تحلیل | چرا آمریکا نسخه بومی شاهد ۱۳۶ به نام لوکاس را ساخت؟

پارس‌تودی– آمریکا با تقلید آشکار از پهپاد ایرانی شاهد ۱۳۶ پهپادی به نام لوکاس ساخته است.

به‌گزارش پارس‌تودی، سردار سیدمجید موسوی فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی گفت: آمریکایی‌ها امروز مجبور شده‌اند پرنده مشابه شاهد ۱۳۶ ایرانی را با نام لوکاس بسازند و آن را به‌عنوان یک سلاح وارد سازمان رزم خود کنند.او با اشاره به توسعه پرنده‌های مختلف در مجموعه پهپادی ایران اظهار داشت: انواع پرنده‌های کلاس شاهد را در اختیار داریم که بخشی از آن‌ها مأموریت رزمی و بخشی مأموریت مراقبتی و شناسایی دارند و این محصولات حاصل فکر، ایده و تجربه عملیاتی جوانان ایرانی است که در این حوزه فعالیت کرده‌اند.

ساخت پهپاد «لوکاس» توسط آمریکا را باید یکی از نشانه‌های مهم تغییر نگرش قدرت‌های نظامی بزرگ نسبت به جنگ‌افزارهای ارزان‌قیمت و انهدامی دانست. این تحول صرفاً به معنای تولید یک پهپاد جدید در زرادخانه آمریکا نیست، بلکه از تغییر یک محاسبه راهبردی حکایت دارد؛ محاسبه‌ای که طی سال‌های گذشته به‌تدریج روشن کرد پهپادهای انتحاری کم‌هزینه می‌توانند در کنار موشک‌های گران‌قیمت، نقش مهمی در جنگ‌های آینده ایفا کنند. گزارش‌های منتشرشده درباره لوکاس نشان می‌دهد این سامانه آمریکایی بر مبنای مهندسی معکوس یک پهپاد ایرانی از خانواده شاهد یعنی شاهد ۱۳۶ طراحی شده و در سال ۲۰۲۵ به‌صورت علنی معرفی شد و سپس وارد چرخه عملیاتی آمریکا شد.

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر آشکار می‌شود که به نگرش گذشته آمریکا نسبت به توان پهپادی ایران توجه کنیم. طی سال‌های گذشته، در بخش مهمی از ادبیات نظامی و رسانه‌ای غرب، پهپادهای ایرانی عمدتاً به‌عنوان سامانه‌هایی نسبتاً ساده، کم‌هزینه و فاقد فناوری‌های پیشرفته معرفی می‌شدند و در مقایسه با جنگنده‌ها، موشک‌های کروز و سامانه‌های پیچیده آمریکایی اهمیت محدودی برای آنها قائل بودند. اما تجربه جنگ اوکراین و مشاهده استفاده گسترده روسیه از پهپادهای خانواده شاهد، این تصور را به چالش کشید. آنچه اهمیت این پهپادها را افزایش داد، الزاماً برخورداری از فناوری فوق‌پیشرفته نبود، بلکه ترکیب برد قابل توجه، قابلیت حمله یک‌طرفه، امکان تولید انبوه و مهم‌تر از همه قیمت پایین بود. به بیان دیگر، شاهد ۱۳۶ نشان داد که در جنگ مدرن، «اقتصاد حمله» گاهی به اندازه فناوری برتر اهمیت دارد.

نقطه ضعف اساسی سامانه‌های دفاع هوایی پیشرفته این است که برای مقابله با یک تهدید ارزان، ممکن است مجبور به استفاده از رهگیرهایی چندین برابر گران‌تر شوند. بنابراین، مهاجم می‌تواند با تولید انبوه جنگ‌افزارهای نسبتاً ارزان، هزینه‌های دفاعی طرف مقابل را به‌شدت افزایش دهد. همین منطق اقتصادی یکی از عواملی بود که واشنگتن را به سمت توسعه لوکاس سوق داد. رویترز گزارش داده است که هزینه اعلام‌شده برای هر فروند لوکاس حدود ۳۵ هزار دلار است و این سامانه در چارچوب برنامه بزرگ‌تر آمریکا برای گسترش ظرفیت تولید پهپادهای ارزان و قابل مصرف توسعه یافته است. 

در واقع، لوکاس را می‌توان نوعی پذیرش عملی این واقعیت دانست که آمریکا دیگر نمی‌تواند تنها با تکیه بر تسلیحات بسیار گران‌قیمت و پیچیده، تمام نیازهای جنگ آینده را پاسخ دهد. این کشور مدعی است که دارای پیشرفته‌ترین جنگنده‌ها، موشک‌ها، ناوهای هواپیمابر و سامانه‌های شناسایی جهان است، اما جنگ‌های اخیر نشان داده‌اند که چنین تسلیحاتی برای همه مأموریت‌ها اقتصادی نیستند. پهپادهای یک‌طرفه و کم‌هزینه می‌توانند برای حمله به اهدافی که استفاده از موشک‌های گران‌قیمت برای آنها توجیه اقتصادی ندارد، گزینه مناسب‌تری باشند.

البته استفاده از واژه «کپی‌برداری» باید با دقت همراه باشد. شباهت آشکار طراحی و اعتراف منابع آمریکایی به اینکه لوکاس بر اساس یک پهپاد ایرانی شکل گرفته، اصل تأثیرپذیری از شاهد ۱۳۶ را تقویت می‌کند، اما لوکاس الزاماً یک نسخه کاملاً مشابه نیست. آمریکا تلاش کرده است برخی قابلیت‌های ارتباطی، معماری باز، انعطاف‌پذیری مأموریتی و قابلیت‌های خودکارسازی را به این خانواده از پهپادها اضافه کند. فرمانده سنتکام نیز در سال ۲۰۲۶ صراحتاً گفت که این پهپادها در اصل طراحی ایرانی داشته‌اند و آمریکا آنها را به کشور بازگردانده و بهبود داده است. 

از این منظر، مهم‌ترین پیام ظهور لوکاس نه صرفاً «کپی شدن یک پهپاد ایرانی» بلکه تغییر نگاه آمریکا به فلسفه جنگ‌افزارهای ارزان‌قیمت است. کشوری که سال‌ها بخش بزرگی از قدرت نظامی خود را بر فناوری‌های بسیار گران و پیچیده بنا کرده، اکنون ناچار شده است به همان منطق تولید انبوه، هزینه پایین و قابلیت مصرف‌پذیری توجه کند که در خانواده شاهد به یکی از ویژگی‌های اصلی تبدیل شده است.

بنابراین، اظهارات فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی درباره اهمیت تجربه پهپادی ایران را می‌توان در چارچوب گسترده‌تر تحول جنگ مدرن بررسی کرد. شاید مهم‌ترین موفقیت راهبردی شاهد ۱۳۶ این نباشد که آمریکا دقیقاً همان پهپاد را ساخته است، بلکه این باشد که یک مفهوم عملیاتی ابتدا در ایران توسعه یافت، سپس در میدان‌های نبرد ارزش خود را نشان داد و در نهایت قدرتی مانند آمریکا را وادار کرد برای پاسخ به همان واقعیت، سامانه‌ای مشابه طراحی و وارد سازمان رزم خود کند. این تحول نشان می‌دهد که در عصر جنگ‌های پرهزینه، گاهی یک سلاح نسبتاً ساده اما ارزان، تولیدپذیر و قابل استفاده در مقیاس گسترده می‌تواند محاسبات نظامی قدرت‌های بزرگ را نیز تغییر دهد.
srm