد پهلوی است که «ظاهراً یک سازمان خیریه» بود که توسط محمدرضا شاه کنترل می‌شد. بخشی بزرگی از وام‌های بانکی پرداخت نشده شاه (حداقل ۱۸۰ میلیون دلار)، متعلق به بانک عمران ایران بود که ۱۰۰ درصد به بنیاد پهلوی تعلق داشت. در همین زمینه، «محققان می‌گویند که بیش از ۵۰ میلیون دلار انتقال پول مربوط به [محمدرضا] شاه را از ایران به حساب‌های بانکی مخفی، در سال قبل از عزل او ثبت کرده‌اند».

پایگاه اینترنتی «دارایی خالص سلبریتی‌ها» (celebritynetworth) در مطلبی میزان دارایی خالص شخصی شاه سابق ایران را در زمان مرگش در سال ۱۹۸۰،  دو میلیارد دلار تخمین زده و آن را معادل حدود ۷.۲ میلیارد دلار امروز دانسته است. «ثروت او از شبکه وسیعی از دارایی‌ها در تقریبا هر بخش اصلی اقتصاد ایران، جریان‌های درآمدی از ذخایر عظیم نفتی کشور و ابزارهای مالی غیرشفاف مانند بنیاد پهلوی ناشی می‌شد. تخمین زده می‌شود که تا زمان فرار [محمدرضا شاه] از ایران، او و خانواده گسترده‌اش چهار میلیارد دلار ثروت به خارج از کشور منتقل کرده باشند. در این میان، شاه مستقیما حداقل ۱ میلیارد دلار را کنترل می‌کرد که عمدتا در حساب‌های بانکی سوئیس نگهداری می‌شد. برخی برآوردهای مستقل، کل ثروت خانواده پهلوی را ۲۰ میلیارد دلار یا بیشتر تخمین زده‌اند». بر اساس گزارش نشریه انگلیسی تلگراف در ۲۶ ژانویه ۲۰۲۶، رضا پهلوی ۶۵ ساله در «یک خانه هفت خوابه مجلل» در «حومه ثروتمند واشنگتن، نزدیک رودخانه پوتوماک» اقامت دارد. او سال ۲۰۲۳ در یک مصاحبه اذعان کرد که حتی اگر سلطنت ایران هم به او سپرده شود، به دلیل حضور خانواده و دوستانش در واشنگتن، ساکن ایران نخواهد شد و بین تهران و واشنگتن رفت‌وآمد خواهد کرد.

گزارش تلگراف می‌افزاید، منبع درآمد رضا پهلوی در طول ۴۷ سال گذشته که خارج از ایران زندگی کرده است، همان پول‌هایی است که شاه از ایران برد. میراث هنگفت بازمانده از پدر تاجدار باعث شد تا رضا هیچ‌گاه به فکر شغل دیگری جز «شاهزاده بودن» نیفتد. برخی روزنامه‌نگاران و فعالان رسانه‌ای ایرانی که تجربه معاشرت نزدیک با شاهزاده را داشته‌اند، ادعا کرده‌اند که او شب‌ها از ارتش خیالی خود سان می‌بیند. طنز تلخ ماجرا این است که رضا پهلوی با چنین سابقه تاریک و غیرشفاف مالی، در مصاحبه‌هایش خود را حامی طبقات فرودست در ایران نشان می‌دهد و آنان را به اعتراض، اعتصاب و خرابکاری علیه جمهوری اسلامی تشویق می‌کند. این در حالی است که بر اساس آمار بانک جهانی در سال ۱۹۷۷ یعنی یک سال قبل سقوط سلطنت پهلوی، حدود نیمی از مردم ایران (۴۶ درصد) زیر خط فقر بوده‌اند.

