آیا جهان میتواند بدون تنگه هرمز به حیات انرژی خود ادامه دهد؟
-
تنگه هرمز
پارس تودی- خلیجفارس و تنگه هرمز تنها یک پهنه آبی در جنوب ایران نیستند؛ این منطقه یکی از حساسترین و حیاتیترین نقاط ژئوپلیتیکی جهان به شمار میرود.
تنگه هرمز، آبراهی به ظاهر کوچک اما با اهمیتی ژئوپلیتیک و اقتصادی غیرقابل انکار، در جنوب ایران به عنوان یکی از حساسترین گذرگاههای آبی جهان شناخته میشود. این تنگه که خلیج فارس را به دریای عمان و آبهای آزاد متصل میکند، نقشی بیبدیل در امنیت انرژی جهانی ایفا میکند.
به گزارش پارس تودی به نقل از ایسنا، روزانه دهها نفتکش عظیم و کشتی تجاری از گذرگاهی عبور میکنند که در باریکترین نقطه تنها حدود ۳۹ کیلومتر عرض دارد، اما نقشی تعیینکننده در اقتصاد جهانی ایفا میکند. اهمیت این آبراه چنان است که هر تنش سیاسی یا نظامی در آن، بلافاصله بازارهای جهانی انرژی و تجارت را تحت تأثیر قرار میدهد.
تنگه هرمز بهعنوان تنها راه ارتباطی دریایی کشورهای حاشیه خلیجفارس به آبهای آزاد، نقشی فراتر از یک آبراه معمولی ایفا میکند. این تنگه که در باریکترین نقطه خود ۳۹ کیلومتر عرض دارد، از شمال با ایران و از جنوب با امارات و عمان همسایه است و جزایر ایرانی قشم، هرمز، لارک و هنگام واقع در آن، بر تسلط ایران بر این مسیر افزوده است.
چرا خلیجفارس و تنگه هرمز اهمیت استراتژیک دارند؟
خلیجفارس در دل منطقهای قرار گرفته که بیش از ۴۸ درصد ذخایر اثباتشده نفت جهان و حدود ۴۰ درصد ذخایر گاز طبیعی دنیا را در خود جای داده است. کشورهای ایران، عربستان سعودی، امارات، قطر، کویت و عراق همگی تولیدکنندگان اصلی انرژی جهان هستند و بخش عمده صادرات آنها تنها از یک مسیر عبور میکند و آن مسیر تنگه هرمز است.
تنگه هرمز حلقه اتصال خلیجفارس به دریای عمان و سپس آبهای آزاد است. این تنگه نهتنها مسیر اصلی صادرات نفت خام، بلکه شاهراه انتقال گاز طبیعی مایعشده (LNG)، فرآوردههای نفتی، مواد پتروشیمی و کالاهای اساسی است.
حجم مبادلات تجاری در تنگه هرمز چقدر است؟
بر اساس آمارهای بینالمللی انرژی، روزانه بین ۲۰ تا ۲۱ میلیون بشکه نفت خام و میعانات گازی از تنگه هرمز عبور میکند؛ یعنی حدود یک پنجم مصرف روزانه نفت جهان. افزون بر آن، بخش قابل توجهی از صادرات گاز طبیعی مایعشده قطر ـ که از بزرگترین صادرکنندگان LNG جهان است ـ نیز از همین مسیر منتقل میشود.
از نظر ارزش اقتصادی، تخمین زده میشود سالانه صدها میلیارد دلار کالا و انرژی از این گذرگاه عبور کند. تنها در بخش انرژی، ارزش مبادلات نفت و گاز عبوری از تنگه هرمز در سال میتواند به بیش از یک تریلیون دلار برسد؛ رقمی که نشان میدهد این آبراه، صرفاً یک مسیر منطقهای نیست بلکه شاهرگ اقتصاد جهانی است.
پیشینه تاریخی و مالکیت
نام این تنگه برگرفته از جزیره استراتژیک هرمز است که در دهانه آن قرار دارد. در طول تاریخ، قدرتهای استعماری مانند پرتغال و بریتانیا برای تسلط بر این آبراه تلاش کردهاند، اما ایران همواره حاکمیت خود را بر آن حفظ کرده است. بر اساس کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها، آبهای تنگه بین ایران (۱۲ مایل)، عمان (۱۲ مایل) و آبهای آزاد (۳ کیلومتر) تقسیم شده و کشتیهای تجاری و نظامی در شرایط صلح حق عبور از آن را دارند.
اگر ایران تنگه هرمز را ببندد چه خواهد شد؟
ایران بهدلیل موقعیت جغرافیایی و اشراف ساحلی گسترده بر شمال تنگه، نقش تعیینکنندهای در امنیت این آبراه دارد. هرگونه اختلال جدی در عبور و مرور کشتیها، حتی برای چند روز میتواند شوک بزرگی به بازارهای جهانی وارد کند.
پیامدهای احتمالی عبارت است از: جهش ناگهانی قیمت جهانی نفت و گاز، افزایش هزینه حملونقل دریایی و بیمه کشتیها ، نوسان شدید بازارهای بورس جهانی، فشار تورمی بر اقتصاد کشورهای واردکننده انرژی و احتمال شکلگیری ائتلافهای نظامی برای بازگشایی مسیر
کارشناسان انرژی معتقدند در صورت توقف کامل صادرات از تنگه هرمز، قیمت نفت میتواند در مدت کوتاهی به سطوح بیسابقهای برسد. چنین رخدادی نهتنها کشورهای غربی، بلکه اقتصادهای آسیایی مانند چین، هند، ژاپن و کره جنوبی را نیز به شدت تحت تأثیر قرار میدهد.
اهمیت این مسیر در مقیاس جهانی
در میان تمام گلوگاههای دریایی جهان ـ مانند کانال سوئز، بابالمندب یا کانال پاناما ـ تنگه هرمز از نظر حجم انتقال انرژی جایگاه نخست را دارد. در حالی که کانال سوئز برای تجارت کالاهای کانتینری اهمیت بالایی دارد، هرمز شاهراه اصلی انرژی جهان محسوب میشود. به بیان دیگر، اگر کانال سوئز مسیر تجارت کالاست، تنگه هرمز مسیر «سوخت اقتصاد جهانی» است. اقتصاد صنعتی جهان بدون جریان پایدار انرژی از این منطقه، با اختلال جدی روبهرو میشود.
MS
