مبعث پیامبر اسلام؛ نقطه عطفی در زندگی بشر

پارس‌تودی- مبعث پیامبر اسلام را می‌توان نقطه چرخش تاریخ دانست؛ رخدادی که با تکیه بر تلاوت، تزکیه، تعلیم و حکمت، ساختارهای فکری و اجتماعی بشر را دگرگون کرد.

در تقویم هجری قمری، روز بیست‌وهفتم رجب به عنوان سالروز مبعث پیامبر اسلام، حضرت محمد مصطفی(ص)، ثبت شده است؛ روزی که به گفته اندیشمندان تاریخ جهان، آغازگر فصل تازه‌ای در تاریخ معنوی و اجتماعی بشر است. این رخداد، نه تنها نقطه شروع رسالت پیامبر اسلام، بلکه نقطه عطفی در تحول فکری، اخلاقی و اجتماعی جوامع انسانی به شمار می‌آید.

چهار هدف بنیادین بعثت

قرآن کریم در آیه ۱۶۴ سوره آل‌عمران، چهار محور اصلی بعثت پیامبر اسلام را برمی‌شمارد:  «لَقَدْ مَنَّ اللهُ عَلَی الْمُؤْمِنینَ إِذْ بَعَثَ فیهِمْ رَسُولاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ یَتْلُواعَلَیْهِمْ آیاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ إِنْ کانُوا مِنْ قَبْلُ لَفی ضَلالٍ مُبینٍ».«یقیناً خدا بر مؤمنان منّت نهاد که در میان آنان پیامبری از خودشان برانگیخت که آیات او را بر آنان می خواند و [از آلودگی های فکری و روحی] پاکشان می کند، کتاب و حکمت به آنان می آموزد، به راستی که آنان پیش از آن در گمراهی آشکاری بودند.»

تلاوت آیات الهی، تزکیه و پالایش اخلاقی، تعلیم کتاب و دانش، و آموزش حکمت. این چهارگانه، چارچوبی روشن از مأموریت پیامبر ارائه می‌دهد؛ مأموریتی که هدف آن هدایت انسان از گمراهی به سوی معرفت و رشد و سعادت در این دنیا و جهان پس از این است. اما این چهار هدف مهم موجب بسیاری از تحولات برای زندگی بشر است. موارد زیر نمونه‌ای از این تحولات است:

۱. احیای ارزش‌های فردی و اجتماعی

بعثت پیامبر اسلام در دوره‌ای رخ داد که جامعه عرب گرفتار ساختارهای سخت جاهلی بود؛ فضیلت‌هایی چون صبر، گذشت، سخاوت و حیا کم‌رنگ شده و ارزش‌های انسانی در سایه تعصبات قبیله‌ای فراموش شده بود. پیامبر اسلام با تکیه بر آموزه‌های وحی، این ارزش‌ها را احیا کرد و مفاهیمی همچون آزادی، عدالت اجتماعی و کرامت انسانی را در جامعه نهادینه ساخت؛ مفاهیمی که بعدها به ستون‌های تمدن اسلامی تبدیل شدند.

۲. رهایی از تاریکی‌ها

امام علی(ع) وصی پیامبر اسلام در خطبه ۸۹ نهج‌البلاغه، تصویری دقیق از شرایط اجتماعی و فکری پیش از بعثت ارائه می‌کنند: «أرسَلَهُ عَلی حِینِ فَترَةٍ مِنَ الرُّسُلِ و طُولِ هَجعَةٍ مِنَ الاُمَمِ و اعتِزامٍ مِنَ الفِتَنِ وَانتِشارٍ مِنَ الاُمُورِ و تَلَظٍّ مِنَ الحُرُوبِ و الدُّنیا کاسِفَةُ النُّورِ، ظاهِرَةُ الغُرورِ عَلی حِینِ اصفِرارٍ مِن وَرَقِها و إیاسٍ مِن ثَمَرِها». «خداوند، محمد را در زمانی فرستاد که روزگاری بود پیامبری برانگیخته نشده بود و مردم در خوابی طولانی به سر می‌بردند و فتنه‌ها بالا گرفته و کارها پریشان شده بود و آتش جنگ‌ها شعله می‌کشید و دنیا بی فروغ و پر از مکر و فریب گشته بود، برگ‌های درخت زندگی به زردی گراییده و از به بار نشستن آن قطع امید شده بود.»به گفته ایشان آن دوران، دورانی بود که در آن پیامبری برانگیخته نشده بود، فتنه‌ها گسترش یافته بود، جنگ‌ها شعله‌ور بود و مردم در «خوابی طولانی» به سر می‌بردند. در چنین فضایی، بعثت پیامبر اسلام به مثابه نوری بود که تاریکی‌های جهل، خشونت و بی‌عدالتی را شکافت و مسیر تازه‌ای پیش روی بشریت گشود.

۳. بیدارسازی خرد و اندیشه

یکی از اهداف اساسی پیامبران، برانگیختن قدرت تفکر در انسان‌هاست. امیرالمؤمنین(ع) در نهج‌البلاغه تأکید می‌کنند که پیامبران آمده‌اند تا «گنجینه‌های خرد» را در درون انسان‌ها فعال کنند.  از این رو بعثت پیامبر اسلام، که تاکیدش بر خواندن و دریافت حکمت و تزکیه خود برای توسعه معرفت است، نقطه آغاز این بیدارسازی فکری قلمداد می‎شود.

۴. استقرار صلح و آرامش

امنیت و آرامش، از نیازهای بنیادین هر جامعه انسانی است و اساسا رشدی بدون آرامش حاصل نمی‌شود. پیامبر اسلام با ارائه الگوی رحمت و مدارا، مسیر صلح را به مسلمانان نشان داد. نمونه‌ای تاریخی از این رویکرد، رفتار پیامبر در روز فتح مکه است؛ روزی که برخی از یاران شعار «الیوم یوم الملحمة» سر دادند، اما پیامبر اسلام با قاطعیت اعلام کرد: «الیوم یوم المرحمة» و در حالی که مردم مکه انتظار انتقام داشتند، پیامبر نه تنها از مجازات آنان چشم‌پوشی کرد، بلکه این روز را روز رحمت نامید؛ رویکردی که خود زمینه‌ساز گرایش گسترده مردم مکه به اسلام شد.

mrt