از کودتا تا حمله نظامی؛ دمکراسی به شیوه پهلوی

بر اساس گزارش پایگاه خبری فیرآبزرور (fairobserver)، «رضاخان میرپنج» پدربزرگ شاهزاده رضا پهلوی، از طریق کودتایی که با دخالت و حمایت مستقیم انگلیس علیه حکومت وقت ایران (قاجاریه) در ۲۲ فوریه ۱۹۲۱ میلادی انجام شد، قدرت را به دست گرفت. او پنج سال بعد خود را رسما شاه ایران خواند و تا ۱۶ سپتامبر ۱۹۴۱ که متفقین شامل روسیه و انگلیس در جنگ جهانی دوم از شمال و جنوب به ایران حمله کردند، در قدرت ماند. «ریشارد کاپوشینسکی» روزنامه‌نگار و نویسنده لهستانی در کتاب خود به نام شاهنشاه (Shah of Shahs) می‌نویسد: «پس از اشغال ایران، بریتانیا در پیامی به رضاشاه از او خواست کناره‌گیری کند و سلطنت را به ولیعهدش بسپارد». به بیان دیگر، مؤسس سلسله پهلوی با کودتای یک کشور خارجی به قدرت رسید و با حمله همان کشور هم سرنگون شد.

حکایت دومین شاه خاندان پهلوی یعنی محمدرضا نیز بی‌شباهت به قصه پدرش نیست. سی‌ان‌ان در گزارشی به تاریخ ۱۸ ژوئن ۲۰۲۵ به قلم هلن ریگان می‌نویسد که «محمد مصدق» نخست‌وزیر ایران طی سال‌های ۱۹۵۱ تا ۱۹۵۳ که به‌صورت قانونی و دمکراتیک بدین سمت انتخاب شده بود، پس از ملی کردن صنعت نفت و قطع ید انگلیسی‌ها از نفت ایران، به محبوبیت فراوانی دست یافت. شاه که از توفیق و محبوبیت مصدق می‌ترسید و آن را تهدیدی برای بقای سلطنتش می‌دید، با کمک آمریکایی‌ها در عملیاتی موسوم به «آژاکس» در تاریخ ۱۹ اوت ۱۹۵۳ علیه دولت ملی مصدق کودتا کرد. در سال ۲۰۱۳ اسناد جدیدی از سوی سازمان سیا منتشر شد که برای اولین بار به‌طور رسمی دخالت این سازمان را در کودتا تأیید می‌کرد. «باراک اوباما» رئیس‌جمهور اسبق آمریکا هم در سال ۲۰۰۹ به دخالت در کودتا علیه دولت مصدق اذعان کرد.

نشریه گاردین اکتبر ۲۰۲۳ در گزارشی نوشت: «سازمان سیا اذعان کرد کودتای سال ۱۹۵۳ ایران که [سیا] از آن حمایت کرده است، غیردموکراتیک بود». با این حال، رضا پهلوی که خود را وارث تمام‌قد میراث پدر و پدربزرگش می‌داند، تاکنون به‌صورت قاطع این اقدام پدرش را محکوم نکرده و به ابهاماتی که در این زمینه وجود دارد، پاسخ روشنی نداده است. ۲۵ سال بعدی سلطنت محمدرضا شاه پس از کودتای ۱۹۵۳، با خفقان سرکوب ناشی از سرکوب «ساواک» (مخفف سازمان اطلاعات و امنیت کشور) و نیز دخالت کشورهای غربی در امور ایران همراه بود. سیاست‌هایی که مردم ایران را به ستوه آورد و سرانجام به رهبری امام خمینی علیه او قیام کردند. با وجود این، شاه نیز مانند پدرش، تا پایان عمر خارجی‌ها را عامل سقوطش می‌دانست.

