Նորություններ (69)
Մարտ 29, 2023 04:19 Asia/Tehran
Շաբաթական եթեր հեռարձակվող «Նորություններ» հաղորդաշարի շրջանակներում, ներկայացնում ենք գիտական, մշակութային, գեղարվեստական, ու տնտեսական ոլորտներում Իրանի ու աշխարհի նորագույն ձեռքբերումները։Այս շաբաթվա թողարկումը սկսում ենք տեխնոլոգիայի ոլորտին առնչվող մի հոդվածով։
Առաջին անգամ, օգտագործելով բջջային ճարտարագիտության բարդ մեթոդը, բուժվել է լեյկոզով հիվանդությամբ տառապող Ալիսիա անունով 13-ամյա աղջիկը: Այն բանից հետո, երբ քիմիաթերապիան և ուղեղ-ողնուղեղի փոխպատվաստումը չվերացրեց այս փոքրիկ աղջկա մարմնի քաղցկեղը, հետազոտողները բուժման նոր մեթոդ են կիրառել: Սա այն դեպքում, երբ առանց այս մեթոդի կիրառման հաջորդ քայլը միայն հիվանդի ցավը թեթևացնելու համար էր: Ալիսիայի խոսքերով, երբ ես օգտագործում եմ այս մեթոդը, մարդիկ նույնպես սովորում են, թե ինչ անել։ Այս մեթոդով զբաղվելն օգնում է մարդկանց։ Անգլիայի Լեսթեր քաղաքից այս պատանին ստացել է T-բջիջներ, որոնք հիմնովին փոփոխվել են նոր մեթոդի միջոցով: Սա առաջին անգամ էր, որ բջիջների մոդիֆիկացիան կիրառվեց Great Ormond Street հիվանդանոցում: Այս բջիջները ստացվել են դոնորի մարմնից և ձևափոխվել են՝ օգտագործելով ժամանակակից տեխնոլոգիաները և դա օգնում է նրանց հետևել և և ոչնչացնել քաղցկեղային T բջիջներին՝ առանց միմյանց վրա հարձակվելու: T բջիջները արյան սպիտակ բջիջների մի տեսակ են, որոնք շարժվում են մարդու մարմնով` գտնելու և ոչնչացնելու արատավոր բջիջները:
2021 թվականին բժիշկները Ալիսիայի մոտ ախտորոշեցին «T-բջիջների սուր լիմֆոբլաստիկ լեյկոզ» կամ T-ALL, և նրա համար կատարվեցին սովորական բուժում, ներառյալ քիմիաթերապիան և ողնուղեղի փոխպատվաստումը, սակայն հիվանդությունը նորից հայտնվեց: Այնուհետև նա առաջին հիվանդն էր, ով մասնակցեց նոր կլինիկական փորձարկմանը, որտեղ CAR (քիմերային հակագենի ընկալիչ) T բջիջները պատրաստվեցին առողջ դոնորների բջիջներից:
Հետազոտողները բազային խմբագրումը նկարագրել են որպես ԴՆԹ կոդի տառերի քիմիական փոխակերպում, որոնք պարունակում են կոնկրետ սպիտակուցի հրահանգներ: Մոդիֆիկացված T բջիջները կարող են ներարկվել ցանկացած հիվանդի օրգանիզմ: Նրանք արագորեն հետևում և ոչնչացնում են մարմնի T բջիջները, ներառյալ քաղցկեղային բջիջները: Դրանից հետո ողնուղեղի փոխպատվաստման միջոցով մարդը կարող է բարելավել իր իմունային համակարգը։ Ալիսիայի այս բուժումից 28 օր անց նա գտնվում էր վերականգնման փուլում և կարողացավ կատարել ողնուղեղի երկրորդ փոխպատվաստումը: Այժմ նա ապաքինվում է տանը և այցելում է հիվանդանոց՝ վերահսկելու իր առողջական վիճակը:
...
