تفسیر| انتقاد ایران از سوءاستفاده آمریکا از شورای امنیت؛ مصادیق سوءاستفاده کدامند؟

شورای امنیت به دلیل جایگاه ویژه خود در نظام بین‌المللی، یکی از مهم‌ترین ابزارهای حفظ صلح و امنیت است. این شورا در شرایطی که تهدیدی علیه صلح یا نقض صلح و تجاوز را احراز کند، می‌تواند مطابق فصل هفتم منشور، از اقدامات غیرنظامی مانند تحریم تا اقدامات قهری گسترده‌تر استفاده کند. با این حال، تمرکز قدرت در شورای امنیت و به‌ویژه حق وتوی پنج عضو دائم باعث شده است که تصمیم‌گیری‌های این نهاد همواره تحت تأثیر ملاحظات سیاسی قدرت‌های بزرگ قرار گیرد. از همین رو، انتقاد از «سیاسی شدن» یا «سوءاستفاده از شورای امنیت» به خصوص توسط آمریکا برای تحقق اهداف سیاسی خود افزایش یافته است. 

سوال این است که مهم‌ترین مصادیق سوءاستفاده آمریکا از شورای امنیت کدامند؟

یکی از مهم‌ترین مصادیق سوءاستفاده آمریکا از شورای امنیت،  تبدیل سازوکار امنیت جمعی به ابزار فشار سیاسی علیه کشورها است. اساساً مبنای فعالیت شورای امنیت سازمان ملل، سازوکار امنیت جمعی است. با این حال، یکی از مهم‌ترین مصادیق سوءاستفاده آمریکا از شورای امنیت این است که واشنگتن و متحدان اروپایی آن، مناقشه سیاسی علیه کشوری ناهمسو با خود از جمله ایران را در قالب «تهدید علیه صلح و امنیت بین‌المللی» تعریف کرده و سپس از اختیارات شورا برای اعمال فشار استفاده می‌کنند. مشکل اساسی شورای امنیت این نیست که سیاست وارد آن می‌شود؛ زیرا شورا اساساً یک نهاد سیاسی است و اعضای آن نماینده دولت‌ها هستند. مسئله زمانی جدی می‌شود که ملاحظات سیاسی بر منطق حقوقی و مسئولیت امنیت جمعی غلبه کند.

یکی دیگر از مصادیق سوءاستفاده آمریکا از شورای امنیت، استفاده گزینشی و استانداردهای دوگانه است. برای مثال، در حالی که رژیم صهیونیستی مطابق گزارش‌های متعدد نهادهای حقوق بشری جهانی مرتکب نسل‌کشی، جنایت علیه بشریت و جنایت علیه صلح شده، مخالفت آمریکا سبب شد هیچ اقدامی در شورای امنیت علیه این رژیم انجام نشده است، اما واشنگتن به طور مداوم از شورای امنیت علیه جمهوری اسلامی ایران و با ادعاهای واهی استفاده کرده است. 

یکی دیگر از مصادیق سوءاستفاده آمریکا از شورای امنیت، استفاده از حق وتو است. در واقع، حق وتو یکی از عوامل زمینه‌ساز سوءاستفاده آمریکا از شورای امنیت است. در واقع، حق وتو به ابزاری برای حفاظت از منافع سیاسی یک قدرت یا متحدان آن تبدیل شده و مانع اقدام موثر و عادلانه شورا در برابر یک بحران است. استفاده مکرر یا سیاسی از وتو به‌گونه‌ای است که شورا عملاً از انجام مسئولیت اصلی خود باز مانده است. 

با توجه به این مصادیق و البته مصادیق مهم دیگری که وجود دارد، سوءاستفاده آمریکا و متحدان غربی آن از شورای امنیت سبب شد اختیارات شورا در راستای اهداف آن برای حفظ صلح و امنیت و با رعایت رویه‌های قانونی، مورد استفاده قرار نگیرد بلکه سازوکارهای شورا به ابزاری برای پیشبرد منافع سیاسی قدرت‌های بزرگ به خصوص آمریکا و متحدان آن تبدیل شده است. 

نکته مهم این است که انتقاد «غلامحسین درزی» سفیر و کاردار ایران نزد سازمان ملل متحد از آمریکا درباره سوءاستفاده از شورای امنیت صرفاً یک بحث مربوط به ایران نیست بلکه به یکی از مسائل اساسی درباره کارآمدی، بی‌طرفی، مشروعیت و اصلاح نظام امنیت جمعی سازمان ملل تبدیل شده است.
sre