Հայաստանը հետ է կանգնել Զանգեզուրի միջանցքը ԱՄՆ-ին 100-ամյա վարձակալության ծրագրից

Հայաստանը պաշտոնապես մերժել է ԱՄՆ-ի առաջարկը՝ Զանգեզուրի միջանցքը 100 տարով վարձակալության հանձնելու վերաբերյալ՝ Ադրբեջանը Նախիջևանին միացնելու համար, ինչը նշանակալի զարգացում է։

Tasnim լրատվական գործակալության փոխանցմամբ՝  Հայաստանի խորհրդարանում իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության պատգամավոր Արման Եղոյանի կողմից հայտարարված որոշումը համարվում է շրջադարձային կետ տարածաշրջանային բանակցություններում, քանի որ այն ցույց է տալիս պաշտոնական Երևանի զգայունությունը ինքնիշխանության հարցերի և աշխարհաքաղաքական ճնշումների նկատմամբ։

Սյունիքի մարզում այս ռազմավարական երթուղին վարձակալության հանձնելու առաջարկը, ըստ երևույթին, որպես գաղափար առաջ է քաշվել ԱՄՆ-ի կողմից, սակայն, ըստ Եղոյանի, Հայաստանի կառավարությունը այն համարել է ուղղակի սպառնալիք ազգային ինքնիշխանությանը և մերժել է այն։ Այս քայլը մի տեսակ նահանջ է այն գաղափարներից, որոնք նախկինում առաջ էին քաշվել «կառավարման արտապատվիրակման» կամ երրորդ կողմի հետ համագործակցության տեսքով։

Չնայած ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը իր վերջին մամուլի ասուլիսում հստակ չի հիշատակել «վարձակալություն» բառը, սակայն նա խոսել է տնտեսական և վարչական համագործակցության մասին, որը ինչ–որ տեղ մեկնաբանվել է նույն արտապատվիրակման գաղափարին համահունչ։

Այս զարգացումները տեղի են ունենում այն համատեքստում, երբ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հաղորդակցության ուղիների վերաբացման վերաբերյալ բանակցությունները մոտենում են փակուղու: Ադրբեջանը բացահայտորեն պնդում է Հայաստանի տարածքով «անարգել» երթուղին և պահանջում է, որ իր քաղաքացիներն ու բեռները չհանդիպեն հայ սահմանապահներին, մինչդեռ Երևանը այս պահանջը համարում է ինքնիշխանության և տարածքային ամբողջականության սկզբունքին հակասող և մերժում է այն։

Վերլուծաբանները կարծում են, որ վարձակալության առաջարկի մերժումը չի նշանակում ԱՄՆ միջամտության ավարտ: Ժողովրդավարության և անվտանգության տարածաշրջանային կենտրոնի ղեկավար Տիգրան Գրիգորյանը, անդրադառնալով  երկու կողմերի դիրքորոշումների ակնհայտ հակասությանը, շեշտում է, որ դեռևս վաղ է որևէ վերջնական եզրակացություն անելու համար: Նրա կարծիքով, չնայած Հայաստանը հետ է կանգնել վարձակալության գաղափարից, իշխանությունների լռությունը Ադրբեջանի տարածքով անցնող փոխադարձ երթուղու վերաբերյալ կարող է լինել զիջումների նշան: Քանի որ Իլհամ Ալիևը բացահայտորեն ընդգծում է Ադրբեջանի լիակատար վերահսկողությունը իր երկրի տարածքով անցնող երթուղու նկատմամբ, մինչդեռ Փաշինյանը լռել է Հայաստանի համար նմանատիպ իրավիճակի մասին։

Ավելի բարձր մակարդակում այս քաշքշուկները արտացոլում են Հարավային Կովկասում միջազգային գործիչների միջև աշխարհաքաղաքական մրցակցությունը: Միացյալ Նահանգները, փորձելով տարածաշրջանում ազդեցություն ձեռք բերել Ռուսաստանի և Թուրքիայի դեմ, գործի է անցել միջանցքի վարձակալության նման առաջարկով, սակայն Հայաստանում ներքին դիմադրությունը և ինքնիշխանության նկատմամբ հանրային զգայունությունը դժվարացրել են այս տարբերակի իրականացումը։

Վերջապես, չնայած ասում են, որ վարձակալության ծրագիրը մերժվել է, սակայն «Զանգեզուրի հաղորդակցության երթուղու» հարցը մնում է ճգնաժամի աղբյուր, և ակնկալվում է, որ այս հարցում բանակցությունները կշարունակվեն՝ հիմնվելով այնպիսի գաղափարների վրա, ինչպիսիք են սահմանափակ արտապատվիրակումը կամ համատեղ կառավարումը։ Իրականությունն այն է, որ կողմերի տեսակետներում խորը հակասությունները այս հիմնախնդրի արագ լուծումը դարձրել են անհավանական, և բանակցությունների մթնոլորտը պահել են անկայունության և անորոշության մեջ։