Տեխնոլոգիայի ոլորտում երկու իրանցի հետազոտողներ հորինել են հատուկ տեսակի բակտերիոֆագի մանր հատիկներ, որոնք ցողելով սննդի վրա ոչնչացնում են վնասակար բակտերիաները, ինչպիսին է E. coli-ն։
Թեեւ կա մի պարզ մեթոդ, որը ոչնչացնում է սննդի մեջ առկա բոլոր վնասակար բակտերիաները, այն շատ արդյունավետ է, սակայն սննդի մեջ հակաբիոտիկներ լցնելը լավ լուծում չէ։ Մակ Մաստերի համալսարանի պրոֆեսոր և ասիստենտ Զեյնաբ Հոսեյն Դուստը և Թոհիդ Դիդարը մի խումբ հետազոտողների հետ միասին նոր սփրեյ են հորինել, որը սննդի համար անվտանգ վիրուսների օգնությամբ ոչնչացնում է վնասակար բակտերիաները:
Այս սփրեյը պարունակում է միկրոգելային ուլունքներ, որոնք օգտագործում են վիրուսներ, որոնք հայտնի են որպես բակտերիոֆագ: Բակտերիոֆագներն անվնաս են մարդկանց համար, բայց կարող են սպանել և կուլ տալ այլ բակտերիաներ: Կարեւորն այն է, որ որոշ բակտերիոֆագներ որսում են կոնկրետ տեսակի բակտերիաներ եւ միանգամից չեն ոչնչացնում բոլոր օգտակար ու վնասակար բակտերիաները։
McMaster համալսարանի գիտնականները սկսել են սերմերի պատրաստման գործընթաց՝ ստեղծելով բակտերիոֆագներից և գլյուտարալդեհիդ կոչվող օրգանական միացությունից պատրաստված հեղուկ լուծույթ: Լուծույթը պահվում էր պոլիմերի 2 բարակ թերթերի վրա, որոնց ստորին շերտը պինդ էր, իսկ վերին շերտը պարունակում էր մեղրախիսկի նման փոքրիկ անցքեր։ Հաջորդ քայլով լուծույթ պարունակող թերթիկը 10 րոպե տեղադրեցին վակուումի մեջ, ապա 2 օր պահեցին զով ու խոնավ միջավայրում։
Այս ընթացքում գլյուտարալդեհիդը ստիպեց, որ փեթակի անցքերի բոլոր բակտերիոֆագները ավտոմատ կերպով միկրոթելերի ցանցեր ձևավորեն, և այդպիսով յուրաքանչյուր փոսում ստեղծվեցին դոնդողանման հատիկներ։ Երբ վերին շերտը հանվեց, միկրոգելի բշտիկները հեռացվեցին ստորին շերտից: Յուրաքանչյուր սերմն ուներ մոտ 20 միկրոն լայնություն և պարունակում էր մոտ կես միլիոն բակտերիոֆագ: Այս դեպքում վիրուսների հզորությունը զգալիորեն աճել էր։ Ավագ հետազոտող Զեյնաբ Հոսեյն Դուստի խոսքերով, այս սերմերը տեղադրվել են միմյանց կողքին, ինչպես մանրադիտակային Lego կտորները: Նման բնական կառուցվածքը նյութը դարձնում է ավելի երկար, դրա փաթեթավորումն ու օգտագործումն ավելի դյուրին է դառնում։ Լաբորատորիայում հազարի և մսի վրա սերմերը ցողելը 9 ժամվա ընթացքում սպանել է այս մթերքների վրա E. coli բակտերիաները: Հետազոտողները կարծում են, որ այս հետազոտության մեջ օգտագործված բակտերիոֆագը կարող է ոչնչացնել այնպիսի վտանգավոր բակտերիաներ, ինչպիսիք են սալմոնելլան և լիստերիան:
...
