Մեկնաբանություն - Հարավային Կովկասը՝ Իրանի աշխարհաքաղաքական կարմիր գիծը Արևմուտքի ազդեցության դեմ

Հարավային Կովկասում զարգացումները շարունակում են մնալ Իրանի Իսլամական Հանրապետության ռազմավարական ուշադրության կենտրոնում. մի տարածաշրջան, որը Թեհրանի տեսանկյունից համարվում է երկրի անվտանգության և քաղաքական միջավայրի կարևոր մաս՝ ոչ միայն իր աշխարհագրական մոտիկության, այլև պատմական, մշակութային և քաղաքակրթական կապերի շնորհիվ:

Այս շրջանակներում Իրանը շեշտը դնում է տարածաշրջանային կայունության պահպանման, կովկասյան երկրների ազգային ինքնիշխանության հարգման և անվտանգության հավասարակշռության ցանկացած փոփոխության կանխարգելման վրա:

Իրանի համար Հարավային Կովկասը ավելին է, քան պարզապես հարևան տարածաշրջան: Տարածաշրջանի ազգերի միջև պատմական նախապատմությունը և մշակութային փոխկապակցվածությունը Թեհրանին ստիպել են հատուկ զգայունությամբ հետևել այս տարածաշրջանի զարգացումներին: Այդ պատճառով վերջին տարիներին Իսլամական Հանրապետության հարևանության քաղաքականությունը կենտրոնացել է տարածաշրջանային երկրների հետ համագործակցության ընդլայնման վրա՝ միաժամանակ դիմակայելով այն միտումներին, որոնք կարող են ազդել Իրանի անվտանգության և ազգային շահերի վրա:

Միևնույն ժամանակ, բարձրացված ամենակարևոր մտահոգություններից մեկը Հարավային Կովկասում արտատարածաշրջանային դերակատարների ներկայության և ազդեցության աճն է: Որոշ օտարերկրյա տերություններ, այդ թվում՝ Միացյալ Նահանգները, ՆԱՏՕ-ն և Սիոնիստական ռեժիմը, վերջին տասնամյակների ընթացքում փորձել են ավելի արդյունավետ դիրք գրավել Իրանի և Ռուսաստանի սահմանների մոտակայքում՝ ընդլայնելով իրենց քաղաքական, տնտեսական և անվտանգության ազդեցությունը տարածաշրջանի երկրներում։

Այս միտումը չի սահմանափակվում միայն դիվանագիտական հարաբերությունների զարգացմամբ, այլև իրականացվել է ենթակառուցվածքային նախագծերի, անվտանգության համագործակցության և տարբեր արևմտյան ինստիտուտների ներկայության տեսքով։ Այս տեսանկյունից, որոշ նոր տարանցիկ ծրագրեր, այդ թվում՝ այսպես կոչված «Թրամփի երթուղի» նախագիծը, որը ձգտում է Ադրբեջանը Նախիջևանին կապել Հայաստանի տարածքով, գնահատվում են ավելի լայն աշխարհաքաղաքական մրցակցության շրջանակներում։

Անդրադարձ է կատարվել Հայաստանի սահմաններին եվրոպական ուժերի ներկայության աճին, ինչպես նաև տարածաշրջանի որոշ երկրների և Սիոնիստական ռեժիմի միջև հարաբերությունների ընդլայնմանը։ Այս զարգացումները կարող են հանգեցնել լարվածության աճի և Կովկասում ավելի բարդ անվտանգության հավասարման ձևավորմանը։ Համապատասխանաբար, ընդգծվել է, որ տարածաշրջանի կայուն անվտանգությունը պետք է ապահովվի տարածաշրջանի երկրների կողմից, այլ ոչ թե օտարերկրյա գործիչների միջամտությամբ։

Իրանը դեմ չէ Կովկասի երկրների հետ արտաքին հարաբերությունների զարգացմանը, սակայն Իսլամական Հանրապետության շահերին և ազգային անվտանգությանը սպառնացող ցանկացած համագործակցություն կհանդիպի Թեհրանի արձագանքին։ Այս մոտեցումը սահմանվում է հարևանների անվտանգության շահերի փոխադարձ հարգանքի սկզբունքի շրջանակներում։

Այս մարտահրավերների առջև Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը ներկայացնում է 3+3 տարածաշրջանային նախաձեռնությունը՝ որպես Հարավային Կովկասի խնդիրների լուծման լավագույն մեխանիզմ։ Այս ձևաչափում ներառված են Հարավային Կովկասի երեք երկրներ՝ Ադրբեջանը, Հայաստանը և Վրաստանը, և տարածաշրջանի երեք կարևոր հարևաններ՝ Իրանը, Ռուսաստանը և Թուրքիան։ Այս մեխանիզմի նպատակն է լուծել վեճերը, զարգացնել տնտեսական համագործակցությունը և ստեղծել կայուն անվտանգություն՝ առանց տարածաշրջանային տերությունների միջամտության։

Ամփոփելով՝ հարկ է նշել, որ Հարավային Կովկասի ապագան ավելի քան երբևէ կախված է երկու ուղիների ընտրությունից՝ արտաքին տերությունների միջև մրցակցության և լարվածության աճի ուղուց, կամ հարևան երկրների միջև տարածաշրջանային համագործակցության և սիներգիայի ուղուց։ Թեհրանի տեսանկյունից, երկրորդ ուղին կարող է հարթել կայունության, տնտեսական զարգացման և կայուն բարգավաճման ճանապարհը տարածաշրջանի բոլոր երկրների համար։

Հեղինակ՝ Ադրբեջանական Հանրապետությունում Իրանի նախկին դեսպան Սեյյեդ Աբբաս Մուսավի
Աղբյուր՝ «Էթելաթ» օրաթերթ