Պայծառ ապագա(30)
Մարտ 06, 2022 05:54 Asia/Tehran
Այս հաղորդման ընթացքում կանդրադառնանք Իրանի կինոարվեստի զարգացմանը՝ իսլամական հեղափոխության հաղթանակից հետո:
Թանկագին բարեկամններ, հաղորդման ընթացքում կանդրադառնանք վերջին 4 տասնամյակների ընթացքում կինոոլորտում Իրանի ձեռքբերումներին: Իսլամական հեղափոխության հաղթանակից հետո ծնվեց մի նոր կինո, որը համեմատելի չէ հեղափոխությանը նախորդող շրջանի կինոյին։ Հեղափոխությունից հետո իրանական կինոն միայն ժանրային ասպարեզում շատ խոր փոփոխություն չի կրել։ Հեղափոխությունից առաջ 45 տարիների ընթացքում նկարահանվել է 1141 ֆիլմ։Հեղափոխությունից հետո 43 տարվա ընթացքում նկարահանվել է մոտ 43 հազար ֆիլմ։ Հեղափոխությունից հետո կինոարտադրությունների թիվը կրկնապատկվել է։ Կինոռեժիսորների թիվը մինչ հեղափոխությունը եղել է 261, որը հեղափոխությունից հետո հասել է 716-ի։ Կինոյի հրատարակությունների և ամսագրերի թիվը մինչև հեղափոխությունը 42 էր, իսկ իսլամական հեղափոխությունից հետո այն հասավ 55-ի։
Մինչ հեղափոխությունը Իրանում կար ընդամենը 3 կինոկազմակերպություն և արհմիություն, որը հեղափոխությունից հետո հասավ 30-ի։ Իրանում մինչ հեղափոխությունը գոյություն ունեցող 437 կինոթատրոններից, հեղափոխության իրադարձությունների ու պայմանների պատճառով, դրանց մեծ մասը դադարեց աշխատելուց, և մնացել է 92 կինո՝ 99 կինոսրահով։
Իսլամական հեղափոխության սկզբից ի վեր Իրանի կինոների թիվը հասել է 273-ի՝ 408 կինոթատրոնով, ինչը 4 անգամ ավելացել է։
Մինչ Իսլամական հեղափոխության հաղթանակը կինոյի ոլորտում գործում էին ընդամենը 5 ակադեմիական և կրթական կենտրոններ։ Հեղափոխությունից հետո 11 արվեստի դպրոցներ, 15 կիրառական գիտությունների կենտրոններ և 6 կենտրոններ բակալավրիատների մակարդակում, 11 հանրային, ոչ-շահադիտական և անվճար համալսարանական կենտրոններ և 159 մասնավոր դպրոցներ Թեհրանում և այլ քաղաքներում, պատրաստում են կինոյի ուսանողներ։ Մինչ Իսլամական հեղափոխությունը կինոյի շուրջ 147 շրջանավարտ կար։ Այս թիվը 100 անգամ ավելացել է Իսլամական հեղափոխությունից հետո՝ ավելի քան 150,000 ուսանողներով և շրջանավարտներով: Մինչ հեղափոխությունը կինոյի բնագավառում տպագրվել է ընդամենը 235 անուն գիրք։ Սա այն դեպքում, երբ 2018 թվականին հրատարակվել է 1700 անուն գիրք։ Հեղափոխությունից հետո այս ոլորտում հրատարակված գրքերի թիվը յոթ անգամ ավելացել է։
Հեղափոխությունից հետո Իրանում կինոյի ոլորտում կարևոր զարգացումներից մեկը կին ռեժիսորների ի հայտ գալն է։ Մինչ հեղափոխությունը կին ռեժիսոր չկար, մինչդեռ հեղափոխությունից հետո այդ թիվը հասավ 25-ի։ Իսլամական հեղափոխությունից առաջ կինոն օգտագործում էր կին դերասանների գրավչությունը՝ որպես կինոդիտողներին գրավելու գործիք: Նախահեղափոխական կինոյում կին դերասանների ընտրությունը հիմնված էր ոչ թե դերասանական վարպետության, այլ երգի ու պարի վրա։ Կանանց հիմնական դերը մարմնավաճառությունն ու պարն էր։ Նախահեղափոխական կինոյում կին կերպարի խեղաթյուրումը և կինոթատրոններում տիրող թունավոր մթնոլորտի պատճառով կանայք ցանկություն չունեին ներգրավվել կինոյի ոլորտում։ Ֆիլմերի բովանդակությունն այնպիսին էր, որ կանայք չէին ուզում ֆիլմեր դիտել կինոյում։ Կանայք ոչ մի դեր չեն ունեցել ֆիլմերի պրոդյուսերական, ռեժիսորական, գրելու կամ բեմադրելու գործում: Հեղափոխությունից հետո կանայք ազդեցիկ դարձան փառատոների, թատերական խորհրդի և կինոյի գիլդիայի դատավորների մեջ։ Ներկայումս կինոյի ոլորտում իրանական կրթական կենտրոններում սովորող ուսանողների կեսը կանայք են կազմում։ Հեղափոխությունից հետո կանայք իրենց արժանի տեղը գտան կինոյում։