Քաղցկեղի սարսափելի հետեւանքների հիմնական պատճառներից մեկը քաղցկեղի ցողունային բջիջների (CSCs) առկայությունն է: CSC-ները ուռուցքային բջիջների փոքր ենթախումբ են, որոնք կարող են ինքնավերականգնվել, տարբերվել ուռուցքային բջիջներից և պահպանել ուռուցքածին կարողությունը: Քանի որ CSC-ները կայուն են ավանդական քիմիաթերապիայի և ճառագայթային թերապիայի նկատմամբ, դրանք նաև հանգեցնում են մետաստազների և հիվանդության կրկնության:
Հետևաբար, անհրաժեշտ են նոր մեթոդներ՝ թիրախավորելու և վերացնելու CSC-ները: Մի խումբ հետազոտողներ Ալիռեզա Հասանի Նաջաֆաբադիի հետ համագործակցելով փորձել են ստեղծել թերապևտիկ պատվաստում ընդդեմ տրանսկրիպցիոն գործոնների, որոնք առնչվում են CSC-ին ինչպիսիք են Sox2, Nanog և ալդեհիդդեհիդրոգենազը (ALDH), թիրախավորել այս տեսակի քաղցկեղի ցողունային բջիջները մելանոմայում և կրճատել դրանց թիվը: Այս հետազոտողների թերապևտիկ ռազմավարությունը CSC-ների դեմ ներկայացնում է ծախսարդյունավետ, անվտանգ և համապարփակ մոտեցում, որը կարող է օգտագործվել մելանոմայի և քաղցկեղի այլ տեսակների դեպքում։ Այն նաև համարվում է կարևոր մեթոդ համակցված թերապիայի մեջ՝ թիրախավորելու և վերացնելու CSC-ները: Նանոսկավառակներով քաղցկեղի բուժումը քաղցկեղի ուռուցքները ոչնչացնելու նոր միջոց է։ Այս մեթոդով յուրաքանչյուր նանոսկավառակ պարունակում է նեոանտիգեններ և կամ որոշ քաղցկեղային ուռուցքների մուտացիաներ որը թույլ է տալիս իմունային համակարգի T-բջիջներին (T-լիմֆոցիտներին) բացահայտել նեո-անտիգենները և և սպանել քաղցկեղի բջիջները:
Կենդանիների վրա փորձերի ժամանակ նանոսկավառակի պատվաստումը արդյունավետորեն նվազեցրեց ուռուցքի աճը:
....
Կեղտաջրերի մաքրումը նախկինում ներառում էր աղտոտիչների հեռացում, սակայն այժմ այն ներառում է նաև միկրոպլաստիկ մասնիկների հեռացում: Ավստրալիայի RMIT համալսարանի մի խումբ հետազոտողներ իրանցի հետազոտող Նիքի Էշթիաղիի օգնությամբ դրա համար ավելի արագ և ամբողջական մեթոդ են մշակել: Հետազոտողները մշակել են փոշի, որը խառնվում է մաքրման ստորաբաժանումներում չմշակված կեղտաջրերի հետ: Չնայած այս նյութը կարծես սպիտակ փոշի է, այն իրականում կազմված է մանրադիտակային մագնիսական նանոսյուն կառուցվածքներից:
Այս կառուցվածքներից յուրաքանչյուրը բաղկացած է մետաղական օրգանական նյութի երկու թերթերից (MOF) և երկաթի օքսիդի նանոսյուների մի շարք, որոնք ծածկված են ածխածնով: Փաստորեն, այս նանոսյունները տեղադրվում են թիթեղների միջև: Նյութի տեղադրման այս ձևը մեծ մակերես է ստեղծում, որտեղ նույնիսկ ամենափոքր միկրոպլաստիկ մասնիկները կպչում են: Երբ փոշին կարճ ժամանակով շրջանառվում է կեղտաջրերի շուրջ, մագնիս է օգտագործվում՝ հեռացնելու նանոսյուն կառուցվածքները և դրանց մեջ ներծծված միկրոպլաստիկ մասնիկները:
Լաբորատոր փորձարկումների ընթացքում մեկ ժամվա ընթացքում բոլոր մասնիկները հավաքվել են ներկված ջրի նմուշից: Բացի այդ, փորձը ցույց է տվել, որ նանոսյուն կառուցվածքները կարող են օգտագործվել մինչև 6 անգամ։ Ջրի մաքրման այս ավանդական մեթոդները կարող են տևել մի քանի օր և նույնիսկ ամբողջությամբ չմաքրել ջուրը:
Նիքի Էշթիաղիի խոսքով, մեր հայտնագործած հավելանյութի փոշին կարող է ոչնչացնել միկրոպլաստիկ մասնիկները հազար անգամ ավելի փոքր, քան ներկայումս կեղտաջրերի մաքրման կայաններում հայտնաբերված մասնիկները:
