سامانه باور ۳۷۳ ارتقا یافته؛ گامی برای افزایش توانمندی پدافند هوایی ایران

توسعه و ساخت باور۳۷۳

جمهوری اسلامی ایران نیز به رغم تحریم های تسلیحاتی با اتکا به توانمندی ها و متخصصان داخلی پیشرفت های شگرفی در این زمینه داشته که سامانه پدافند هوایی باور ۳۷۳ مصداق بارز آن شمرده می شود. کشور‌های پیشرفته دنیا مسیر دستیابی به سامانه های پدافند هوایی دوربرد را طی زمانی طولانی طی کردند ، در حالی که ایران طی یک دهه فناوری، دانش و تجربه خوبی را در این مسیر به دست آورد و قادر به ساخت سامانه باور ۳۷۳ شد. 

متخصصان پدافندی ایران در سال ۲۰۱۰(۱۳۸۹) با تشکیل گروهی از نخبگان این حوزه، مطالعه و تحقیق و جمع آوری اطلاعات برای طراحی یک سامانه موشکی برد بلند پدافندی را آغاز کردند. در این راستا، با دستور فرمانده وقت قرارگاه پدافند هوایی خاتم الانبیاء(ص) دفتر مستقل پروژه‌های خاص که یک ساختار غیر سازمانی و مخصوص به این نوع از مطالعات بود، با پنج کمیته رادار، فرماندهی و کنترل، موشک و تجهیزات زمینی، ارتباطات و فاوا و کمیته سامانه و سلاح شکل گرفت.

دفتر مستقل طراحی توانست کار طراحی سامانه بومی پدافندی برد بلند را طراحی و با توجه به بیانات فرمانده کل قوا نام «باور »را برای آن انتخاب کرد. متخصصان پدافندی برای طراحی این سامانه تنها نبودند و برای تحقق آن با ۱۰ دانشگاه مطرح ایران و ۱۰۰ شرکت دانش بنیان همکاری می‌کردند. 

این پروژه در ابتدا با نام «باور ۱» آغاز شد و فعالیت‌های مربوط به آن تا سال ۲۰۱۳( ۱۳۹۲ ) ادامه پیدا کرد و در این سال پروژه باور به وزارت دفاع واگذار شد.پس از واگذاری پروژه باور به وزارت دفاع، جلسات متعدد و کارهای سنگین علمی و مشترک بین نیروی پدافند هوایی ارتش و وزارت دفاع آغاز شد. 

فعالیت‌های تحقیقاتی این پروژه تا سال ۲۰۱۸ (۱۳۹۷) ادامه پیدا کرد و بالاخره در ۷ فوریه (۱۸بهمن) همان سال، نخستین آزمایش هدف‌زنی آن در برد ۱۲۰ کیلومتر در میدان تیر سمنان انجام شد و توانست خود را اثبات کند. در مرحله بعد در ۲۲ اوت ۲۰۱۹ (۳۱ مرداد ۱۳۹۸)  به طور رسمی از سامانه باور ۳۷۳  رونمایی شد. تکمیل این سامانه باور ۳۷۳ هم چنان ادامه پیدا کرد و در ۲ ژوئیه ۲۰۲۰ ( ۱۲ تیر ۱۳۹۹) این بار شلیک موفق این سامانه در فاصله ۱۵۰کیلومتری انجام شد.

سامانه باور ۳۷۳ چند ماه پس از این شلیک در یک رزمایش نیز شرکت و توانست یک هدف را در یک سناریوی سخت عملیاتی در فاصله ۱۵۲ کیلومتری منهدم کند. اما فرماندهان هنوز برد سامانه باور ۳۷۳ را کافی ندانسته و خواهان بردهای بیشتر یعنی به بالای ۳۰۰ کیلومتر که نیاز جدی ایران است شدند.امیر سرتیپ صباحی‌فرد فرمانده وقت نیروی پدافند هوایی ارتش درباره مدت زمان دستیابی به برد بیش از ۳۰۰ کیلومتری با اشاره به اینکه تیم متخصصان باور وارد یک کار علمی شده و طی یک کار سنگین و شبانه‌روزی علمی میان وزارت دفاع و نیروی پدافند هوایی ارتش، برد این سامانه را به بالای ۳۰۰ کیلومتر ارتقاء دادند.گفت: ما توانستیم طی یک کار فوق العاده در مدت زمان ۱۶ ماه برد ۱۵۰کیلومتری سامانه باور ۳۷۳ را به بیش از ۳۰۰کیلومتر ارتقاء بدهیم. 

رونمایی 

روز ۶ نوامبر ۲۰۲۲ ( ۱۵ آبان ۱۴۰۱ ) از سامانه باور ۳۷۳  ارتقا یافته مجهز به موشک برد بلند صیاد ۴ بی رونمایی وآزمون آن علیه اهداف دور ایستا، با این موشک با موفقیت انجام شد.در این آزمون ، هدف دور ایستا در برد بیش از ۴۵۰ کیلومتر را رادار بهینه شده سامانه باور ۳۷۳ کشف کرد و در برد حدود ۴۰۵ کیلومتری ردگیری و در برد بیش از ۳۰۰ کیلومتری با موشک صیاد ۴ بی مورد اصابت و انهدام کامل قرار گرفت. 

