Կյանքն արևմուտքում.Հայացք ներսից(1)

«Կյանքն արևմուտքում. Հայացք ներսից» խորագրով 26 մասերից բաղկացած հաղորդաշարը , այաթ.Խամենեիի «Հեղափոխության երկրորդ քայլը» բանաձևի շրջագծում բացատրում է արևմտյան հասարակությունների սոցիալական մի շարք խնդիրներն ու անոմալիաները :

Ապրելապերպը, սոցիոլոգիայի և մշակույթի ենթաճյուղերից մեկն է, որն այսօրվա կյանքում իր կարևորության պատճառով զգայնություններ է առաջացրել հասարակության բոլոր ոլորտներում, և այսօր կառավարություններն  խիստ հետաքրքրված են դրանով:Այս խնդրի կարևորությունն էլ ավելի է բացահայտվում , երբ պարզվում է, որ այսօր Եվրոպայում և Ամերիկայում գործում են հատուկ նպատակաուղղվածությամբ կենտրոններ և հաստատություններ, որոնք ոչ արևմտյան երկրներում  և իմասնավորի իսլամական հասարակություններում ,իշարս Իրանում կյանքի ձևաչափը փոխելու նպատակով: Այս առումով,Իսլ.հեղափոխության հաղթանակից իվեր ,արևմտյան երկրների կողմից Իրանի ժողովրդի դեմ օգտագործվել են  ավելի քան 100 արբանյակային կայաններ և հեռուստառադիոընկերություններ ,որպեսզի  ՝ իրենց արտադրանքի միջոցով մշակութային ազդեցություն գործադրելով , իրանական հասարակության կյանքի ձևաչափը  փոխեն և ժողովրդին շեղեն իր   հեղափոխական նպատակներից:

Իրանի Իսլ. հեղափոխության առաջնորդ Այաթ. Խամենեին ,իսլամական աշխարհի այն սրտցավ առաջնորդների  թվում է, ով իր ելույթներում բազմիցս անդրադառնալով ապրելակերպի  թեմային ,իր լսարանին կոչ է արել ,ուշադիր լինել իրենց ընտրած ապրելակերպի ազդեցություններին ու հետեւանքներին :

Արևմուտքի միտումնավոր և կանխամտածված քայլը, մի կողմից, և  երկրի որոշ պաշտոնյաների անփութությունը և թեթևամտությունը մյուս կողմից,պատճառ են  դարձել  ,որ  Իսլ. հեղափոխության առաջնորդն ՝ Իսլ.հեղափոխության հաղթանակի 40-ամյակի առիթով  «Հեղափոխության երկրորդ քայլ»բանաձևում  հայտարարի .«Իրանում ,արևմտյան կենցաղը խթանելու արևմուտքի ջանքերը բարոյական, տնտեսական, կրոնական և քաղաքական անփոխարինելի  վնաս են պատճառել մեր երկրին և մեր ժողովրդին. Դրան դիմակայելը պահանջում է համապարփակ և խելացի ջիհադ, որում մեր հույսը  երիտասարդությունն է»:

Դժբախտաբար, այսօր   զարգացած ու համատարած մեդիայի   միջոցները,հնարավորություն են տվել կրոնի և բարոյականության դեմ գործող կենտրոնները ամենօրյա ներխուժման ենթարկեն  երիտասարդների, պատանիների և նույնիսկ նորածինների մաքուր սրտերը:Ըստ իսլ.հեղափոխության առաջնորդի ՝ արևմուտքի և նրա հետևորդների բարոյական անկումը և նրանց լայնածավալ  քարոզչությունը աշխարհի շատ երկրներում տղամարդկանց և կանանց ներքաշել է նեխածության ճահճուտ և մեկուսացրել է  բարոյականությունն ու հոգևորը:Այս դժբախտ իրադարձության պատճառը  գիտության ոլորտում արևմուտքի հաջողությունն է:Գիտությունը,  երկրի արժանապատվության և հզորության ամենաակնհայտ միջոցն է:Գիտության մյուս կողմը կարողականությունն է:Իր գիտության  շնորհիվ ,արևմտյան աշխարհը երկու հարյուր տարվա ընթացքում  կարողացել է իր համար ապահովել հարստություն, ազդեցություն և իշխանություն և, չնայած բարոյական և հավատամքային  հիմքերի թուլության, իր ապրելակերպը պարտադրել է թերզարգացած երկրներին և իշխել նրանց քաղաքականության ու տնտեսության վրա:Հարցը հետևյալն է , որ  վերլուծաբանների ու սոցիոլոգների կարծիքով արդյոք արևմուտքը կարող է  այլ հասարակությունների համար դառնալ բաղձալի Մադինա:Եվ արդյո՞ք արևմուտքն իսկապես այնպիսին է, ինչպիսին դրսևորում է իրեն: Մենք պատրաստվում ենք այդ հարցին պատասխանել «Կյանքն արևմուտքում» հաղորդաշարի միջոցով:Մնացեք մեզ հետ :