اکنون پس از گذشت ۷۲ سال از آن وقایع، رضا پهلوی گویی دریافته است که همچون اجدادش، اقبال چندانی در جلب نظر مردم ایران ندارد. بنابراین برای تحقق رویای دیرین خود یعنی احیای نظام پادشاهی و نشستن بر «تخت طاووس» (چنان‌که نشریه تلگراف اذعان کرده است)، به جای روش‌های معمول مبارزه سیاسی و رقابت دمکراتیک، سراغ همان ایده قدیمی رفته و دست به دامن عوامل خارجی شده است تا بلکه او را همچون اسلافش بر تخت حکومت بنشانند. واشنگتن پست ۱۹ ژوئن ۲۰۲۵ در مطلبی با اشاره به نقش آمریکا در کودتا علیه دولت مصدق، از جنگ تحمیلی اسرائیل علیه ایران به‌عنوان بستری مناسب برای تغییر حکومت ایران نام برد.

الجزیره هم در گزارشی با عنوان «آمریکا حامی تغییر رژیم ایران در سال ۱۹۵۳ بود: آیا ترامپ قصد تکرار آن را دارد؟»، تصریح کرد که حمله نظامی اسرائیل با نام «طلوع شیران» نامی نمادگرایانه است و به پرچم رژیم سابق (پهلوی) اشاره می‌کند. تلگراف نیز در گزارش خود، از «بنیامین نتانیاهو» نخست وزیر اسرائیل به‌عنوان بزرگترین حامی شاهزاده پهلوی یاد کرد. از سویی پایگاه خبری نیوعرب ۱۸ آوریل ۲۰۲۳ در واکنش به سفر رضا پهلوی به سرزمین‌های اشغالی نوشت که این اقدام او، انتقاد و تمسخر طیف وسیعی از ایرانیان با دیدگاه‌های سیاسی متنوع را برانگیخت. برای مثال، «علی افشاری» از مخالفان جمهوری اسلامی، با انتقاد از رضا پهلوی به دلیل بیان این‌که برای رساندن «دوستی مردم ایران» به سرزمین‌های اشغالی سفر کرده است، گفت: «رضا پهلوی فقط می‌تواند پیام دوستی خودش و در بهترین حالت، هوادارانش را به اسرائیل برساند. او نماینده مردم ایران نیست». افشاری افزود: پذیرش دعوت چنین رژیمی افتخار نیست، بلکه ننگ است!

افراد معدودی در تاریخ جهان وجود دارند که به میهن خود خیانت کنند و از هجوم بیگانگان به سرزمین مادری‌شان شاد شوند؛ اما رضا پهلوی و مشاورانش احتمالا تنها کسانی هستند که نه‌تنها از حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی در ژوئن ۲۰۲۵ به ایران حمایت کردند، بلکه قبل و بعد جنگ ۱۲ روزه که در آن بیش از ۱۰۰۰ ایرانی به شهادت رسیدند، مقامات آمریکایی و اسرائیلی را به کرّات برای حمله به ایران تحریک کرده بودند. شاهزاده همان‌طور که خوشگذرانی در واشنگتن با دوستانش را به سلطنت و زندگی در ایران ترجیح می‌دهد، در قبال هوادارانش هم احساس مسئولیت چندانی حس نمی‌کند. برای مثال کمتر از دو هفته قبل، رضا پهلوی در گفتگو با شبکه «سی‌بی‌اس‌ نیوز» آمریکا با اشاره به اغتشاشات ایران و کشته شدن مردم گفت: «این جنگ است و هر جنگی تلفات دارد». همچنین شماری از سلطنت‌طلبان برجسته، در اوایل دوره اول ریاست‌جمهوری «دونالد ترامپ» طی نامه‌ای از او خواستند که تحریم‌های اقتصادی علیه ایران را تشدید کند. تحریم‌هایی که بر اساس گزارش نیویورک تایمز در ۲۴ ژوئن ۲۰۱۹، فشار آن به روشنی بر مردم ایران وارد می‌شود و زمینه‌ساز افزایش فقر و تورم خواهد شد. در میان ۳۰ امضاکننده این نامه، اسامی «احمد باطبی»، «مجید محمّدی»، «امیرحسین اعتمادی»، «آرش سبحانی» و برخی دیگر از مشاورین و نزدیکان رضا پهلوی به چشم می‌خورد.