موشک برد بلند صیاد ۴ بی دارای سوخت جامد مرکب بوده و برای نخستین بار در این آزمایش مورد ارزیابی کامل عملیاتی قرار گرفت.لازم به ذکر است که برد رادار کشف سامانه باور ۳۷۳  ارتقا یافته از ۳۵۰ به ۴۵۰ کیلومتر و برد رادار درگیری این سامانه از ۲۶۰ به ۴۰۰کیلومتر ارتقا پیدا کرده است. برد موشک سامانه،  از ۲۰۰ به ۳۰۰کیلومتر و ارتفاع درگیری آن از ۲۷ به ۳۲ کیلومتر افزایش یافته است. 

امیر سرتیپ محمدرضا آشتیانی وزیر وقت دفاع ایران در مراسم رونمایی از سامانه باور ۳۷۳ ارتقا یافته و افتتاح خط تولید موشک صیاد ۴ ی گفت: این سامانه در راستای مقابله با اهداف هوایی دورایستا، موشک‌های بالستیک و انواع هواپیماهای جنگنده و بمب‌افکن، موفق شد تا هدف مورد نظر را در برد ۳۰۵ کیلومتری مورد اصابت قرار بدهد. او با اشاره به سایر قابلیت‌های سامانه باور ۳۷۳ تصریح کرد: سامانه مذکور این قابلیت را دارد تا با ۶  هدف درگیر شده و آن ها را منهدم کند. بسیاری از کشورهای صاحب فناوری در دنیا آرزوی داشتن چنین سامانه ای را دارند.
ویژگی های باور ۳۷۳ ارتقاء یافته 
سامانه باور ۳۷۳ متشکل از چند بخش اصلی شامل؛ مرکز فرماندهی و کنترل آتش، رادار ردگیر اهداف، رادار کشف و شناسایی اهداف و پرتابگرها است. همچنین، یک گردان از سامانه باور ۳۷۳  نیز شامل؛ یک رادار معراج ۴ ، یک رادار کاشف، یک رادار ردگیری، ۶ آتشبار دوتایی، یک پست فرماندهی و ِیک دستگاه ژنراتور است.
موشک‌های صیاد ۲، ۳، ۴ و ۴ بی موشک‌های مورد استفاده در این سامانه هستند و می‌توانند اهداف مشخص شده را تا ارتفاع ۳۲ کیلومتری و برد ۳۰۶کیلومتری منهدم کنند. رادار کنترل آتش آرایه ‌فازی «معراج» چشمان باور ۳۷۳  برای هدایت موشک‌های این سامانه به سوی اهداف است. رادار‌ بهینه شده این سامانه می‌تواند همزمان ۳۰۰ هدف را در فاصله بیش از ۴۵۰ کیلومتری کشف کرده و برد رادار ردگیری این سامانه به ۴۰۵ کیلومتر ارتقاء یافته است. 
مزیت سامانه باور ۳۷۳ نسبت به نمونه‌های خارجی خود این است که قادر به رهگیری ۱۰۰ هدف در برد ۴۰۵ کیلومتری است. در حالی که سامانه روسی اس ۳۰۰ تنها قادر به رهگیری ۱۲ هدف در برد کم‌تر از ۲۰۰ کیلومتر بوده و سامانه اس ۴۰۰ نیز قادر به رهگیری ۳۶ هدف است.
دیگر ویژگی این سامانه قدرت هدف‌گیری ۹ هدف به طور همزمان است. اما، سامانه اس ۳۰۰ و سامانه آمریکایی پاتریوت به ترتیب قادر به هدف‌گیری ۶ و ۱ هدف هستند.نکته دیگر در توانایی این سامانه که می‌توان ذکر کرد این است که این سیستم می‌تواند با انواع موشک‌های کروز و بالگردها نیز به طور موثر مقابله کند.
 این سامانه همچنین قادر است تا در محیط‌های آلوده به مواد شیمیایی، تشعشات رادیواکتیو و محیط‌های آلوده به مواد میکروبی فعالیت کند.دیگر قابلیت سامانه ارتقاءیافته باور ۳۷۳ توانایی اتصال به شبکه، دریافت اطلاعات و پرداخت اطلاعات در شبکه است.
یکی دیگر از ویژگی‌های مهم سامانه باور ۳۷۳ برخورداری از سیستم کنترل بردار رانش (TVC) است. موشک‌های صیاد از این طریق پس از شلیک به صورت عمودی مسیر خود به سوی هدف را تغییر داده و از حالت عمودی به افقی تغییر می‌دهند. سپس به سوی اهداف حرکت می‌کنند./
srm