تفسیر| پشت پرده حمایت بریتانیا از عربستان سعودی در جنگ یمن

به گزارش پارس‌تودی ، اندی برنهام نخست‌وزیر بریتانیا، در اقدامی که واکنش‌های گسترده‌ای را برانگیخته، تصمیم لندن برای ارسال سامانه‌های پدافند هوایی و یک فروند هواپیمای سوخترسان «وویجر» به عربستان سعودی را تأیید کرده و اعلام کرده است که این هواپیما تاکنون ۱۴ مأموریت عملیاتی را به پایان رسانده است.با این حال همین امر می تواند مسئله مداخله بریتانیا در جنگ یمن را مطرح کند. اگر یک جنگنده سعودی پس از دریافت سوخت از وویجر بریتانیایی به هدفی در خاک یمن حمله کند، بحث درباره مسئولیت غیرمستقیم لندن جدی‌تر خواهد شد.

نتیجه عملی این پشتیبانی آن است که جنگنده‌های سعودی می‌توانند مدت بیشتری در آسمان بمانند، محدوده وسیع‌تری را پوشش دهند و تعداد بیشتری از پهپادها یا موشک‌های ورودی را رهگیری کنند. عربستان خود ناوگان هواپیمای سوخت‌رسان دارد، اما افزایش گشت‌های پدافندی می‌تواند نیاز به ظرفیت بیشتر ایجاد کند. وویجر بریتانیا از روش شلنگ و سبد برای انتقال سوخت استفاده می‌کند و با جنگنده‌های تایفون عربستان سازگار است.

سوخت‌گیری هوایی سه مزیت عملیاتی برای نیروی هوایی عربستان ایجاد می‌کند. نخستین آن افزایش زمان گشت هوایی است زیرا جنگنده تایفون سعودی برای سوخت‌گیری مجبور به بازگشت سریع به پایگاه نمی‌شود و مدت بیشتری در منطقه رهگیری باقی می‌ماند.دوم اینکه  موجب کاهش فاصله زمانی میان شناسایی و رهگیری می شود. حضور مستمر جنگنده های سعودی در آسمان، واکنش به پهپادها و موشک‌های کروز یمن را سریع‌تر می‌کند. مورد سوم آزاد شدن ظرفیت ناوگان سعودی است .زیر بدین ترتیب هواپیماهای سوخت‌رسان عربستان می‌توانند به مأموریت‌های دیگر اختصاص یابند.

این اقدام که در ادامه استقرار سامانه پدافندی «اسکای سیبر» در خاک عربستان صورت می‌گیرد، بخشی از حمایت گسترده‌تر بریتانیا از ریاض در جنگ علیه یمن محسوب می‌شود .

در زمینه دلایل این اقدام ، نخست وزیر بریتانیا شخصاً تصمیم خود را با فشارهای اقتصادی و ضرورت حفظ امنیت مسیرهای انرژی توجیه کرده و گفته است که «باید این مسیرها را باز نگه داریم». تنگه باب‌المندب، در انتهای جنوبی دریای سرخ، حدود ۱۲ درصد تجارت جهانی را در خود جای داده و ارتش یمن با تصرف بندر مخا و جزیره پریم، کنترل خود بر این آبراه حیاتی را تثبیت کرده است. از این منظر، حمایت بریتانیا از عربستان را می‌توان واکنشی به تهدید مستقیم امنیت انرژی و افزایش قیمت سوخت در بریتانیا دانست؛ موضوعی که در آستانه فصل بودجه و با توجه به تورم فزاینده، برای دولت کارگری برنهام حساسیت بالایی دارد. 

اما در لایه‌ای عمیق‌تر، این تصمیم ریشه در روابط راهبردی دیرینه لندن و ریاض دارد. بریتانیا و عربستان سعودی شریکانی راهبردی در عرصه نظامی هستند و این همکاری، به‌ویژه از طریق شرکت بی‌ای‌ای سیستمز، به یکی از ارکان صنایع نظامی این کشور  تبدیل شده است. آمارها نشان می‌دهد که بریتانیا تنها بین سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۲ بالغ بر ۷.۱ میلیارد پوند تجهیزات نظامی به عربستان مجوز صادر کرده و بی‌ای‌ای سیستمز بین سال‌های ۲۰۰۷ تا ۲۰۲۵ حدود ۴۹ میلیارد پوند درآمد از معاملات با ریاض کسب کرده است. همچنین در سه ماهه اول سال جاری میلادی، دولت بریتانیا ۴۶۴.۸ میلیون پوند دیگر صادرات تسلیحات به عربستان را تصویب کرده که بخش عمده آن را سلاح‌های هوا به سطح تشکیل می‌دهد. این ارقام نشان می‌دهد که حمایت نظامی از عربستان نه یک تصمیم مقطعی، بلکه بخشی از یک رابطه ساختاری و اقتصادی عمیق است.

