آمریکا نگران از نظم چند قطبی در جهان / تلاش روسیه، چین و ایران برای نظم غیر آمریکایی
پارستودی- روسیه معتقد است غرب در مقابل تلاشها برای ایجاد یک نظم جهانی چندقطبی منصفانهتر و باثباتتر، مقاومت میکند.
جهان با عبرتآموزی از شکست سیاستهای دوران جنگ سرد و نیز یکجانبهگرایی، در حال گذار بهنظام بینالمللی جدیدی است. به گزارش پارستودی بررسیها نشان میدهد که در این میان غرب و به ویژه آمریکا تمام تلاش خود را به کار گرفتهاند تا جهان را از پیوستن به یک نظام چند قطبی باز دارند.
از آن سو رهبران روسیه، ایران و چین و نیز رهبران قدرتهای نوظهور دیگر مانند برزیل و هند، تمایل خود را برای نظمی چندقطبی ابراز و حتی متحدان کلیدی آمریکا نیز به این مهم توجه کردهاند.
«آناتولی آنتونوف» سفیر روسیه در آمریکا در مقالهای برای موسسه آلمانی «انستیتو شیلر» در اینباره نوشت: «روسیه حامی ایجاد یک نظم چندقطبی منصفانهتر و باثباتتر و مبتنی بر منشور سازمان ملل و اصل برابری حاکمیت کشورهاست».
به گفته «آنتونوف»، این رویکرد همچنان حامیان بیشتری در جامعه جهانی پیدا میکند و کشورها خواستار حذف بقایای استعمار هستند.
این دیپلمات روس تاکید کرد: «مجموعه غرب هنوز در برابر این تلاشها مقاومت میکند و سعی دارد که «مهار قدرت» را در دست خود نگه داشته و وضعیت خویش را به عنوان "ارباب سرنوشت" دیگران حفظ کند».
از سوی دیگر «ولادیمیر پوتین»، رئیس جمهور روسیه در دهمین مجمع اخیر پارلمانی گروه «بریکس» در سنپترزبورگ گفت: «ما به خوبی درک میکنیم که شکلگیری نظم جهانی که در برگیرنده توازن واقعی قدرت، واقعیتهای جدید ژئوپلیتیکی، اقتصادی و جمعیتی است، فرآیندی پیچیده و از بسیاری جهات، دشوار است».
به گفته پوتین تلاشهای اعضای گروه «بریکس» و سایر کشورهای در حال توسعه با مقاومت شدید نخبگان حاکم جهان یا به اصطلاح میلیارد طلایی مواجه شده است.
آنچه مسلم است، آن است که غرب به سرکردگی آمریکا، در جهان تک قطبی، بر خلاف اصول حقوق بینالملل، از زور، تحریمهای یکجانبه، اعمال گزینشی قوانین تجاری و باج خواهی در ارتباط با کشورها در عرصه بینالمللی استفاده میکنند.
به طور کلی رهبران ایالات متحده نظر مثبتی درباره جهان چند قطبی ندارند، آنها فرصتهای بیشمار و لذت ابرقدرتی را ترجیح داده و از کنارگذاشتن برتری بلامنازع خود بیزارند.
در سال ۱۹۹۱ میلادی، دولت «جرج اچدبلیو بوش» سندی دفاعی تهیه کرد که خواستار جلوگیری از ظهور رقبای همتا در هر نقطهای از جهان بود، در همین حال اسناد امنیت ملی استراتژیک دیگری که توسط جمهوریخواهان و دموکراتها در سالهای بعد منتشر شد با تأیید ظهور رقبای جهانی، از ضرورت حفظ سلطهگری آمریکا پرده برمیدارد.
در همین رابطه نشریه «نشنال اینترست» در گزارشی هشدار داد: ایالات متحده باید برای جهانی آماده شود که در آن قدرت، جای آرمانهای لیبرال را خواهد گرفت و غرب برای حفظ ثبات بینالمللی باید قوانین جدید را در هماهنگی با دولتهایی مانند چین و قدرتهای میانی که به نظم جهانی آن کمک کردهاند، تدوین کند.
این مساله البته از چشم کاربران شبکههای اجتماعی نیز دور نمانده است، برای نمونه «میلاد عزیزی» کاربر ایکس با اشاره به حرکت جهان به سوی نظامی چند قطبی مینویسد:
«جهان بهزودی میزبان نظام چند قطبی در قالب قدرت های نوظهور و توسعه یافته خواهد بود. تحولات اخیر در غرب آسیا، اروپای شرقی و دیگر نقاط جهان، وابستگی دولت ها به هژمون حاکم بر نظام فعلی را دگرگون ساخته و وابستگی های چند جانبه را برای کشور های نوپا و در حال توسعه بوجود آورده است».
یکی از قدرتهایی که در این میان بازیگری کلیدی در عرصه شکستن نظم غربی و گذار به نظمی چندجانبه شناخته میشود ایران است. به گفته یکی از کاربران شبکه ایکس با نام "سید عباس احمدی" ایران یکی از قدرتهای دنیای چند قطبی است. او نوشته است:
«آمریکا نمیخواهد شروع تغییرات نظم نوین جهانی رخ دهد و از طرفی تداوم دیکتاتوری آمریکا هم برای جهان گران تمام خواهد شد. جهان تک قطبی در هر شکلی قابل توجیه نیست. ایران انتخاب کرده است در دنیای جدید چند قطبی یکی از قدرتهای جهانی باشد».
یک کاربر دیگر نیز در ایکس، با یادآوری قدرت ایران در منطقه و به عقب راندن غرب نوشته است:
«افول تدریجی و نسبی آمریکا، خروج از افغانستان، عدم به زانو در آودن روسیه و ظهور بریکس و..، در یک جمله جهان چند قطبی در حال شکلگیری است. با نگرش جهان تک قطبی دچار خطای استراتژیک خواهیم شد. از این موضوع ایران میتواند برای حفظ قدرت خود در منطقه و به عقب راندن تدریجی غرب اقدام کند».
به گفته کارشناسان یکی از اصلیترین دلیلهای اعمال تحریم بر ایران همین موضوع مقابله با قوتگیری نظم نوین غیر آمریکایی است. به هر روی، اگرچه دولت «جو بایدن» رئیس جمهور آمریکا اذعان میکند که جهان چندقطبی بازگشته است اما به نظر میرسد هنوز به یاد دورانی است که آمریکا بیرقیب بود. به همین دلیل «رهبری ایالات متحده» تمایل شدید به شکستدادن روسیه در جنگ اوکراین دارد تا از قدرت مسکو در آینده بکاهد و همچنین تلاش دارد با سرکوب رشد چین از طریق محدودسازی دسترسی پکن به دریافت تکنولوژی حیاتی زمان گذار به نظم غیر آمریکایی را طولانیتر کند.
عبارات کلیدی: جهان چند قطبی، جهان تک قطبی، افول تدریجی آمریکا، هژمونی غرب، تغییرات نظم نوین جهانی