Qasja armiqësore e Bashkimit Evropian ndaj Iranit; çfarë kërkon Brukseli?

ParsToday – Duke vazhduar qëndrimin e tij ndërhyrës në punët e brendshme të Iranit, Bashkimi Evropian vendosi sanksione të reja kundër Teheranit nën pretekstin e çështjeve të të drejtave të njeriut.

Sipas ParsToday, ministrat e jashtëm të 27 vendeve evropiane, në një takim të mbajtur në Bruksel të enjten, më 29 janar, miratuan një paketë të re sanksionesh që synon një numër individësh dhe institucionesh iraniane nën pretekstin e çështjeve të të drejtave të njeriut.

Ministri i Jashtëm francez Jean-Noël Barrot shkroi në një mesazh në X se Këshilli Evropian i Ministrave të Jashtëm ka vendosur sanksione ndaj anëtarëve të qeverisë, gjyqësorit, policisë dhe Trupës së Gardës Revolucionare Islamike të Iranit. Sipas kreut të shërbimit diplomatik francez, 21 individëve dhe subjekteve iraniane do t'u ndalohet hyrja në territorin evropian dhe asetet e tyre do të ngrihen. Bashkimi Evropian gjithashtu e futi Trupën e Gardës Revolucionare Islamike në listën e saj terroriste të enjten, më 29 janar, në një veprim armiqësor ndaj Iranit.

Pyetja që lind pas këtyre masave anti-iraniane nga Bashkimi Evropian, të cilat konsiderohen si një fazë e re e presionit politik dhe të sigurisë ndaj Iranit, është se cilat janë arsyet, qëllimet dhe pasojat e këtyre masave? Duket se Brukseli po ndjek disa qëllime në këtë drejtim:

Qëllimi i parë i BE-së është t'i dërgojë një mesazh të fortë politik Iranit. BE-ja ka qenë nën presion nga Parlamenti Evropian dhe disa shtete anëtare vitet e fundit për të marrë një qëndrim më të ashpër ndaj zhvillimeve të brendshme të Iranit. Sanksionimi i zyrtarëve dhe institucioneve iraniane është një mjet simbolik me kosto të ulët, por i fuqishëm për Brukselin. Kjo i lejon Evropës të duket sikur nuk është indiferente ndaj zhvillimeve në Iran dhe të marrë një qëndrim aktiv kundër presioneve të brendshme dhe të jashtme.

Një tjetër qëllim është përafrimi strategjik me Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe disa nga aleatët e saj rajonalë. Evropa po përpiqet të ngushtojë hendekun e saj me Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ndërsa përballet me kriza gjeopolitike, të tilla si lufta në Ukrainë dhe konkurrenca me Kinën. Sanksionet e reja kundër Iranit dhe përcaktimi i IRGC-së si një "organizatë terroriste" janë një veprim që do ta afrojë Evropën me Uashingtonin politikisht dhe do të forcojë kohezionin e bllokut perëndimor. Ky përafrim mund të përdoret gjithashtu si levë në negociatat e mundshme në të ardhmen me Iranin.

Qëllimi tjetër është të përpiqemi të ndikojmë në sjelljen rajonale të Iranit. Evropa pretendon se ka shqetësime në lidhje me rolin e Iranit në Azinë Perëndimore, nga Jemeni në Siri dhe Liban. Sanksionet ndaj IRGC-së dhe zyrtarëve e institucioneve iraniane mund të shihen nga evropianët si një përpjekje për të kufizuar ndikimin rajonal të Iranit ose për të dërguar një mesazh parandalues. Edhe pse këto masa kanë ndikim të kufizuar praktik, ato kanë rëndësi simbolike dhe psikologjike për Evropën nga një perspektivë diplomatike.

Një qëllim tjetër është rritja e presionit mbi çështjen bërthamore. Me negociatat e bllokuara dhe aktivitetet bërthamore të Iranit në rritje, Evropa po kërkon mënyra për të rritur kostot e ruajtjes së status quo-së. Sanksionet e reja dhe përcaktimi i IRGC-së si një organizatë terroriste janë pjesë e një strategjie presioni shumështresore që synon rikthimin e Iranit në tryezën e negociatave ose të paktën krijimin e më shumë ndikimit për negociata në të ardhmen.

