ایران پیشگام حفاظت از محیط زیست دریای خزر

پارس تودی- جمهوری اسلامی ایران، همواره نقش موثری در حفظ محیط زیست دریای خزر و گونه‌های مختلف جانوری از جمله «فک خزری» و آبزیان دریایی آن داشته است.

ایران نقش فعالی در حفاظت از گونه‌های جانوری دریای خزر، به‌ویژه فک خزری، ایفا کرده است؛ که اجرای برنامه اقدام ملی و تشکیل مراکز امداد و نجات، پایش ساحلی و همکاری منطقه‌ای برای جلوگیری از انقراض این پستاندار نادر از جمله تلاش‌های ایران برای حفاظت از این گونه محسوب می‌شود.

فک خزری، یکی از نادرترین پستانداران دریایی جهان، در فهرست گونه‌های در خطر انقراض اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت (IUCN) جای دارد. این گونه ارزشمند به‌واسطه موقعیت منحصربه‌فرد جغرافیایی استان مازندران، بخشی از نوار ساحلی دریای خزر را برای عبور و زیست موقت خود برمی‌گزیند.

سیدمحسن کاظمی‌تبار، رئیس محیط‌زیست دریایی اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست مازندران، با اشاره به افزایش شمار لاشه‌های فک خزری در سواحل دریای خزر گفت: اجرای برنامه اقدام ملی حفاظت از فک خزری در دستور کار قرار دارد. کاظمی‌تبار به تشکیل دبیرخانه برنامه اقدام ملی حفاظت از فک‌ها در دانشکده تربیت مدرس نور اشاره کرد و افزود: سه مرکز حمایت فک خزری در شهرستان‌های تنکابن، بابلسر و میانکاله در حال راه‌اندازی است.

رئیس محیط‌زیست دریایی اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست مازندران افزود: اقدامات مربوط به تجهیزات این مراکز انجام شده و به‌زودی شاهد افتتاح این مراکز در شهرستان‌های استان خواهیم بود. کاظمی‌تبار خاطرنشان کرد: در کنار بحث‌های زیست‌محیطی و اهمیت حفاظت از این گونه مهم دریایی، موضوعات مربوط به آموزشی و فرهنگی نیز در دستور کار قرار دارد.

ایران تأکید دارد که حفاظت از فک خزری نیازمند همکاری کشورهای ساحلی خزر شامل روسیه، ترکمنستان، قزاقستان و جمهوری آذربایجان است. این همکاری می‌تواند شامل پایش مشترک، تبادل اطلاعات و اقدامات هماهنگ حفاظتی باشد.

جمهوری اسلامی ایران با پیوستن به کنوانسیون تهران و اجرای پروتکل‌های زیست‌محیطی، گام‌های مهمی برای حفاظت از دریای خزر برداشته است. این اقدامات شامل ارزیابی اثرات زیست‌محیطی پروژه‌ها، مقابله با آلودگی نفتی و تلاش برای حفظ تنوع زیستی منطقه است.

کنوانسیون تهران در سال ۱۳۸۵ (2006) میان پنج کشور حاشیه خزر شامل ایران، روسیه، قزاقستان، جمهوری آذربایجان و ترکمنستان تصویب شد. این کنوانسیون شامل پنج پروتکل زیست‌محیطی است که ایران در اجرای آن‌ها نقش فعالی داشته است.

ایران به‌دلیل موقعیت جغرافیایی، منابع اقتصادی و تنوع زیستی، حفظ محیط زیست دریای خزر را یک اولویت ملی و منطقه‌ای می‌داند. این دریاچه نقشی حیاتی در امنیت غذایی، توسعه پایدار و سلامت اکوسیستم شمال کشور دارد.

ایران دارای خط ساحلی طولانی در استان‌های گیلان، مازندران و گلستان است که مستقیماً از دریای خزر تأثیر می‌پذیرند. رطوبت و آب‌وهوای حاصل از خزر موجب سرسبزی، کشاورزی پررونق و جاذبه‌های طبیعی در شمال کشور شده است. دریای خزر منبع مهمی برای ماهیگیری، نفت و گاز، حمل‌ونقل دریایی و گردشگری است. حفاظت از خزر برای ایران نه‌تنها یک وظیفه زیست‌محیطی، بلکه سرمایه‌گذاری برای نسل‌های آینده است که با مدیریت پایدار منابع، تعادل بین توسعه و محیط زیست را حفظ می‌کند و ارتقا می‌بخشد.

مهم‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی دریای خزر شامل کاهش سطح آب، آلودگی‌های نفتی و صنعتی، تخریب زیستگاه‌های طبیعی و کاهش ذخایر ماهیان خاویاری است که پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و اکولوژیکی گسترده‌ای برای ایران و سایر کشورهای ساحلی به‌همراه دارد.

ایران نقش کلیدی و مسئولانه‌ای در حفاظت از محیط زیست دریای خزر ایفا کرده است. این تلاش‌ها نه‌تنها برای حفظ منابع طبیعی و تنوع زیستی منطقه حیاتی هستند، بلکه در راستای توسعه پایدار، امنیت غذایی و همکاری منطقه‌ای نیز اهمیت دارند.

esh