لطفا مرا جدی بگیرید!

رضا پهلوی تاکنون تلاش بسیاری کرده است تا حمایت و مشارکت سران غربی را به سود خود جلب کند. اما گویا سران غربی بهتر از «پسر شاه»، جامعه ایران را می‌شناسند و از سلیقه سیاسی مردم مطلعند. در گزارش ۱۲ ژانویه ۲۰۲۶ تلگراف آمده است: رضا پهلوی فوریه ۲۰۲۵ در سفری فوری به اروپا تلاش کرد رهبران [غربی] را متقاعد کند تا برای سقوط جمهوری اسلامی آماده شوند. با این حال، دعوت‌نامه‌های او برای رویدادهای کلیدی رد شد و برای ملاقات با چهره‌های ارشد دولتی به مشکل برخورد. این گزارش می‌افزاید: در حالی که ترامپ پیشنهاد داده است که می‌تواند در ایران مداخله نظامی کند و گزینه‌هایی برای حمله نیز ارائه شده است، برخی می‌پرسند که ترامپ واقعا چقدر حاضر است از رضا پهلوی حمایت کند؟ «کارشناسان معتقدند این دو مرد در نزدیکی هم زندگی می‌کنند، اما از هر نظر دیگری از هم دورند».

«آرش عزیزی» نویسنده کتاب «آنچه ایرانیان می‌خواهند» (What Iranians Want) معتقد است که پهلوی شخصا ویژگی‌هایی ندارد که ترامپ را جذب کند؛ او فاقد کاریزمای شخصی است. بر اساس گزارش تلگراف، «اکثر افراد» اذعان می‌کنند که رضا پهلوی «به‌هیچ‌وجه» کاندیدای مناسبی برای جایگزینی حکومت ایران نیست. در همین رابطه، «مت گیتس» نماینده سابق کنگره آمریکا تصریح کرد که رضا پهلوی فقط «پسر یک فرد فاسد» است که ما در ایران او را به قدرت رسانده بودیم، اما از قدرت کنار گذاشته شد. «مثل یک رویای تب‌آلود است که فکر می‌کنند شاید رضا برگردد و ایران را اداره کند؛ اما او پذیرفته نخواهد شد».

همچنین «علی جوانمردی» مشاور ارشد صدای آمریکا به تازگی اعلام کرد: «تلاش‌های مهندسی‌شده» به میزانی رسیده که از ایران‌دوستی یکی از سفیر کبیرهای آمریکا در اروپا، سفیر آمریکا در بلژیک که به او اطلاعات غلط داده بودند، در یک تظاهرات گروهی شرکت کرد. «اینقدر سوءاستفاده شد که ناچار شد توضیح بدهد که سیاست آمریکا از سیاست ترامپ در خصوص ایران (یعنی حمایت از معترضان ایرانی) پیروی خواهد کرد. این یعنی اطلاعات نادرست، تحریف شده، مهندسی شده! بازگرداندن ایران به گذشته مد نظر نیست». همه این‌ها در حالی است که ترامپ در یک ماه گذشته طی چند توییت صریح، ضمن اعلام همبستگی با معترضان ایرانی، جمهوری اسلامی را تهدید به تجاوز نظامی کرد.

بی‌بی‌سی فارسی هم ۱۵ ژانویه ۲۰۲۶ در گزارشی به پوشش مواضع رسانه‌های ترکیه از رویدادهای اخیر ایران پرداخت و نوشت: بخش قابل توجهی از محتوای رسانه‌های ترکیه‌ای به نقش احتمالی رضا پهلوی اختصاص یافته است. «اغلب تحلیلگران در برنامه‌های تلویزیونی پرمخاطب ترکیه، از جمله هابر ترک و سی‌ان‌ان ترک تاکید کرده‌اند که او پایگاه اجتماعی معناداری در داخل ایران ندارد». «علی بوراک داریجیلی» استاد دانشگاه نیز در گفت‌وگویی تلویزیونی تصریح کرد که معترضان ایرانی خواهان بازگشت سلطنت نیستند.

