موتور مینی جت طلوع ؛ گامی در مسیر خودکفایی نظامی

موتور مینی جت یکی از موتورهای مورد نیاز سامانه‌های مختلف پرنده با فن‌آوری پیچیده است که تنها تعداد معدودی از کشورهای جهان، صاحب فن‌آوری ساخت آن هستند.از دهه ۱۹۹۰( ۱۳۷۰ ) صنعت دفاعی ایران با ساخت موتورهای مینی جت طلوع ۴ که برای کاربری های پهپادی و موشک های کروز مورد استفاده قرار می گیرد به جرگه سازندگان موتورهای هوایی وارد شده است. بعدها نسخه های بهبود یافته این موتوربه ویژه طلوع ۵ نیز ساخته شد. در عرصه ساخت موتورهای توربوجت گام بزرگ پس از خانواده موتورهای طلوع، موتور اوج برای استفاده در هواپیماهای آموزشی و جنگنده بوده است. 

رونمایی

 محمد رضا سعيدي مسوول پروژه ساخت "طلوع ۴"شركت هواپيما سازي ايران در ۲۲ژانویه ۲۰۰۵ (۳ بهمن ۱۳۸۳) در حاشیه نمایشگاه هوایی کیش با بيان اینکه پس از چهارسال طراحي و توليد آزمايشي ساخت موتور ميني جت در ايران به توليد انبوه رسيد افزود: ساخت موتور ميني جت كه " طلوع ۴" نامگذاري شده از طريق مهندسي معكوس صورت گرفته و در حال حاضر ساخت تمامي قطعات اين موتور بدست متخصصان ايراني در شركت صنعت ساخت قطعات و موتورهاي توربيني وابسته به شركت هواپيما سازي ايران انجام مي شود .

نمونه موتورميني جت ساخته شده شركت هواپيما سازي ايران در دومين نمايشگاه بين المللي خليج فارس ، در جزیره كيش به نمايش گذاشته شد. وی اظهار داشت : موتور ميني جت پيشرفته تري نيز با عنوان "طلوع ۵" در شركت صنعت ساخت قطعات موتورهاي توربيني در حال طراحي است.

هم چنین جواد یگانه مسوول طرح وبرنامه شرکت صنایع هواپیمایی ایران نیز در ۲۴ ژانویه ۲۰۰۵ (۵ بهمن ۱۳۸۳) اعلام کرد که شرکت صنایع هواپیمایی ایران ، موتور میکرو جت"طلوع ۵" را برای هواپیماهای بدون سرنشین تااواسط سال آینده خواهد ساخت." به گفته او،  با ساخت موتور جت در ايران ثابت كرديم كه مي توانيم با اتكا به دانش فني كارشناسان ايراني به خودكفايي در توليد اين محصول برسيم . 

جدیدترین نسخه ارتقا یافته  موتور مینی جت طلوع با نام «طلوع۱۰» نیز ساخته شده که در اصل یک موتور توربوجت سبک و کوچک است که برای استفاده در پهپادها، اهداف پرنده، برخی موشک‌های کروز و سامانه‌های هوایی سبک توسعه یافته است.

ویژگی‌های موتور بومی طلوع و نحوه ساخت آن در ایران، باعث تحسین متخصصان علوم نظامی در جهان هم شده و حتی کتابی با عنوان «طلوع4» توسط کارشناسی به نام «جس راسل» نیز منتشر شده است.

مشخصات

حدود دو دهه است که متخصصان صنایع دفاعی ایران با ساخت موتور مینی جت که "طلوع ۴" نام گرفته، موفق شده‌اند نیروهای مسلح و سایر بخش‌های صنعت را در این زمینه به خودکفایی در تولید این محصول برسانند و نمونه‌های دیگر آن همچون طلوع ۵ نیز در مراحل تولید قرار دارد.