از سوی دیگر، حمایت بریتانیا را باید در چارچوب تغییر موازنه قدرت در جنگ یمن و غرب آسیا تحلیل کرد. ارتش یمن در ماه‌های اخیر با تصرف مناطق کلیدی و شلیک موشک‌های بالستیک و پهپاد به سمت ریاض، عملاً جنگ را به عمق خاک عربستان منتقل کرده است. ارتش یمن به موشک های بالستیک پیشرفته‌ای مجهز شده‌ا که کلاهک‌های آن‌ها می‌تواند در طول پرواز تغییر مسیر دهد و همین قابلیت، رهگیری را برای پدافندهایی مانند پاتریوت با چالش جدی مواجه کرده است. در چنین شرایطی، اعزام سامانه‌های پدافندی و هواپیمای سوخت‌رسان بریتانیایی، تلاشی برای پر کردن شکاف‌های پدافندی عربستان و افزایش مدت زمان حضور جنگنده‌های سعودی در هوا است. رسانه‌های بریتانیایی خود اذعان کرده‌اند که این حمایت در «سبک‌ترین سطح» ممکن قرار دارد و حتی ممکن است «ژستی نمایشی به سوی متحدی در تنگنا» تلقی شود. این نکته نشان می‌دهد که لندن به دنبال ورود مستقیم به جنگ نیست، بلکه می‌خواهد با حداقل هزینه، همبستگی خود را با ریاض نشان دهد و از تشدید بحران انرژی جلوگیری کند.

پیامدهای این اقدام برنهام ، اما فراتر از محاسبات نظامی و اقتصادی است. از منظر حقوقی، بریتانیا با حمایت از کشوری که در جنگ یمن مرتکب نقض گسترده حقوق بشر شده، خود را در معرض اتهامات جدیدی قرار داده است. بر اساس گزارش مرکز داده یمن، ائتلاف سعودی تا آتش‌بس آوریل ۲۰۲۲ بیش از ۲۵ هزار حمله هوایی علیه یمن انجام داد که موجب مرگ حدود ۹ هزار غیرنظامی شد. سازمان ملل نیز تخمین زده که در مجموع ۳۷۷ هزار نفر در نتیجه مستقیم و غیرمستقیم این جنگ جان باخته‌اند. در این زمینه، اتحادیه‌های کارگری بریتانیا، از جمله یونیسون، در نامه‌ای سرگشاده به برنهام از تصمیم دولت لندن برای افزایش همکاری نظامی با عربستان انتقاد کرده و آن را «بی‌توجهی به بحران انسانی» خوانده‌اند. از منظر بین‌المللی نیز این اقدام می‌تواند به تشدید تنش‌ها در منطقه دامن بزند و چرخه خشونت را گسترش دهد. تجربه نشان داده که حملات هوایی و حمایت نظامی خارجی تاکنون نتوانسته ارتش یمن را به عقب‌نشینی وادار کند و در عوض، توان موشکی و پهپادی آن‌ را افزایش داده است.

به نظر می رسد که حمایت بریتانیا از عربستان سعودی در جنگ یمن محصول تلاقی منافع اقتصادی کلان صنایع نظامی، نگرانی‌های امنیت انرژی، و تعهدات راهبردی لندن به ریاض است. با این حال، هزینه‌های حقوقی، اعتباری و انسانی این حمایت نیز روزبه‌روز بیشتر آشکار می‌شود. بریتانیا با ارائه حمایت به اصطلاح «محدود» و «زمان‌دار»، تلاش می‌کند تعادل دشواری میان حفظ منافع خود و پرهیز از ورود کامل به جنگی فرسایشی برقرار کند؛ تعادلی که با ادامه حملات ارتش یمن و افزایش فشار افکار عمومی داخلی، به‌طور فزاینده‌ای شکننده به نظر می‌رسد./

srm