***

Ամերիկացի հոգեբան, պրոֆ. Էդգար Շայնը, մշակույթն ու դրա բաղկացուցիչ տարրերը նմանեցնում է սառցաբեկորին, որը բաղկացած է վերին, միջին և ստորին մասերից:Նա համոզված է, որ մշակույթը կարելի է վերլուծել մի քանի տարբեր մակարդակներում:Այս մակարդակները ներկայացնում են ,բացահայտ և տեսանելի երևույթները , որոնց անհատը կարող է տեսնել և զգալ մինչև ենթագիտակցության հիմնական ենթադրություններ, որոնց կարելի է անվանել «մշակույթի էություն»:

Շայնի կարծիքով ,մշակույթի արտաքին մասը կազմում են արտեֆակտներ կամ մարդու ձեռքով պատրաստված իրեր, որոնք կարելի է տեսնել, լսել և զգալ,  սկսած ՝շենքի  ճարտարապետությունից  մինչև հագուստ ու սնունդ, և տեխնոլոգիաներից ու  արտադրանքներից մինչև գեղարվեստական ստեղծագործություններ և հուզական ներկայացումներ: Ըստ Շայնի  ՝ մշակույթի այս մակարդակի ամենակարևոր կետն այն է, որ հեշտ  տեսանելի է ,սակայն դժվար է բացահայտել դրա գաղտնիքը:

Երկար ժամանակ, մարդկանց ապրելակերպը ոչնչով չէր տարբերվում միմյանցից, անկախ նրանից, թե աշխարհագրական,որ  տարածքում  էին ապրում նրանք: Կյանքի բոլոր ասպեկտները, ներառյալ հագուստը, սնունդը, սպառումը, անձնական վարքագիծը, ամուսնությունը և ընտանիքի կազմավորումը, բնակարանը, բիզնեսը և ապրելակերպը  շատ պարզ էին: Բայց գիտության զարգացումով և գաղափարական   տարբեր դպրոցների ձևավորմամբ ՝ աստիճանաբար մարդու դիմաց բացվեց այնպիսի աշխարհ ինչը շատ  էր տարբերվում  իր հայրերից ու մայրերից լսածից և  գրքերոում իր  կարդացածից : Ժամանակակից արևմուտքը հավակնորդն  է այս նոր աշխարհի:

Ի՞նչն է պատճառը, որ ավագ դպրոցի աշակերտը դանակով հարձակվում է  այլ աշակերտի  վրա:Ինչն է ստիպում մերկ կնոջը թալանել Ֆլորիդայի Մակդոնալդսի ռեստորանը:Ի՞նչն է պատճառը, որ 18-ամյա երկու տղաներ մահվան աստիճանի ծեծի են ենթարկում 30-ամյա    ունեցողի ,որպեսզի խլեն նրա խաղալու սարքը:Ի՞նչն էպատճառը ,որ մի հայր իր 6 շաբաթական նորածին որդուն դնում է սառնարան ,լացը կտրելու նպատակով:Սրանք հարցեր են, որոնք առաջադրել է սոցիալական գիտությունների ոլորտի գիտաշխատող Մայքլ Սնայդերը ՝ «65 անհավանական ճշմարտություններ ամերիկյան հասարակության մասին» հոդվածում:Նրա համոզմամբ  , ամերիկացիների մեծամասնությունը չի ցանկանում լսել բարոյական անկման  մասին, քանի որ  սիրում է մտածել, որ ԱՄՆ-ն աշխարհի ժողովրդի համար խորհրդանիշ է: Նա ,իր հոդվածում տեղեկատվություն և վիճակագրություն  ներկայացնելով գրում է.

