Կովկասը Հայաստանի ընտրություններից հետո. Իրանի հզորության փխրուն հավասարակշռությունը և ռազմավարական շահերը
ՀՀ խորհրդարանական ընտրություններն ավարտվեցին Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորած «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության վերստին հաղթանակով. ընտրություններ, որոնք, ներքին իրադարձությունից զատ, հետևանքներ ունեն Հարավային Կովկասի աշխարհաքաղաքական հավասարումների համար։
Չնայած ընտրությունների արդյունքը անմիջապես չփոխեց Երևանի քաղաքական կառուցվածքը, սակայն երկրի արտաքին քաղաքականության ուղին մնում է կարևոր հարց տարածաշրջանի երկրների, մասնավորապես՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետության համար։
Վերջին տարիներին Փաշինյանի կառավարությունը փորձել է որոշակի հավասարակշռություն հաստատել Ռուսաստանի, Արևմուտքի և տարածաշրջանային հարևանների միջև, սակայն այս հավասարակշռությունը գործնականում բախվել է լուրջ մարտահրավերների։
Այս շրջանակներում, Իրան-Հայաստան հարաբերություններն ունեն հատուկ և համեմատաբար կայուն դիրք և, ի տարբերություն տարածաշրջանային այլ հարաբերությունների, լուրջ տատանումներ չեն ապրել։
Երկու երկիրն ունեն նշանակալի համագործակցություն՝ էներգետիկայի, առևտրի, տարանցման և տրանսպորտի ոլորտներում, և այս համագործակցությունը ռազմավարական նշանակություն ունի երկու կողմերի համար։
Իրանի տեսանկյունից, Հայաստանը Կովկասի շուկաներ և Եվրասիական տնտեսական միություն մուտք գործելու կարևոր ուղիներից մեկն է, և նրա տարանցիկ դերը հատուկ նշանակություն ունի։
Վերջին տարիներին Հարավային Կովկասում նոր տրանսպորտային միջանցքների և երթուղիների քննարկումը դարձել է տարածաշրջանի ամենազգայուն աշխարհաքաղաքական հարցերից մեկը։
Թեհրանն ընդգծում է, որ ճանաչված սահմանների կամ հաղորդակցության ուղիների ցանկացած փոփոխություն չպետք է խափանի Իրանի ուղիղ հասանելիությունը Հայաստանին։
Այս տեսանկյունից, Իրան-Հայաստան սահմանի կայունությունը համարվում է Իսլամական Հանրապետության արտաքին քաղաքականության կարևոր կարմիր գծերից մեկը։
Փաշինյանի հաղթանակը մեծացնում է Եվրոպայի և Միացյալ Նահանգների հետ մերձեցման քաղաքականությունը շարունակելու հավանականությունը, չնայած տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական սահմանափակումները կխանգարեն արագ փոփոխությունների իրականացումը։
Մյուս կողմից, Ռուսաստանը մնում է Հայաստանի ամենակարևոր տնտեսական և անվտանգության դերակատարներից մեկը, և նրա դերը հեշտությամբ չի կարող փոխարինվել։
Շատ փորձագետներ համոզված են, որ Հայաստանը պարտավոր է գործնական հավասարակշռություն հաստատել Ռուսաստանից իր տնտեսական կախվածության և Արևմուտքի նկատմամբ իր քաղաքական հակումների միջև։
Իրանի համար այս հավասարակշռության ցանկացած փոփոխություն կարող է ստեղծել թե հնարավորություններ, և թե մարտահրավերներ, հատկապես տարանցիկ և ենթակառուցվածքային նախագծերի ոլորտում։
Տարածաշրջանային կայունության դեպքում, Իրանի և Հայաստանի միջև տնտեսական համագործակցության ընդլայնման հնարավորությունը, մասնավորապես տրանսպորտային և էներգետիկ նախագծերում, կմեծանա։
Այնուամենայնիվ, Հարավային Կովկասում ցանկացած ինտենսիվ աշխարհաքաղաքական մրցակցություն կարող է նաև ազդել տարածաշրջանի անվտանգության և հաղորդակցության ուղիների վրա։
Ընդհանուր առմամբ, Հայաստանի ընտրությունները գործընթացի ավարտ չեն, այլ Հարավային Կովկասում զարգացումների նոր փուլի սկիզբ, որին Իրանը ուշադիր և իրատեսական մոտեցմամբ հետևում է։