Këto masa janë gjithashtu pjesë e përpjekjeve të Evropës për të ruajtur kohezionin e saj të brendshëm. Shtetet anëtare të BE-së kanë pikëpamje të ndryshme mbi Iranin dhe miratimi i qëndrimeve të ashpra mund të ndihmojë në krijimin e unitetit relativ midis tyre. Prandaj, këto vendime kanë një funksion të brendshëm përveç qëllimeve të tyre të jashtme.

Pasojat e veprimeve armiqësore të BE-së në marrëdhëniet Iran-Evropë do të jenë gjithashtu të rëndësishme. Veprimet e fundit të BE-së padyshim do t'i sjellin marrëdhëniet Iran-Evropë në një fazë më të tensionuar. Përcaktimi i IRGC-së si një "organizatë terroriste" dhe vendosja e sanksioneve ndaj 21 zyrtarëve dhe institucioneve iraniane do të rrisë nivelin e mosbesimit midis dy palëve dhe do të kufizojë më tej hapësirën për dialog. Irani do t'i shohë këto veprime si ndërhyrje në punët e tij të brendshme dhe një akt armiqësor, dhe ka të ngjarë të përgjigjet me kundërmasa politike ose ligjore. Kjo situatë mund të dobësojë kanalet diplomatike dhe të zvogëlojë mundësinë e çdo negociate konstruktive mbi çështjet bërthamore ose të sigurisë. Nga ana tjetër, duke marrë këto vendime, Evropa gjithashtu do të humbasë në mënyrë efektive një pjesë të kapacitetit të saj për ndërmjetësim, dhe roli i saj në menaxhimin e krizave që lidhen me Iranin do të bëhet më i kufizuar.

Në sferën ekonomike, këto masa mund të ndikojnë edhe në marrëdhëniet e kufizuara tregtare që ekzistojnë tashmë. Edhe pse vëllimi i tregtisë midis Iranit dhe Evropës ka rënë vitet e fundit për shkak të sanksioneve dhe kufizimeve bankare të SHBA-së, ky nivel i vogël mund të ulet më tej nën ndikimin e klimës së re politike. Kompanitë evropiane, të cilat tashmë ishin të kujdesshme për të bashkëpunuar me Iranin, tani përballen me rreziqe më të mëdha dhe ka të ngjarë të përmbahen nga çdo angazhim i ri. Ky trend mund të thellojë hendekun ekonomik midis Iranit dhe Evropës.

Në nivel rajonal, vendimi i BE-së ka implikime shumështresore. Së pari, këto veprime mund të çojnë në rritje të tensioneve në Azinë Perëndimore, pasi Irani i sheh këto vendime si pjesë të një strategjie më të gjerë presioni që po ndiqet nga Perëndimi. Një trend i tillë mund të çojë në ekuacione më komplekse sigurie në Gjirin Persik, Irak, Siri dhe Liban.

Nga ana tjetër, këto masa mund të ndikojnë në marrëdhëniet e Iranit me faktorët jo-perëndimorë si Rusia dhe Kina. Rritja e presionit evropian mund ta shtyjë Iranin të forcojë më tej bashkëpunimin strategjik me këto vende. Ky trend mund të ndryshojë ekuilibrin e fuqisë në rajon dhe të zvogëlojë rolin e Evropës në zhvillimet në Azinë Perëndimore. Në fakt, sa më kufizuese të jenë politikat e Evropës, aq më shumë ka gjasa që Irani të largohet nga Perëndimi dhe t'i afrohet blloqeve rivale.

Në nivel ndërkombëtar, këto veprime mund të ndikojnë edhe në të ardhmen e negociatave bërthamore. Evropa po përpiqet të krijojë më shumë ndikim me këto vendime, por në praktikë ato mund të kenë efektin e kundërt. Irani mund t'i shohë këto veprime si një shenjë të pavlefshmërisë së angazhimeve të Evropës dhe të zvogëlojë gatishmërinë e tij për t'u rikthyer në marrëveshje ose për të negociuar. Kjo situatë mund të rrisë rrezikun e rritjes së tensioneve bërthamore dhe ta bëjë mjedisin ndërkombëtar më të paqëndrueshëm.

Në përgjithësi, veprimet e BE-së të 29 janarit 2026 jo vetëm që i ndërlikojnë marrëdhëniet dypalëshe, por kanë edhe implikime të gjera për sigurinë rajonale dhe ekuilibrin global të fuqisë.