Մեկնաբանություն. Իրան և ԵԱՏՄ. Նոր տարածքներ և ազատ առևտրի հնարավորություններ
Թեհրանի միջազգային ցուցահանդեսային կենտրոնում ուրբաթ օրը մեկնարկել է «Եվրասիա» բացառիկ ցուցահանդեսը:
Այս մասնագիտացված ցուցահանդեսի անցկացումը հնարավորություն կտա ավելի լավ ծանոթանալ Իրանի և Եվրասիական միության անդամ երկրների, այդ թվում ՝ Հայաստանի արտահանման կարողություններին և նպաստելու այս խոշոր տնտեսական միության հետ ազատ առևտրի բանակցություններին:
Իրանի Առևտրի զարգացման կազմակերպության գլխավոր տնօրեն Համիդ Զադբումը հայտարարել է. «Եվրասիա» ցուցահանդեսը լավ հնարավորություն կլինի Եվրասիական տնտեսական միության հետ ազատ առևտրի բանակցությունները դյուրացնելու և առևտրային հարաբերությունների մակարդակը բարձրացնելու համար»:
Իրանը և Եվրասիական տնտեսական միությունը երկկողմ հարաբերությունների ընդլայնման մեծ ներուժ ունեն, հատկապես պատժամիջոցների պայմաններում: Հաշվի առնելով անդամ երկրներից յուրաքանչյուրի տնտեսական բազմազանությունը, բնակչությունը և տնտեսական կարողությունը ՝ իրանական արտահանման ծավալները դեպի այդ երկրներ գնահատվում է մոտ մեկ միլիարդ դոլար: Հարաբերությունների այս մակարդակը ցույց է տալիս, որ իրանցի գործարարների համար լավ հնարավորություն է ստեղծվում շուկայի զարգացման համար `հաշվի առնելով առևտրային, արտադրական, տեխնիկական և ինժեներական, գյուղատնտեսական և կլիմայական կարողությունները: Միևնույն ժամանակ, այդ կարողությունները դեռևս ամբողջությամբ չեն օգտագործվել:
ԻՐԱՆ-ԵԱՏՄ միջանկյալ ազատ առևտրի համաձայնագիրը ստորագրվել է 3 տարի առաջ: Այն ունի 862 կետ և իրականացվել է 2019-ի դեկտեմբերին: Ներկայումս ջանքեր են գործադրվում այս պայմանագիրը ազատ առևտրի համաձայնագրի վերածելու ուղղությամբ:
Իսկ 185 միլիոն բնակչություն ունեցող Եվրասիական տնտեսական միության հետ առևտրային կապերի զարգացումը այց երկարաժամկետ հեռանկարում ի՞նչ հնարավորություններ է տալու Իրանի տնտեսությանը:
Այս հարցի առաջին պատասխանն Իրանի ևԵԱՏՄ-ի միջև առևտրային համագործակցության անմիջական ազդեցությունն է նոր գործարար միջավայրի ձևավորման վրա` սակագների իջեցմամբ, այս միությունում առկա կարողությունների օգտագործմամբ և Իրանի և միության ռազմավարական համագործակցության հարթակների տրամադրմամբ:
Վերջին տարիներին Իրանի և Եվրասիական տնտեսական միության անդամ երկրների միջև տնտեսական հարաբերությունների վրա ազդել են այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են միջազգային պատժամիջոցները, արտադրական ոլորտում ներդրումային կարողությունների բացակայությունը և հումքի և էներգիայի վաճառքի հետ կապված սահմանափակ կապերը: 2020 թվականը, կորոնավիրուսի պանդեմիայի պատճառով, դժվար տարի էր համաշխարհային առևտի համար: Այս իրավիճակը շարունակվում է նաև 2021 թ.-ին: Այնուամենայնիվ, չնայած սահմանափակումներին, Իրանի արտահանումը Եվրասիական միություն աճեց 30 տոկոսով: Հակառակ ուղղությամբ արտահանումները նույնպես աճում են:
Մյուս կետը Իրանի Եվրասիական միությանն անդամակցելու, եվրասիական հսկայական շուկա, հատկապես Ռուսաստան մուտքի հնարավորություն ստանալու Իրանի բազմաբնույթ նպատակներն են: Ինչպես ասել է ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը, «Մոսկվան ցանկանում է, որ Իրանը միանա Եվրասիական տնտեսական միությանը»:
Ներկայումս հաստատվել է Եվրասիական տնտեսական միության ռազմավարությունը մինչև 2025 թվականը: Իսկ Իրանը մտադիր է օգտագործել սակագնային և ոչ սակագնային գործիքներ՝ առևտրային կապերը, ներդրումները և ծառայությունների մատուցումը դյուրացնելու նպատակով:
Իրանի և Եվրասիայի միջև առևտրային համաձայնության հասնելու համար դեռևս երկար ճանպարհ կա անցնելու: Ուստի երկարաժամկետ առևտրային նպատակներին հասնելու համար, Իրանում առաջին Եվրասիայի բացառիկ ցուցահանդեսի անցկացումը, թեկուզ սահմանափակ չափով, սակայն խոստումնալից արդյունքներ է ուրվագծում Իրանում նախագահական նոր ժամկետի նախօրեին: