Մեկնաբանություն. Չինաստանի, Իրանի և ՌԴ-ի ռազմածովային զորավարժությունները և աձագանքները

«Ծովային անվտանգության գոտի 2023» խորագրով Չինաստանի, Իրանի Իսլամական Հանրապետության և Ռուսաստանի համատեղ ռազմածովային զորավարժությունների անցկացումը համաշխարհային լայն արձագանք է ունեցել, և աշխարհի բոլոր լրատվամիջոցները դա լուսաբանել են որպես առաջին նորություն։

2019թ. Իրանը, Ռուսաստանը և Չինաստանը ծովային եռակողմ համագործակցությունների խորացման նպատակով անցկացրին մի համատեղ զորավարժությունը: Այդ տարվա ընթացքում հիշյալ զորավարժությունը համաշպարհային մեծ արձագանք գտավ և մեծ թվով վերլուծաբաններ այն անվանեցին գլոբալ մեծ շարժում ուղղված միջազգային համակարգի բազմաբևեռացման: Այս առումով ներկա զորավարժության անցկացումը խոսում է փոխվստահության բարձր մակարդակի և ռազմածովային համատեղ սպառնալիքների դիմակայելու հարցում Պեկինի, Մոսկվայի և Թեհրանի  միջև ստրատեգիական համագործակցությունների և կարողությունների ընդլայնման մասին: 

Հաշվի առնելով աշխարհի տարբեր շրջաններում ծովահենության աճը և համաշխարհային առևտրում միջազգային ծովերի և ջրային ուղիների մեծացումը՝ Իրանի, Ռուսաստանի և Չինաստանի միջև ծովային համագործակցության զարգացումը մեծ նշանակություն ունի։

Շանհայի գիտությունների ակադեմիայի միջազգային հարաբերությունների փորձագետ Սուն Չիի խոսքով՝ այս զորավարժությունների անցկացման ժամկետները շատ հաշվարկված են և ցույց են տալիս նրանց հզորությունը՝ դիմակայելու ամերիկյան բոլոր տեսակի պատժամիջոցներին։ Բացի այդ, տարածաշրջանային և միջազգային երեք առաջատար տերությունների միջև ծովային համագործակցության ամրապնդումը երաշխավորում է միջազգային նավագնացության անվտանգությունը և ծովահենության դեմ պայքարը։ 

Հաշվի առնելով միջազգային առևտրի մեջ ծովային ուղիների աճող կարևորությունը, անկասկած, տարածաշրջանային և միջազգային ծովային համագործակցության ամրապնդումը կարող է մեծացնել այդ ուղիների, այդ թվում՝ Մետաքսի ճանապարհի կարևորությունը: Անցած տարիներին Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը մշտապես հայտարարել է, որ մեծ նշանակություն է տալիս Հնդկական օվկիանոսի հյուսիսային տարածաշրջանի, Օման ծովի, Հորմուզի նեղուցի և Պարսից ծոցի անվտանգությանը՝ որպես միջազգային կարևորագույն ջրային ուղիներից մեկի, և սա է Իրանի Իսլամական Հանրապետության մոտեցումը վերջին տարիներին.«Այս տարածաշրջանում, տարածաշրջանի երկրների համագործակցությամբ ապահովել այս ջրուղիների անվտանգությունը ամենաբարձր մակարդակով»։

Միջազգային հարցերով փորձագետ «Սոնգ Ժուկպինգը» այս մասին ասում է.«Երեք երկրներն էլ՝ Իրանը, Ռուսաստանն ու Չինաստանը, առևտրային են, և նրանց տնտեսությունը հիմնականում ուղղված է արտահանմանը, և գործնականում ցույց են տալիս, որ ունեն անհրաժեշտ կարողություն ապահովել միջազգային մայրուղիների անվտանգությունը և երաշխավորել համաշխարհային առևտրի անվտանգությունը»:

Ամեն դեպքում, նորագույն և առաջադեմ կործանիչների և տարբեր հնարավորություններով նավերի ուղարկումը, ինչպիսիք են ուղղաթիռներ տեղափոխելը, տարբեր տեսակի հակամակերևութային, վերգետնյա և օդային հրթիռային համակարգեր կրելը և ստորգետնյա թիրախների հետ գործելու ունակությունը, ցույց է տալիս շատ բարձր: Իրանի Իսլամական Հանրապետության, Չինաստանի և Ռուսաստանի ռազմածովային զորավարժությունների մակարդակը Օմանի ծովում է:

Ամեն դեպքում, նորագույն և առաջադեմ ականակիր նավերի և տարբեր հնարավորություններով նավերի առաքումը, ինչպիսիք են ուղղաթիռներ տեղափոխող, տարբեր տեսակի հակամակերևութային, վերգետնյա և օդային հրթիռային համակարգեր կրող և ստորգետնյա թիրախներն դիմակայելու ունակությայմբ նավերը, ցույց է տալիս Իրանի Իսլամական Հանրապետության, Չինաստանի և Ռուսաստանի ռազմածովային զորավարժությունների չափազանց բարձր մակարդակը Օմանի ծովում: 

Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ԱՄՆ-ն վերջին տարիներին մեծացրել է իր ռազմական ներկայությունը ծովային ջրերում, հատկապես Չինաստանի շրջակայքի ջրերում և կարևոր միջազգային ջրային ուղիներում, և նույնիսկ ասվում է, որ նա փորձում է ծովային դաշինք ստեղծել որոշ երկրների հետ։ Պարսից ծոցի տարածաշրջանում երեք երկրներ Իրանի Իսլամական Հանրապետության, Չինաստանի և Ռուսաստանի միջև ծովային համագործակցության ամրապնդումը ավելի կարևոր են ծովային անվտանգության պաշտպանության և տարածաշրջանային և համաշխարհային երկրներին խաղաղության և բարեկամության ուղերձ հղելու հարցում:

Այս խնդիրն ավելի կարևոր է, քանի որ Միացյալ Նահանգները և նրա դաշնակիցները վերջին տարիներին վտանգի տակ են դրել միջազգային ջրային ուղիների անվտանգությունը՝ անցկացնելով հաջորդական ռազմածովային զորավարժություններ աշխարհի տարբեր տարածաշրջաններում, ինչպես նաև առաջացրել են միլիտարիզմի միտումը տարբեր տարածաշրջաններում։ Մինչդեռ միջազգային ջրանիյ մայրուղիների անվտանգությունը միշտ պետք է երաշխավորված լինի, որպեսզի ներքին առևտուրը և հատկապես էներգիայի փոխանցման գործընթացը ծաղկի։