تفسیر | سایه زرادخانه هسته ای رژیم صهیونیستی بر اعتبار نظام منع اشاعه 

پارس‌تودی –ایران اعلام کرد که زرادخانه هسته‌ای رژیم صهیونیستی اعتبار نظام منع اشاعه را زیر سوال برده است. به‌گزارش پارس‌تودی، هیات جمهوری اسلامی ایران روز دوشنبه ۱۹ اکتبر در هفتادمین نشست کارگروه «الف» کمیسیون مقدماتی سازمان پیمان منع جامع آزمایش‌های هسته‌ای (CTBTO) در وین اعلام کرد: «سرپیچی مستمر رژیم صهیونیستی، همراه با برخورداری این رژیم از تسلیحات هسته‌ای، اعتبار، کارآمدی و یکپارچگی نظام جهانی منع اشاعه و خلع سلاح را به میزان قابل توجهی تضعیف می‌کند.

نمایندگی ایران همچنین با اشاره به ناکامی تلاش‌های بین‌المللی برای تحقق خلع سلاح هسته‌ای تأکید کرد که با وجود دهه‌ها تلاش جامعه جهانی برای پیشبرد خلع سلاح و منع اشاعه تسلیحات هسته‌ای، همچنان اراده سیاسی لازم برای لازم‌الاجرا شدن معاهده منع جامع آزمایش‌های هسته‌ای وجود ندارد.

هشدار نمایندگی ایران در نشست کارگروه «الف» کمیسیون مقدماتی سازمان پیمان منع جامع آزمایش‌های هسته‌ای در وین درباره زرادخانه هسته‌ای اسرائیل را نباید تنها یک موضع‌گیری سیاسی دید؛ این هشدار به یک شکاف ساختاری در معماری امنیت بین‌المللی اشاره دارد. وقتی رژیم صهیونیستی سال‌ها از پیوستن به نظام حقوقی منع اشاعه سر باز می‌زند، زرادخانه هسته‌ای خود را نه انکار می‌کند و نه به بازرسی بین‌المللی می‌سپارد، و در همان حال از حمایت سیاسی قدرت‌های بزرگ برخوردار است، نتیجه تنها یک «استثنا» نیست؛ فرسایش تدریجی اعتبار قاعده‌ای است که بقیه کشورها موظف به رعایت آن‌ هستند. به عبارت دیگر سرپیچی مستمر اسرائیل همراه با برخورداری از تسلیحات هسته‌ای، اعتبار، کارآمدی و یکپارچگی نظام جهانی منع اشاعه و خلع سلاح را تضعیف می‌کند.

در سطح منطقه‌ای، خطر نخست از «ابهام هسته‌ای» برمی‌خیزد. زرادخانه اتمی رژیم صهیونیستی که نه اندازه آن روشن است، نه دکترین کاربردش شفاف، و نه سازوکار پاسخگویی‌اش مشخص، برای همسایگان به معنای تهدیدی مداوم و غیرقابل پیش‌بینی است. چنین وضعیتی «معضل امنیتی» ایجاد می‌کند: کشورها برای حفظ بازدارندگی، به تقویت توان موشکی، پدافندی و حتی گزینه‌های هسته‌ای تشویق می‌شوند. اگر بازدارندگی هسته‌ای در یک منطقه پرتنش، بدون چارچوب شفاف و بدون کانال‌های مؤثر مدیریت بحران تعریف شود، هر رزمایش، هر خطای رادار و هر سیگنال اشتباه می‌تواند به سوءبرداشت و تشدید بحران بینجامد. خطر «اشتباه محاسباتی» در چنین محیطی از خود سلاح نیز گاه جدی‌تر است.