همچنین روزنامه‌ها و رسانه‌های نزدیک به دولت ترکیه، از جمله حریت و ملیت، پا را فراتر گذاشته و رضا پهلوی را به داشتن روابط نزدیک با اسرائیل و غرب متهم کرده‌اند. برخی گزارش‌ها موقعیت او در اعتراض‌ها را با داستان «اسب تروا» مقایسه و ادعا کرده‌اند که که غرب در پی آن است که با بهره‌گیری از چنین اعتراضاتی، ساختاری سیاسی همسو با منافع خود در ایران ایجاد کند. حتی رسانه‌های منتقد دولت ترکیه نیز نسبت به «برندسازی رسانه‌ای» از رضا پهلوی ابراز تردید کرده‌اند.

منابع استفاده شده:

https://www.bbc.com/persian/articles/c368x9ek5p7o

https://www.nytimes.com/1979/12/05/archives/iranians-say-records-show-shah-diverted-1-billion-iranians-charge.html?smid=url-share

https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/01/12/prince-of-iran-conjures-a-revolution-from-wealthy-suburb/

https://www.nytimes.com/2019/06/24/us/politics/iran-sanctions.html

https://theconversation.com/the-rise-of-reza-pahlavi-iranian-opposition-leader-or-opportunist-273423

https://www.theguardian.com/us-news/2023/oct/13/cia-1953-iran-coup-undemocratic-argo?CMP=share_btn_url

https://www.newarab.com/news/iranian-activists-condemn-reza-pahlavis-visit-israel

https://aje.io/893ejy

https://www.bbc.com/news/articles/c62wx1gr8y4o

https://www.cnn.com/2025/06/18/middleeast/us-toppled-iranian-government-before-hnk-intl

https://www.washingtonpost.com/history/2025/06/19/iran-coup-1953-us-role/

https://www.fairobserver.com/politics/the-dirty-secrets-about-how-reza-shah-destroyed-iran/

https://www.celebritynetworth.com/richest-politicians/royals/mohammad-reza-pahlavi-net-worth/

https://iranwire.com/en/news/147493-irans-exiled-prince-reza-pahlavi-calls-on-protesters-to-take-over-city-centers-as-unrest-spreads/

mehrnews.com/x3b8cd

hamshahrionline.ir/xbCWr

https://dnws.ir/002Oob

https://www.alef.ir/news/4001110004.html?show=text

https://ensafnews.com/?p=444773

http://www.mojerasa.ir/khabar/16579/

https://www.tabnak.ir/0053ew

fdn.ir/223157

https://www.ncr-iran.org/en/demonization-articles-analyses/selling-a-dead-horse-reza-pahlavis-bid-to-market-a-trashed-monarchy/

https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D9%85%D8%B5%D8%AF%D9%82

https://en.wikipedia.org/wiki/1953_Iranian_coup_d%27%C3%A9tat

https://en.wikipedia.org/wiki/Mohammad_Mosaddegh

https://iichs.ir/vdcf.cdmiw6dtcgiaw.html

https://en.wikipedia.org/wiki/Shah_of_Shahs_(book)

https://en.wikipedia.org/wiki/Reza_Shah

https://www.hamshahrionline.ir/amp/1010677/

https://en.wikipedia.org/wiki/1921_Persian_coup_d%27%C3%A9tat

khabaronline.ir/xdPz2

https://iichs.ir/vdcf.cdmiw6dj1giaw.html

https://intpolicydigest.org/iran-s-pretender-in-exile-the-farce-of-reza-pahlavi/

https://ana.ir/004IIA

https://www.hamshahrionline.ir/amp/1011323/

https://www.tehrantimes.com/news/420032/Paulo-Coelho-to-Reza-Pahlavi-Shut-up

MGH