Արևմտյան Ասիայում տարածաշրջանային համագործակցության նպատակն է շրջանցել Արևմուտքին

Կենտրոնական Ասիայի երկրների մեծ մասը, նկատի ունենալով գոյություն ունեցող իրողությունները և համաշխարհային համակարգի բևեռացումը փոխելու անհրաժեշտությունը, փորձում են ընդլայնել տարածաշրջանային հարաբերությունները՝ իրենց շահերն ապահովելու և ցամաքով շրջափակված լինելը հաղթահարելու նպատակով։

Ղազախստանի մայրաքաղաք Աստանայում  հոկտեմբերի 14-ին կայացել է Կենտրոնական Ասիայի երկրների և Ռուսաստանի նախագահների հանդիպումը։ Ռուսաստանի, Տաջիկստանի, Ղազախստանի, Ղրղզստանի, Թուրքմենստանի և Ուզբեկստանի նախագահներն այս հանդիպմանը քննարկել են վեցյակի համագործակցությունների հեռանկարը տարբեր հարցերում։  Կենտրոնական Ասիա-Ռուսաստան հանդիպման հիմնական նպատակն է ընդլայնել համագործակցությունը Կենտրոնական Ասիայի երկրների եւ Ռուսաստանի միջեւ։

Ռուսաստանը համարվում է Կենտրոնական Ասիայի երկրների ամենակարեւոր առեւտրական գործընկերը: Սա Կենտրոնական Ասիայի և Ռուսաստանի  առաջին համատեղ նիստն էր: Վերջին օրերին Ղազախստանում կայացել են եղել երեք կարևոր տարածաշրջանային նիստեր: Աստանայում կայացել է ԱՊՀ երկրների ղեկավարների նիստը, որի ավարտին մի շարք համատեղ նախագծեր են հաստատվել, այդ թվում՝ մինչեւ 2025 թվականը ահաբեկչության դեմ պայքարի ծրագիրը։ Իրանի Իսլամական Հանրապետության ներկայությամբ կայացած  Ասիայում փոխգործակցության և վստահության քայլերի համաժողովի 6-րդ գագաթնաժողովն ավարտվեց հայտարարությամբ և որոշվեց. SICA-ն կոնֆերանսից վերածվել կազմակերպության: Ռեգիոնալիզմի աճը Ասիայում և հատկապես Կենտրոնական Ասիայում՝ նկատի առնելով աշխարհում տեղի ունեցող քաղաքական, տնտեսական և աշխարհաքաղաքական զարգացումները, բացահայտում է տարածաշրջանում կառավարման նոր ասպեկտը։ Գլոբալ ուժի երկրաչափական փոփոխությունը բազմաբևեռ աշխարհակարգի հաստատման միջոցով, նպատակ ունենալով դիմակայել վերջին տասնամյակներում ԱՄՆ-ի գերիշխանությանն Ասիայում տարածաշրջանային կազմակերպությունների և կառույցների ձևավորման արդյունքն է:

Հաշվի առնելով ընդհանուր  պատմությունը, Կենտրոնական Ասիայի երկրների և Ռուսաստանի քաղաքացիների փոխադարձ միգրացիան, տնտեսական հարաբերությունները, էներգիայի աղբյուրները և դրանց փոխանցումը, Ռուսաստանի աշխարհագրական դիրքը, տարածաշրջանում կարգուկանոնի և անվտանգության ապահովումը՝ Շանհայի համագործակցության կազմակերպության և Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության միջոցով, նկատի առնելով Ուկրաինայի  պատերազմի փորձը, Կենտրոնական Ասիայի երկրները հասկացել են, որ  այս  իրական բաղադրիչներն ավելի շատ դեր ունեն նման հավասարումներ ձևավորելու հարցում, քան Արևմուտքի սադրանքները: Ուստի Կենտրոնական Ասիայի երկրներն ավելի ու ավելի են փորձում ընդլայնել ռեգիոնալիզմը և իրենց շահերը կախված են համարում տարածաշրջանային համագործակցությունից։ Այս մասին   Ջորջ Վաշինգտոն համալսարանի դասախոս  Մարլեն Լա Ռուելն ասել է.«Կենտրոնական Ասիայում Ռուսաստանի ազդեցության նվազումը կարող է տարածաշրջանային լարվածության ալիքներ առաջացնել, ինչպես դա ակնհայտ էր Լեռնային Ղարաբաղի ճգնաժամում: Նաև թվում է թե՝ Կենտրոնական Ասիայի և Հարավային Կովկասի երկրները բազմաթիվ կողմնակի վնասներ են կրել Ռուսաստանի դեմ արևմտյան պատժամիջոցների ազդեցությունից»։

Ներկա ժամանակաշրջանում Իրանի Իսլամական Հանրապետության, Ռուսաստանի, Չինաստանի և Հնդկաստանի նման գերուժերի ներկայությունը Կենտրոնական Ասիայի երկրների և ասիական կազմակերպությունների հետ միասին, ապացուցում է արևմտյան միակողմանիությունից և բազմակողմանիությունից դեպի ասիական բազմակողմանիություն անցումը: Ուստի նույնիսկ սիոնիստական կիբեր ցանցերից ​​«Ջի Փոստ» կայքը, Ղրղզստանում և Տաջիկստանում Շանհայի համագործակցության  և SICA  գագաթնաժողովների համատեքստում, մի զեկույցում գրել է.«Եթե ​​ցանկանում եք տեսնել, թե ինչպիսին կլիներ աշխարհն առանց ԱՄՆ-ի ազդեցության, կարող եք  մասնակցել Ղրղզստանում Շանհայի համագործակցության կազմակերպության համաժողովին  որպես դիտորդ, ապա  շաբաթ օրը՝ մասնակցել Տաջիկստանում Ասիայի գործակցության և վստահության ամրապնդման համաժողովին»:Հետևաբար, կարելի է ասել, որ Ասիայում այդ ինստիտուտների ձևավորումը և տարածաշրջանային համագործակցությունը, իսկ  արևմտյան ինստիտուտների ինչպիսիք են Եվրամիությունը և ՆԱՏՕ-ն և դրանց  կառուցվածքային և ներքին ճգնաժամերը, և  դրանց անդամակելու հսկա գինը, վկայում է Արևմուտքի և ԱՄՆ-ի ցանկացած աշխարհակարգի փլուզումը և   բազմաբևեռ աշխարհի հզորացումը՝ հիմնված ասիական առանցքում համագործակցության վրա։

Ասիական համագործակցության հաջողված փորձը տարբեր ինստիտուտների տեսքով և այնպիսի երկրների միջև, ինչպիսիք են Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը, Ռուսաստանը, Չինաստանը և Կենտրոնական Ասիայի երկրները, կարող են  օգտաշատ տարբերակը դառնալ  աշխարհում ուժի աշխարհաքաղաքականությունը փոխելու համար, որը կկանխի ամերիկյան հեգեմոնիան: .