خطر دوم، پیوند زرادخانه هسته‌ای با سیاست‌های تهاجمی و شهرک‌سازی و اشغالگری است. هنگامی که رژیم صهیونیستی بر این تصور است که پشت سپر هسته‌ای می‌تواند هزینه رفتار بی‌پروای خود را کاهش دهد، آستانه استفاده از زور و بی‌اعتنایی به حقوق بین‌الملل پایین می‌آید. این وضعیت می‌تواند منطقه را به چرخه دائمی تنش، اقدام و واکنش سوق دهد و هرگونه چشم‌انداز صلح پایدار را تضعیف کند. افزون بر این، زرادخانه‌ای که خارج از پادمان‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و بدون شفافیت نگهداری می‌شود، نگرانی‌های مربوط به امنیت مواد و تأسیسات را نیز افزایش می‌دهد؛ نگرانی‌ای که در منطقه‌ای با سابقه بی‌ثباتی مستمر، نمی‌توان آن را ساده گرفت.

در سطح بین‌المللی، مهم‌ترین آسیب، فرسایش «هنجار» است. نظام منع اشاعه بر این اصل استوار است که عدم دستیابی به سلاح هسته‌ای یک تعهد جهانی و نه انتخاب داوطلبانه برخی کشورها است. اما وقتی رژیم صهیونیستی به‌طور آشکار از این قاعده مستثنا می‌شود و در همان حال، رئیس‌جمهور آمریکا به عنوان یکی از بزرگترین دارندگان سلاح هسته‌ای آشکارا به برترین زرادخانه جهان افتخار می‌کند، پیام عملی برای دیگران روشن است: خلع سلاح بیشتر یک شعار تا تعهد خواهد بود. چنین فضایی، انگیزه کشورهای در آستانه هسته‌ای شدن را برای ماندن در مسیر عدم اشاعه کاهش می‌دهد و تلاش برای ایجاد منطقه عاری از سلاح‌های کشتار جمعی در غرب آسیا را به بن‌بست می‌کشاند.

ناکامی در لازم‌الاجرا شدن پیمان منع جامع آزمایش‌های هسته‌ای(CTBT) نیز همین منطق را تقویت می‌کند. اگرچه این پیمان از سال ۱۹۹۶ ممنوعیت آزمایش‌های هسته‌ای را تجویز کرده، اما پس از سه دهه هنوز به دلیل تکمیل نشدن تصویب در کشورهای مشخص‌شده لازم‌الاجرا نشده است. ادامه این وضعیت نشان می‌دهد که اراده سیاسی برای تبدیل تعهدات به قواعد الزام‌آور کافی نیست. در چنین خلائی، زرادخانه‌های هسته‌ای خارج از چارچوب، نه تنها تهدیدی نظامی، بلکه تهدیدی هنجاری علیه کل رژیم عدم اشاعه‌ محسوب می شوند.

بدین ترتیب خطر زرادخانه هسته‌ای رژیم صهیونیستی را باید در سه سطح مشاهده نمود .در سطح منطقه‌ای موجب تشدید معضلات امنیتی و خطر مسابقه تسلیحاتی می شود. در سطح بحران آفرینی موجب احتمال سوءبرداشت و اشتباه محاسباتی شده و در سطح بین‌المللی نیز باعث فرسایش اعتبار پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای، پیمان منع جامع آزمایش‌های هسته‌ای و خلع سلاح می شود. 

راه برون‌رفت از این وضعیت ناهنجار نیز تنها با شفافیت، پذیرش بازرسی‌های بین‌المللی، الحاق به چارچوب‌های عدم اشاعه، لازم‌الاجرا شدن پیمان منع جامع آزمایش‌های هسته‌ای و پیشبرد منطقه عاری از سلاح‌های کشتار جمعی در غرب آسیا ممکن است. تا زمانی که این شکاف پر نشود، هشدار ایران در نشست کارگروه «الف» کمیسیون مقدماتی سازمان پیمان منع جامع آزمایش‌های هسته‌ای در وین درباره زرادخانه هسته‌ای اسرائیل را باید هشدار نسبت به یک خطر واقعی و مستمر و نه یک بحث تشریفاتی تلقی نمود.
srm