چرا مکرون معتقد است که گروه ۲۰ در آستانه فروپاشی است؟

پارس تودی– امانوئل مکرون رئیس‌جمهور فرانسه در افتتاحیه اجلاس گروه ۲۰ در ژوهانسبورگ در سخنانی بی‌سابقه گفت که این گروه توان اثرگذاری خود بر بحران‌های جهانی را از دست داده است.

به گزارش پارس تودی، ژوهانسبورگ آفریقای جنوبی از روز شنبه به مدت ۲ روز میزبان سران کشورهای گروه ۲۰ است. گروه ۲۰ سازمان بین‌دولتی متشکل از ۱۹ کشور به‌همراه اتحادیه اروپا (EU) و اتحادیه آفریقا (AU) است. کشورهای گروه ۲۰ نماینده ۸۵ درصد تولید اقتصادی جهان و ۷۵ درصد تجارت جهانی بوده و دو سوم جمعیت جهان را در بر می‌گیرند، این گروه برای رسیدگی به مسائل عمده مرتبط با اقتصاد جهانی مانند ثبات مالی بین‌المللی، تغییرات اقلیمی و توسعه پایدار فعالیت می‌کند. 

اجلاس ژوهانسبورگ با شعار «همبستگی، برابری و پایداری» برگزار می‌شود و درباره چالش‌ها و اولویت‌های جهانی، در درجه اول رشد اقتصادی پایدار، توسعه و تأمین مالی بحث خواهد کرد. همچنین همکاری و مسیر پیش‌رو برای گروه ۲۰ محور گفت‌وگوهای سران کشورها خواهد بود. با این حال تحریم‌ها، درگیری‌ها، فقر و گرسنگی باعث کاهش میزان انتظارات از اجلاس اقتصادهای قدرتمند جهان در ژوهانسبورگ شده است. آمریکا این اجلاس را بایکوت کرده و سران چین و روسیه هم غایب هستند. گروه ۲۰ که در دهه‌های اخیر به‌عنوان مهم‌ترین مجمع اقتصادی و سیاسی جهان شناخته می‌شد، امروز با چالش‌های جدی روبه‌روست. لذا انتظار نمی‌رود در پایان این اجلاس بیانیه مشترکی صادر شود، بلکه تنها بیانیه‌ای از سوی کشور میزبان منتشر خواهد شد. 

مکرون در آغاز نشست سران گروه ۲۰ در ژوهانسبورگ هشدار داد که این گروه در حال از دست دادن توانایی خود برای تأثیرگذاری بر بحران‌های جهانی است و این امر موجودیت آن را به خطر می‌اندازد. به گفته او، رسیدن اعضای گروه به رویکردهای مشترک در حوزه‌های امنیتی روزبه‌روز دشوارتر شده، زیرا وحدت لازم میان آن‌ها وجود ندارد. او در سخنرانی خود گفت: «گروه ۲۰ احتمالاً به پایان چرخه خود نزدیک می‌شود. ما در لحظه‌ای از ژئوپلیتیک قرار داریم که حل بحران‌های بزرگ بین‌المللی در این میز بسیار دشوار شده؛ از جمله با توجه به اعضایی که امروز حتی در اینجا حضور ندارند. رسیدن به یک استاندارد مشترک در حوزه ژئوپلیتیک برای ما دشوار است.» 

یکی از دلایل اصلی هشدار مکرون، تشدید اختلافات میان قدرت‌های بزرگ عضو گروه ۲۰ است. در شرایطی که بحران‌های جهانی مانند تغییرات اقلیمی، جنگ‌ها، ناامنی غذایی و بحران‌های مالی نیازمند همکاری جمعی هستند، اعضای گروه به‌جای همگرایی بیشتر به سمت رقابت و تقابل حرکت کرده‌اند. این وضعیت باعث شده که تصمیم‌گیری‌های مشترک در این مجمع به کندی پیش رود یا حتی متوقف شود. مکرون در سخنان خود اشاره کرد که برخی اعضا حتی در نشست‌ها حضور ندارند و این امر نشان‌دهنده کاهش جدی انسجام درونی گروه است. 

از سوی دیگر، تحولات امنیتی و نظامی اخیر مانند جنگ اوکراین و تنش‌های میان غرب و روسیه، همچنین رقابت فزاینده میان ایالات متحده و چین، فضای همکاری در گروه ۲۰ را به‌شدت تضعیف کرده است. در چنین شرایطی، دستیابی به توافق‌های جامع در زمینه امنیت جهانی یا اقتصاد بین‌الملل تقریباً غیرممکن شده است. مکرون این وضعیت را نشانه‌ای از پایان چرخه تاریخی گروه ۲۰ دانست و هشدار داد که اگر روند کنونی ادامه یابد، این نهاد دیگر قادر به ایفای نقش مؤثر در مدیریت بحران‌های جهانی نخواهد بود. 

در واقع، سخنان مکرون بازتابی از نگرانی گسترده‌تر در میان رهبران جهان است که معتقدند ساختارهای سنتی همکاری بین‌المللی دیگر پاسخگوی نیازهای امروز نیستند. گروه ۲۰ زمانی توانست در بحران مالی ۲۰۰۸ نقش مهمی ایفا کند، اما اکنون در برابر بحران‌های پیچیده‌تر و چندبعدی، کارایی خود را از دست داده است. این هشدار نشان می‌دهد که جهان نیازمند بازاندیشی در سازوکارهای همکاری بین‌المللی است؛ سازوکارهایی که بتوانند با واقعیت‌های جدید ژئوپلیتیکی و اقتصادی هماهنگ شوند. 

به این ترتیب، مکرون با بیان اینکه گروه ۲۰ در آستانه فروپاشی است، نه‌تنها ضعف‌های کنونی این نهاد را برجسته کرد، بلکه ضرورت ایجاد چارچوب‌های تازه برای مدیریت بحران‌های جهانی را نیز یادآور شد. سخنان او هشداری جدی است که اگر نادیده گرفته شود، ممکن است جهان در مواجهه با بحران‌های آینده بدون یک مجمع مؤثر و هماهنگ باقی بماند. 

در عین حال اجلاس سران گروه ۲۰ در ژوهانسبورگ آفریقای جنوبی تحت تأثیر تنش‌آفرینی بی‌سابقه دونالد ترامپ رئیس‌جمهور جنجالی آمریکا قرار گرفته است. ایالات متحده که قرار است پس از آفریقای جنوبی ریاست بعدی گروه ۲۰ را بر عهده بگیرد، در این اجلاس حضور ندارد. دونالد ترامپ نخستین اجلاس گروه ۲۰ در قاره آفریقا را به شکل آشکار تحریم کرده و حتی هیئتی نیز اعزام نکرده است. این اقدام در تاریخ این گروه جهانی تأثیرگذار تاکنون بی‌سابقه بوده است و ظاهراً نشان‌دهنده روابط پرتنش ترامپ با آفریقا و به‌ویژه آفریقای جنوبی است. 

این فاصله‌گیری مدت‌ها پیش آغاز شده است و زمانی برای همگان آشکار شد که ترامپ در جریان سفر سیریل رامافوسا، رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی به آمریکا در ماه مه از آنچه «نسل‌کشی سیاه‌پوستان علیه کشاورزان سفیدپوست» نامید، سخن گفت. پشت این موضع‌گیری همچنین تنش‌هایی قرار داشت، زیرا آفریقای جنوبی به دنبال نزدیکی بیشتر به روسیه و چین بوده و به‌خاطر جنگ غزه در دیوان بین‌المللی دادگستری اتهام نسل‌کشی علیه اسرائیل، متحد آمریکا، مطرح کرده است.

ترامپ در اواخر سپتامبر برنامه ۲۵ ساله «آگُوا» را لغو کرد؛ برنامه‌ای که به کشورهای آفریقایی امکان دسترسی بدون تعرفه به بازار آمریکا را می‌داد. در نتیجه، کشورهایی چون لسوتو، کنیا و ماداگاسکار و همچنین خود آفریقای جنوبی که با نرخ بالای بیکاری روبه‌رو است شغل‌های بسیاری از دست می‌دهند. 

srm