Իրանական կինոյի ասպարեզում տեղի ունեցած կարեւոր զարգացումներից մեկը պատերազմական ժանրի մուտքն էր կինոյի ասպարեզ։ 1980 թվականին պարտադրված պատերազմի բռնկումով ստեղծվեց կինոյի նոր ժանր, որը կոչվում էր Սրբազան պաշտպանություն։ Իսլամական հեղափոխությունից հետո պատերազմական ֆիլմերի նկարահանման տեխնոլոգիան մտավ իրանական կինո։ Պատերազմական ժանրով 317 ֆիլմերի արտադրությունը Իսլամական հեղափոխությունից հետո կինոյի մեծ ձեռքբերումներից է։ Իրանական կինոն համաշխարհային ինքնություն ձեռք բերեց սրբազան պաշտպանության կինոյի շնորհիվ։ Իսլամական հեղափոխությունը գլոբալացրեց իրանական կինոն։ Իսլամական աշխարհում ամենահայտնի սերիալը պատրաստելու պատիվը պատկանում է Իրանի Իսլամական Հանրապետությանը։ Մինչև իսլամական հեղափոխությունը նկարահանվել է 203 վավերագրական ֆիլմ։ Բայց հեղափոխությունից հետո նկարահանվել է ավելի քան 7000 վավերագրական ֆիլմ։ Իսլամական հեղափոխության և սրբազան պաշտպանության ոլորտում նկարահանվել է ավելի քան 1000 վավերագրական ֆիլմ։ Մինչ հեղափոխությունը վավերագրական ֆիլմերի ռեժիսոր 21 կար, սակայն Իսլամական հեղափոխությունից հետո այն աճել է 40 անգամ՝ դառնալով ավելի քան 850 ռեժիսոր վավերագրական ֆիլմերի ոլորտում: Հեղափոխությունից առաջ կինոքննադատություն չկար, կինոյի մասնագիտական և տեխնիկական քննադատությունը ի հայտ եկավ հեղափոխությունից հետո։ Կինոյի քննադատների ասոցիացիան ստեղծվել է Իսլամական հեղափոխությունից հետո։ Մինչ Իսլամական հեղափոխությունը երկրում անցկացվում էր ընդամենը 9 ներքին և միջազգային կինոփառատոն, որոնք մինչև 2018 թվականն ավելացան՝ հասնելով 35-ի։
Հեղափոխությունից հետո կարևոր զարգացումներից մեկը թատերական մշակույթի և արվեստի ոլորտում է։ Իսլամական հեղափոխությունը թատրոնը փրկեց կործանումից ու անկումից և բարձր կարգավիճակ պարգևելով այս արվեստին։ Թատրոնում գռեհկությունը հասել էր այն աստիճանի, որ ՍԱՎԱՔ-ը շահին զգուշացնում էր ժողովրդի ուժեղ բողոքի վտանգի մասին։ Թատրոնների թիվն աճել է 13 անգամ՝ 1979 թվականին 80 թատրոնից հասնելով 1050 թատրոնի 2018 թվականին։ Թատերական մասնագիտացված հրատարակությունների 20 անգամ աճը վկայում է հեղափոխությանը հաջորդ շրջանում գեղարվեստական ճաշակների ազատության մասին։ Թատերական բեմադրությունների 140 անգամ աճը՝ շահի ռեժիմի 50 ներկայացումից 2018 թվականին հասնելով 6930 ներկայացման, վկայում է զբաղվածության և Իրանի թատերական ասպարեզում տարբեր ճաշակների ազատ ներկայության մասին։ Բացի հազարավոր չգրանցված թատերական արվեստագետներից, հեղափոխությունից հետո 10 անգամ աճելով, Իրանում թատրոնի ոլորտում գործում են 20 հազար պրոֆեսիոնալ արվեստագետներ: Իսլամական հեղափոխությունից հետո թատրոնի հանդիսատեսն ավելացել է ավելի քան հազար անգամ։