Վերլուծություն– Հայաստանը փորձում է Ղազախստանին և Ղրղզստանին ներգրավել «TRIPP» միջանցքի նախագծում
Հայաստանը փորձում է Ղազախստանին և Ղրղզստանին ներգրավել TRIPP տարանցիկ նախագծում. այս քայլն իրականացվում է այն ժամանակ, երբ Մոսկվան ուժեղացնում է ճնշումը Երևանի վրա՝ Ռուսաստանին և Եվրասիական տնտեսական միությանը վերաբերող իր հարաբերություններում հստակ դիրքորոշում որդեգրելու համար։
Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը Ղազախստանի նախագահ Կասիմ-Ժոմարտ Տոկաևի հետ հեռախոսազրույցից հետո հաստատել է, որ բանակցությունների ընթացքում քննարկվել է նախագծում Ղազախստանի հնարավոր մասնակցության հարցը։ Նա ընդգծել է, որ այս ծրագրում ցանկացած երրորդ երկրի ներգրավումը, բացի Հայաստանի համաձայնությունից, պահանջում է նաև ԱՄՆ-ի հետ ուղղակի համաձայնություն և համակարգում։ Փաշինյանը նաև ասել է, որ տարբեր երկրներ հետաքրքրություն են հայտնել այս երթուղուն մասնակցելու հարցում, և Երևանը քննարկում է ներդրումային առաջարկները։
Ավելի վաղ ղրղզական մի լրատվամիջոց պնդել էր, որ Փաշինյանն առաջարկել է Ղազախստանին և Ղրղզստանին որպես TRIPP-ի պաշտոնական բաժնետերեր ներգրավել նախագծում։ Ըստ այդ պնդման՝ Հայաստանը մտադիր է «Թրամփի՝ միջազգային խաղաղության և բարգավաճման ուղի» նախագծում իրեն պատկանող 26 տոկոս բաժնեմասից յուրաքանչյուր երկրին 5 տոկոս փոխանցել՝ ներդրումների դիմաց։ Սակայն այս հաղորդագրության մեջ այդ պնդումը հաստատող որևէ պաշտոնական աղբյուր չի վկայակոչվել։
Փաշինյանն, ընդգծելով, որ նախագծի համար անհրաժեշտ կապիտալը շատ մեծ է, սակայն սահմանափակ, հայտարարել է, որ Երևանը պետք է ուսումնասիրի երկրների ներդրումային առաջարկների փաթեթները և ընտրի լավագույն տարբերակը։ Նրա խոսքով՝ այս ուղղությամբ բանակցությունները շարունակվում են, և դեռևս որևէ պաշտոնական ու գրավոր առաջարկ չի ներկայացվել։
Միաժամանակ Հայաստան-Ղազախստան հարաբերություններում մեկ այլ հարց էլ է առաջ քաշվել. Հայաստանի երկաթուղային ցանցի կառավարումը «Ռուսական երկաթուղիներ» ընկերության ենթակա կառույց՝ «Հարավկովկասյան երկաթուղի» ընկերությունից, երրորդ երկրի, այդ թվում՝ Ղազախստանի կառավարմանը փոխանցելու հնարավորությունը։ Այս ցանցը երկարաժամկետ պայմանագրի հիման վրա գտնվում է ռուսական կողմի տնօրինության տակ, սակայն Հայաստանի կառավարությունը ենթադրում է, որ Ռուսաստանի շարունակական կառավարումը խոչընդոտում է արևմտյան ներդրողների ներգրավմանը և երկրի ինտեգրմանը արևելք-արևմուտք տարանցիկ ուղիներին։ Երևանն առաջարկել է երկաթուղու կառավարումը փոխանցել այնպիսի երկրի, որն ընդունելի կլինի երկու կողմերի համար։ Փաշինյանը նախկինում խոսել էր երկաթուղու կոնցեսիոն իրավունքը գնելու 400 միլիոն դոլարի առաջարկի մասին, սակայն ավելի ուշ ընդգծել էր, որ այդ հարցը դեռևս բանավոր քննարկումների փուլում է։
Այս զարգացումները տեղի են ունենում այն պայմաններում, երբ Ղազախստանը, Ռուսաստանի հետ միաժամանակ, Հայաստանից պահանջել է մինչև ընթացիկ տարվա ավարտը որոշում կայացնել՝ Եվրամիության հետ մերձեցման կամ Եվրասիական տնտեսական միությունում մնալու միջև ընտրության վերաբերյալ հանրաքվե անցկացնելու հարցում։ Եվրասիական տնտեսական միության անդամակցության, Ռուսաստանի հետ սերտ հարաբերությունների և Միջին միջանցքում կարևոր դերակատարության շնորհիվ Ղազախստանը հատուկ տեղ է զբաղեցնում այս հաշվարկներում։
Մյուս կողմից, Ղազախստանի և Ղրղզստանի հնարավոր մասնակցությունը կարող է ընդլայնել TRIPP նախագծի տարածաշրջանային ընդգրկումը և ավելի ընդգծել Կենտրոնական Ասիայի երկրների դերը Հարավային Կովկասի հաղորդակցական ուղիներում։ Սա Հայաստանի համար կարևոր է ներդրումների ներգրավման և տրանսպորտային ենթակառուցվածքների զարգացման տեսանկյունից, սակայն միաժամանակ կարող է մեծացնել Ռուսաստանի զգայունությունը տարածաշրջանի տարանցիկ դասավորության փոփոխության նկատմամբ։
Ընդհանուր առմամբ, Կենտրոնական Ասիայի երկրներին TRIPP նախագծում ներգրավելու և երկաթուղու կառավարումը փոխելու Երևանի փորձերը արևելքի և արևմուտքի միջև տարանցիկ ուղի դառնալու և Ռուսաստանից կախվածությունը նվազեցնելու Հայաստանի քայլերի մի մասն են։ Սակայն Ղազախստանը նույնպես փորձում է, մի կողմից, օգտվել Հարավային Կովկասի տարանցիկ հնարավորություններից, մյուս կողմից՝ պահպանել Մոսկվայի հետ հարաբերություններում իր հավասարակշռությունը։ Հետևաբար, Հայաստանում ԱՄՆ-ի աջակցությունը վայելող նախագծերը բախվելու են զգալի իրավական, տնտեսական և աշխարհաքաղաքական բարդությունների։