پارستودی- در جنگ های امروزی ، سامانه های پدافند هوایی نقشی حیاتی به منظور مقابله با تهدیدات هوایی و نیز جلوگیری از تسلط دشمن بر فضای جبهه های نبرد برعهده دارند.
به گزارش پارستودی ، در جریان جنگ تحمیلی ۸ ساله رژیم بعث عراق علیه ایران ، سامانه های پدافند هوایی ایران با توجه به ابتکارات سرلشگر شهید ستاری که در آن هنگام فرمانده پدافند هوایی نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران بودند ، به صورت بسیار موثری از دارایی های پدافندی این نیرو به ویژه سامانه موشکی هاوک برای سرنگونی هواگردهای عراق استفاده کرد.
پس از پایان جنگ تحمیلی ، این سامانه پدافندی به عنوان شالوده ای برای طراحی و ساخت نخستین سامانه پدافندی بومی زمین به هوای ارتفاع متوسط ایران یعنی سامانه مرصاد مورد استفاده قرار گرفت.
سردار احمد وحیدی، وزیر دفاع وقت ایران، در مراسم افتتاح خط تولید این سامانه موشکی در ۱۱ آوریل ۲۰۱۰ (۲۲ فروردین ۱۳۸۹) اعلام کرد که این سامانه هوایی برد متوسط میتواند هواپیماهای مدرن را در ارتفاع پست و متوسط منهدم کند و در مقایسه با سامانههای پدافندی مشابه خود، همانند «هاوک» دارای مقدورات بیشتری است.همچنین، سامانه مرصاد دارای تحرک زیاد، توانایی رویارویی با جنگ الکترونیک و شبکهای شدن با سامانههای راداری و پدافندی دیگر است.
نگاهی کلی
سامانه مرصاد را میتوان اولین سامانه بومی ایرانی دانست که تمام اجزای آن ساخت داخل است. مرصاد حاصل تکمیل مسیر بهسازی سامانه پدافند هوایی آمریکایی" ام آی ام ۲۳هاوک"در ایران و تمامی مراحل تحقیقاتی، طراحی و تولید آن با استفاده از تجارب جنگ تحمیلی بوده و توسط متخصصان سازمان صنایع هوافضای وزارت دفاع ایران ساخته شده است.
اجزای اصلی سامانه مرصاد که بطور کاملاً دیجیتال طراحی شده شامل قسمت های ذیل است: رادارهای جستجو و تعقیب و رهگیری هدف، شبکههای نرمافزاری و سختافزاری، سکوهای پرتاب و مرکز کنترل و فرماندهی.
به طور کلی مهم ترین تغییرات این سامانه نسبت به نمونه آمریکایی خود را می توان استفاده از الکترونیک دیجیتال، قطعات پیشرفته الکترونیکی با فناوری حالت جامد در رادارها و موشک و الگوریتمهای بهبود یافته در کشف و ردگیری هدف و سامانه کنترل آتش در ساخت آن دانست.
رادارهای این سامانه نیز با نام های «کاوش»، «جویا» و «هادی» از روی نمونههای آمریکایی اما با تغییرات زیاد به ویژه در زمینه بهکارگیری فناوریهای دیجیتال ساخته شده اند.
رادار «کاوش» قادر است تا اهداف مورد نظر با سطح مقطع نیم متر مربع را در فاصله ۱۵۰ کیلومتری رهگیری کرده و در فاصله ۸۰ کیلومتری بر روی آنها قفل راداری انجام دهد که بیشینه توان آن برای انهدام نیز در حدود ۴۵ کیلومتر تخمین زده میشود.
رادار جستجوگر ارتفاع پست «جویا» نیز برای کمک به کشف و ردگیری اهدافی که در ارتفاع پایین پرواز میکنند ایفای نقش میکند. رادار«هادی» نیز کار قفل روی هدف و هدایت موشک بهسمت آن را بهعهده دارد.
در سامانه مرصاد قابلیت درگیری همزمان با دو هدف با استفاده از دو رادار هادی ایجاد شده است. این رادار به سامانههای ردیابی الکترواپتیکی نیز مجهز شده که عملکرد آن را در قفل اپتیکی در شرایط وجود جنگ الکترونیک شدید، حفظ میکند.
هم چنین نگاهی به اتاق کنترل سامانه پدافندی مرصاد، حجم تغییرات این سامانه بومی را نسبت به سامانه پدافندی هاوک، بهخوبی نشان میدهد. سامانه مرصاد ۲ نیز در دهه ۲۰۱۰ ( دهه ۱۳۹۰) با به روز رسانی و بهینه سازی های انجام شده نسبت به نسل نخست خود معرفی و به نیروی پدافند هوایی ارتش ملحق شد.
متخصصان پدافند هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران با انجام تغییرات کامل برای اتاق کنترل این سامانه، توانسته اند تا با به کارگیری فناوری های نوین و نوشتن کدهای اختصاصی برای مراحل مختلف، این سامانه را به طور کاملا محرمانه و به منظور مقابله موثر با تهدیدات پیرامونی بسازند. در سامانه مرصاد ۲، برد کشف رادار کاوش به۲۲۰ کیلومتر افزایش یافت.
موشک های شاهین و شلمچه دو نمونه موشک توسعهیافته برای سامانه مرصاد هستند و تصاویر منتشر شده از آنها حاکی از تغییر کامل مراحل طراحی و ساخت این دوموشک نسبت به موشک آمریکایی هاوک است.
عمده این تغییرات در حوزه سامانههای هدایت و ناوبری آنهاست که بارزترین تغییرات آنها استفاده از آنتن صفحه تخت آرایهای، الکترونیک دیجیتال و قطعات حالت جامد است.
موشک شملچه به عنوان نمونه پیشرفته تر موشک شاهین در سپتامبر ۲۰۱۱ ( شهریور ۱۳۹۰ ) رونمایی شد. این موشک در حدود ۷۰۰ کیلوگرم وزن، ۵ متر طول، ۳۶۰ میلیمتر قطر و سرعت در حدود ۳ ماخ دارد. ارتفاع پروازی برای درگیری موشک شلمچه با اهداف پروازی در بازه ۶۰ متر تا ۱۸هزار متر تخمین زده میشود که این مهم در فاصله ۴۰کیلومتری به ثمر مینشیند. وزن سر جنگی این موشک هم در حدود ۷۰ کیلوگرم است که نشان می دهد در صورت برخورد با هدف آن را کاملا نابود می کند.
حضور در رزمایش ها و کارآیی عملیاتی
سامانههای مرصاد و مرصاد ۲ که از دهه ۲۰۰۰ ( اواخر دهه ۱۳۸۰) و دهه ۲۰۱۰ (اوائل دهه ۱۳۹۰ ) عملیاتی شده اند در رزمایشهای متعددی در علیه اهدافی با سطح مقطع راداری پایین از جمله پهپادهای کوچک پرتاب شده اند.سامانه پدافندی مرصاد در رزمایش محمد رسول الله (ص) در ژانویه ۲۰۱۵ (دی ۱۳۹۳) با موفقیت آزمایش شد و اهداف مورد نظر را نابود کرد.
دورترین هدفی که سامانه مرصاد در این رزمایش آن را نابود کرد در فاصله بیش از ۳۰ کیلومتری منهدم شد.در رزمایش مشترک پدافند هوایی در سال ۲۰۱۸ (۱۳۹۷) از رادار آرایه فازی سه بعدی حافظ برای سامانه مرصاد استفاده شد. در این رزمایش خبر افزوده شدن یک موشک جدید به سامانه مرصاد اعلام شد.
این موشک که از پرتابگری با ظرفیت تا سه فروند شلیک میشود، شباهت ظاهری بالایی به موشک استاندارد دارد که در ایران با اسامی جدید فجر و محراب و با ارتقای قابلیت های آن ساخته و عملیاتی شده اند. نام این موشک بعدها شلمچه ۲ اعلام شد.
در ۸ نوامبر ۲۰۱۹ (۱۷ آبان ۱۳۹۸ ) یک فروند پهپاد متجاوز خارجی با آتش سامانه پدافندی «مرصاد» متعلق به نیروی پدافند هوایی ارتش در منطقه بندر ماهشهر سرنگون شد.این تنها یکی از آزمونهای موفق سامانه مرصاد و پدافند هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران بود که نشان از آمادگی بالای این نیرو و سامانههای آن دارد./
srm