متخصصان ایرانی ، موتور میکروجت طلوع۴ را بر اساس موتور فرانسوی« 60 TRI» که در نسخه‌های جدید پهپاد  ام کیو ام ۱۰۷ استفاده می‌شد طراحی و تولید کرد. این موتور فرانسوی دارای انواع مختلفی است اما موتور 2074--60 TRI بیشترین شباهت را به موتور طلوع 4 دارد.این موتور یک میکروجت سه محوره با سه کمپرسور محوری، یک محفظه احتراق و یک مرحله توربین است که دارای قطر ۳۳ سانتیمتر، طول ۱۲۴ سانتیمتر و وزن ۶۱ کیلوگرم بوده و حداکثر ۳۰۴ کیلونیوتون (KN) نیرو تولید می کند.

 این میکرو جت فرانسوی بر روی موشک ها و پهپاد های متنوعی نصب گردیده و حتی نوعی از آن روی موشک کروز معروف استورم شادو نصب شده است.میکروتوربوی فرانسوی دارای قیمتی در حدود پنجاه هزار تا هشتاد هزار دلار است. موتور طلوع ۴ که نمونه ایرانی همین موتور است نیز یک میکروجت سه محوره با سه کمپرسور محوری، یک محفظه احتراق و یک مرحله توربین و دارای قطر ۳۳ سانتیمتر ، طول ۱۳۰ سانتیمتر و وزن ۵۵ کیلوگرم بوده و حداکثر توان ۳۴۵ نیوتون (N) نیرو تولید می کند. موتور طلوع ۴ نسبت به همتای فرانسوی خود دارای کمی طول بیشتر و وزن کمتر است. موتور میکروجت طلوع ۴ در انواع مختلف پهپاد کرار و نیز در موشک کروز نور و موشک کروز یاعلی(ع) نیز به‌کار گرفته شده است. 
کاربرد 
پهپاد کرار که به عنوان اولین پهپاد ایرانی دارای موتور جت شناخته می‌شود، از موتور طلوع ۴ بهره می‌برد که علاوه بر سرعت ۹۰۰ کیلومتر بر ساعت، برد تا ۱۰۰۰کیلومتر و سقف پرواز ۷۵۰۰ تا ۱۲ هزار متر را برای "کرار" به همراه داشته است.امکان پرواز کرار از هر نقطه برای دفاع هوایی یا انجام حمله علیه اهداف تعیین شده، اوج ‌گیری مناسب و سرعت بالا از نکات مثبتی است که با کمک بهره گیری از این میکرو جت ایرانی فراهم آمده و می ‌تواند به اجرای موفق ماموریت‌های رزمی توسط کرار کمک کند. 
کرار۴ با قابلیت رهگیری هوایی و گشت زنی از نمونه جدیدتر موتور طلوع ۴ با قابلیت تنظیم دقیق رانش موسوم به طلوع ۵ استفاده می کند. این ارتقاء در پهپاد کرار، می تواند روی عملکرد برخی انواع موشک های کروز زمین به زمین ایرانی نیز اثر مثبت به جای گذارد چراکه نسل بعدی موشک کروز دوربرد ایرانی با نام هویزه که در نمایشگاه دستاوردهای ۴۰ ساله انقلاب اسلامی در مصلی تهران در (بهمن ۱۳۹۷) رونمایی شد، از موتور توربوجت از خانواده طلوع بهره می برد و طبق اعلام مسئولان وقت، برد آن بیش از ۱۳۰۰ کیلومتر عنوان شد. 
موشک کروز ضد کشتی مشهور و پرقدرت «نور» نیز از دیگر تجهیزات دفاعی ایران است که از موتور میکرو جت طلوع ۴ بهره می‌برد و علاوه بر اینکه این کروز ضدکشتی، قابلیت پرتاب از سکو‌های ساحلی و دریایی را دارد، قابلیت پرتاب از بالگرد و هواپیما نیز برای این موشک فراهم شده تا تاکتیک درگیری با اهداف دریایی دشمن توسط این موشک، متنوع و برای دشمن غیرقابل پیش‌ بینی باشد. موشک نور با موتور مینی جت طلوع ۴ دارای برد ۱۲۰ کیلومتر است.سرعت موشک نور با بهره‌گیری از چنین موتور قدرتمندی، در حدود ۱۰۰۰ کیلومتر در ساعت است و با یک محاسبه ساده می ‌توان دریافت پس از ورود این موشک ضد کشتی به محدوده رویت رادار، شناور فرصت اندکی برای مقابله با آن دارد./
srm