«Եթե ուշադիր նայենք, մենք ամեն օր մեր շրջապատում կտեսնենք  բարոյական անկման ապացույցներ:Շատերն այս իրադարձությունները բացառիկ են համարում, բայց, ինչպես կտեսնեք, դրանք ավելի մեծ հոսանքի  պատառիկներ  են:Մեր հասարակությունը քայքայվում է ներսից, և եթե մենք ուզենք կասեցնել  այն, մենք պետք է առճակատվենք  ճշմարտությանը »:

Որո՞նք են արևմտյան հասարակությունների կենսակերպի հիմնական բաղադրիչները:Մի խոսքով, հաշվի առնելով այն, ինչ քիչ թե շատ տեղի է ունենում արևմտյան հասարակություններում,  կարող ենք ասել. «արևմտյան ապրելակերպը սովորաբար դրսևորվում է  ավանդությունից ու կրոնից խույս տալով   և անմիջական հաճույքով :Արևմտյան ապրելակերպի  հիմնական յուրահատկությունն է ՝աշխարհիկ կյանքը և սեկուլարիզմը: Կյանք, որը ժխտում է որպես կարևոր  և առանցքային նշանակություն ունեցող կրոնի ներկայությունն ու գոյությունը, :Կյանքի այս եղանակով սոցիալական և ընտանեկան կապվածությունները նվազում են, և տնտեսությունն ու փողը մարդու հիմնական խնդիրն են համարվում :Ժամանակակից կյանքի առանցքը փողն է :Մի խոսքով արդի աշխարհում ,մարդը արժևորվում է փողով: Արդի աշխարհում մարդը խուսափում է ընտանիքից կամ ընդհարվում ընտանիքի հետ: Այսօր մարդը նախ հեռանում է ավանդական բազմանդամ ընտանիքից և ընթանում դեպի միջուկային ընտանիք(Ընտանիքի այս տեսակը կազմված է միայն հիմնական անդամներից՝ ամուսնական զույգից և նրանց զավակներից) ,ապա աստիճանաբար հեռանալով  միջուկային ընտանիքից գնում է դեպի միայնակություն: Ըստ տվյալների, նման իրադարձություններ պատահում են արևմտյան երկրներում :

Մեկ այլ բնութագիր, որը 20-րդ դարի երկրորդ կեսից խիստ տեսանելի է արևմտյան հասարակության մեջ  ծայրահեղ սպառողականությունն է:Երբ կապիտալիզմը զբաղվեց մասայական արդյունաբերությամբ ,20-րդ դարի սկզբից սպառողական մշակույթը փոխարինեց ժուժկալության մշակույթին: Կյանքի այս եղանակն այսօր հանդիսանում է ժամանակակից աշխարհի ապրելակերպի մի մասը: Արևմտյան հասարակությունների այլ առանձնահատկություններից է շտապողականությունը: Այս շտապողականությունը  ժամանակի և ժամի լարվածություն  է առաջացրել ՝ ստեղծելով մեխանիկական վիճակ մարդկային հարաբերություններում:Նմանատիպ տարրեր, ինչպիսիք են փողը, զբաղվածությունը, ժամանակի լարվածությունը  և ընտանիքից խուսափելը , փոխել են նաև արևմտյան մարդու դիետիկ օրինաչափությունը ։ Նա   սնվում է տնից դուրս պատրաստվող արագ սնունդով ՝ֆաստֆուդով:  Այսօր  սնունդի պատրաստման  ընկերությունները փոփոխության են ենթարկել սննդի ձևերը :

Այն ինչ լսեցիք,  «Կյանքն արևմուտքում»նոր հաղորդաշարի  առաջին թողարկումն էր: Հաղորդաշարի հեղինակները  փորձում են հպանցիկ ակնարկ նետելով   արևմտյան երկրներում առկա  երևույթներին և վկայակոչելով  վերլուծաբանների և սոցիոլոգների տեսակետներին ,ձեզ ներկայացնել արևմուտքի արդի աշխարհի այլ կողմերը: Երևույթներ ,որոնք արդյունքն են արևմուտքի գաղափարական հենքի և   կարող է առիթ հանդիսանալ մտածելու  Սթիվեն Վալթի խոսքերի մասին  կապված՝ արևմուտքի   անկման մեկնարկի մասին: