نگاهی به شتاب دلارزدایی در جهان / دلار مهمترین اسلحهی آمریکا
پارستودی- در پی تلاش کشورها برای مقابله با سیاستهای یکجانبهگرایانه آمریکا، دلار از معاملات ایران و روسیه حذف شد. «محمد باقر قالیباف» رئیس مجلس شورای اسلامی ایران با اشاره به اینکه همه معاملات بین ایران و روسیه بدون استفاده از دلار انجام میشود، تاکید کرد: دلیل حذف دلار در معاملات، مقابله با سیاستهای یکجانبهگرایانه آمریکا است.
طی سالهای اخیر سیاست دلار زدایی در معاملات جهانی مورد نظر بسیاری از کشورهای جهان به ویژه کشورهایی که تحت تحریمهای سخت مالی آمریکا هستند، قرار گرفته است. به گزارش پارستودی، دراین راستا کشورهای بسیاری در مناطق مختلف جهان ابتدا در معاملات بین دو کشور و سپس در سطحی وسیعتر استفاده از ارزهای دیگر را مد نظر قرار دادهاند. به عبارت دیگر استفاده آمریکا از دلار به عنوان یک سلاح مالی، باعث تسریع سیاست دلارزدایی و پیوستن بسیاری از کشورها برای تنوع بخشیدن به سرمایهگذاریها در ارزهای جایگزین شده است. تحریمهای آمریکا علیه روسیه پس از آغاز جنگ اوکراین، به حرکت تعداد بیشتری از کشورها برای کاهش اتکا به دلار شتاب داده است.
تشکیل مجموعههای مختلف اقتصادی برای همکاری در دلارزدایی
برای تسریع و افزایش همکاری های منطقه ای میان کشورها و پیگیری سیاست دلارزدایی، بسیاری از اتحادیهها و گروههای اقتصادی طی سالهای اخیر تشکیل و تلاش کردهاند تا در معاملات خود از ارزهای جایگزین استفاده کنند. در این راستا می توان از کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا نام برد که بنای خود را بر این گذاردهاند تا دلار آمریکا را از تمامی مبادلات مالی و تجاری خود حذف کنند. کشورهای عضو گروه بریکس نیز در راستای حذف دلار از معاملات به دنبال این مهماند. چنانکه یکی از مهمترین اهداف تاسیس این گروه، پیگیری سیاست جایگزینی دلار در معاملات بوده است.براساس آمار منتشر شده، درحال حاضر روسیه و چین حدود ۷۰ درصد از مبادلات اقتصادی خود را با ارزهای ملی انجام می دهند. در آمریکای لاتین برزیل جنبش دلارزدایی را دنبال می کند، آفریقای جنوبی، یکی دیگر از اعضای بریکس به طور فعال در قاره آفریقا پیگیر و مروج چنین دیدگاهی است. روسیه و ایران نیز در زمینه تجارت، دلار را حذف کردهاند.
کاهش سهم دلار در تجارت بین الملل
براساس دادههای مربوط به ترکیب ارزی رسمی ذخایر ارزی منتشر شده توسط صندوق بینالمللی پول، سهم دلار از ذخایر جهانی کوچک شده و از ۶۶ درصد سال ۲۰۰۳ به حدود ۵۸ درصد در سالهای اخیر کاهش یافته است.«کریستالینا جورجیوا» رئیس صندوق بین المللی پول در این زمینه با اشاره به اینکه در حال حاضر روی برگردانی از دلار آمریکا در سطح جهان در حال رخ دادن است، گفت: در سالهای اخیر، جنبش کاهش وابستگی به دلار شتاب بیشتری گرفته است زیرا کشورهای مختلف به دنبال پایان دادن به وابستگی اقتصادی خود به آمریکا هستند.استفاده آمریکا از دلار برای فشار به کشورهااعمال تحریمهای مالی وسیاسی همواره یکی از سیاستهای کاخ سفید در عرصه بین الملل بوده است. استفاده از این سیاست به ویژه طی سالهای اخیر برای اعمال فشار به کشورها در راستای اجرای سیاست های آمریکا سبب رویگردانی بیش از پیش کشورها از دلار شده است. در این زمینه چندی پیش«مایکل هارتنت» استراتژیست بانکی آمریکا هشدار داد: تبدیل کردن دلار به یک سلاح می تواند منجر به تنزل جایگاه آن شود.اکنون سیاست کاهش وابستگی به دلار حتی توسط کشورهای متحد آمریکا نیز در برنامه قرار گرفته است. چندی پیش، «امانوئل مکرون» رئیس جمهوری فرانسه هشدار داد، اروپا نباید به فراسرزمینی بودن دلار وابسته باشد و بدون استقلال راهبردی، اروپا در خطر حذف از تاریخ قرار خواهد گرفت.
افزایش قدرت یوان در برابر دلار
یکی از مهمترین ارزهایی که در تجارت بین الملل اکنون مورد استفاده قرار می گیرد یوان چین است. در حال حاضر بخش عمدهای از تجارت روسیه و چین با یوان صورت می گیرد دراین راستا پایگاه اینترنتی اسپوتنیک در گزارشی به نقل از«الکسی اُورچوک» معاون نخست وزیر روسیه اعلام کرد: حجم مبادلات تجاری روسیه و چین با افزایش 92 درصدی همراه بوده و عمده توافقنامه های تجاری با استفاده از پول رایج دو کشور – روبل روسیه و یوآن چین – تسویه شده است.بر پایه ی این گزارش، تراز تجاری دو کشور همچنان رو به افزایش است و با افزایش بیش از 26 درصدی در سال 2023 در مجموع به بیش از 240 میلیارد دلار رسیده است. "لی تی وان" کارشناس مسایل بین المللی در این باره می گوید: از جمله شاخصهای توسعه همکاریهای منطقهای استفاده از ارزهای ملی است که چین در این عرصه پیشرو است و تاکنون با بیش از صد کشور برای استفاده از ارزهای ملی در مبادلات تجاری توافقنامه دارد.
دلارزدایی ادامه دارد
اگرچه هنوز بخش بزرگی از تجارت جهانی با دلار انجام می شود و واشنگتن ازاین امربه منزله اهرم فشاری برای اعمال ضربه به کشورهای رقیب و دشمن خود استفاده می کند، اما این موضوع اکنون به چالشی جدی برای واشنگتن تبدیل شده است. با متنوع شدن سبد ارزی کشورها سلطه دلار بر جهان پایان خواهد گرفت؛ موضوعی که قدرت آمریکا را کاهش خواهد داد. از این رو بسیاری از کارشناسان داخلی به واشنگتن بابت عدم استفاده ابزاری از دلار هشدار دادهاند. «آلاسدیر مکلئود» کارشناس مالی می گوید: آمریکا از دلار به عنوان یک سلاح استفاده میکند. آمریکا میداند که نظام مالی بینالمللی هنوز جایگزینی برای دلار ندارد، بنابراین از این مسئله سوءاستفاده میکند.«نایل فرگوسن» مورخ آمریکایی و استاد تاریخ دانشگاه هاروارد در این زمینه هشدار داد: آمریکا با افول در تفوق و برتری در جهان که پیش از این در اسپانیا، فرانسه و انگلیس تجربه شد، مواجه است.
عبارات کلیدی: دلار زدایی، گروه بریکس، نظام مالی بین الملل، دلار آمریکا، صندوق بین المللی پول، تحریم های مالی آمریکا
AT