Koment | SHBA-ja: Pamje e fuqishme, por përmbajtje boshe

ParsToday — Mohammad Bagher Ghalibaf, kryetari i Parlamentit Islamik të Iranit, duke iu referuar gjendjes reale të Shteteve të Bashkuara, tha se SHBA-ja, ndryshe nga sa duket, është e cenueshme dhe e ekspozuar ndaj rrezikut.

Sipas ParsToday, ditët e fundit kompania bankare JPMorgan e nisi raportin e saj javor të parashikimit të tregut të naftës me një fjali të papritur: "Për herë të parë që nga fillimi i përplasjes me Iranin, ne nuk kemi asnjë perspektivë bazë (skenar bazë) në dispozicion. Ne vërtet nuk e dimë se si duhet ta modelojmë dhe parashikojmë përfundimin e kësaj situate".

Në reagim ndaj këtij qëndrimi të paprecedentë të analistëve të mëdhenj të tregjeve financiare, Mohammad Bagher Ghalibaf, kryetari i Parlamentit Islamik të Iranit, shkroi në faqen e tij personale në platformën X: "Kjo situatë është pikërisht e ngjashme me paradoksin e Shrodingerit: Perandoria amerikane është si ajo kutia e Shrodingerit me pjatat që janë duke rënë; në pamje të parë shfaq hegjemoninë dhe fuqinë e saj superiore. Por në realitet është plotësisht e cenueshme dhe e ekspozuar ndaj rrezikut dhe përpiqet ta mbysë Iranin pa asnjë pasojë dhe kosto, gjë që është e pamundur".

Ghalibaf, duke iu referuar qëndrimit të paprecedentë të analistëve të JPMorgan, të cilët për herë të parë që nga fillimi i përplasjes me Iranin deklaruan se nuk kanë asnjë skenar bazë për parashikimin e tregut të naftës, e ka krahasuar gjendjen e SHBA-së me "paradoksin e Shrodingerit": një kuti që përmban një numër të madh pjatash, të cilat në pamje të parë duken të paprekura, por janë në rrezik të madh të bien dhe të thyhen dhe, me hapjen e derës së kutisë, të gjitha bien. Sipas tij, kjo situatë është shembull i gjendjes së tanishme të SHBA-së, e cila në pamje të parë shfaq hegjemoninë dhe epërsinë e saj, por në realitet është shumë e cenueshme dhe në prag të shembjes. Kjo pamje metaforike i ka rrënjët në realitete konkrete dhe të vëzhgueshme, të cilat kanë shkaktuar gërryerjen e strukturës së fuqisë së SHBA-së nga brenda.

Në aspektin ekonomik, të dhënat zyrtare tregojnë thellësinë e kësaj gërryerjeje. Borxhi bruto kombëtar i SHBA-së në shtator 2026 ka kaluar 40 trilionë dollarë, ndërsa borxhi publik ka arritur në 32,42 trilionë dollarë. Raporti i borxhit federal ndaj Prodhimit të Brendshëm Bruto ka arritur në rreth 101 për qind dhe parashikohet të rritet në 120 për qind deri në vitin 2036. Vetëm kostot e interesave të paguara janë shndërruar në zërin e tretë më të madh të buxhetit federal dhe vetëm në gjysmën e parë të vitit 2026 kanë arritur në 529 miliardë dollarë.

Në të njëjtën kohë, hendeku klasor ka arritur në një nivel të paprecedentë: pjesa e pagave dhe përfitimeve të punëtorëve në të ardhurat kombëtare ka rënë në nivelin më të ulët që nga vitet 1950, ndërsa fitimet e kompanive kanë arritur nivelin më të lartë që nga Lufta e Dytë Botërore. Një për qind e amerikanëve më të pasur zotëron rreth 30 për qind të të gjithë pasurisë së vendit, ndërsa gjysma e poshtme e shoqërisë zotëron vetëm pak më shumë se 5 për qind. Kjo gjendje ekonomike tregon se frytet e rritjes ekonomike u shkojnë vetëm shtresave të larta, ndërsa pjesa tjetër e shoqërisë po varfërohet gjithnjë e më shumë për sa i përket pasurisë.

Gërryerja në aspektin social dhe politik është gjithashtu e dukshme. Infrastruktura jetike e SHBA-së, sipas vlerësimit të Shoqatës së Inxhinierëve të Ndërtimit të këtij vendi, ka marrë vetëm notën "C", ndërsa pamundësia për të siguruar energji elektrike të qëndrueshme dhe një rrjet komunikimi me shpejtësi të lartë ka krijuar pengesa serioze edhe për rikthimin e industrive në SHBA. Në 250-vjetorin e pavarësisë, të paktën shtatë shtete refuzuan të merrnin pjesë në ekspozitën kombëtare "Amerika e Madhe", ndërsa analistët flasin për "polarizim të rrënjosur" dhe rënie të besimit të publikut te institucionet politike, gjë që ka dobësuar aftësinë e Uashingtonit për të ofruar një udhëheqje të qëndrueshme globale. Këto përçarje tregojnë se kutia e Shrodingerit nuk po çahet vetëm nga jashtë, por edhe nga brenda.

Në aspektin strategjik dhe ushtarak, përvoja e Afganistanit dhe pasojat e saj ofrojnë një pasqyrë të qartë të kufizimeve të fuqisë amerikane. Një luftë 20-vjeçare, në të cilën SHBA-ja shpenzoi 2,26 trilionë dollarë dhe dërgoi në terren më shumë se 77 mijë ushtarakë, rreth 2 500 prej të cilëve u vranë, përfundoi me rikthimin e talebanëve në pushtet dhe u regjistrua si një "humbje e plotë".

Tani, përballë Iranit, JPMorgan ka pranuar se as nuk e di se si ta modelojë "fazën përfundimtare", pasi të gjitha vijat e kuqe ekonomike, përfshirë kalimin e çmimit të naftës mbi 100 dollarë, afrimin e çmimit të benzinës me 5 dollarë dhe tejkalimin e 5 për qind të yield-it të bonove të thesarit, janë thyer dhe strategjia e daljes nuk është bërë më e qartë. Irani, duke u mbështetur në aftësitë e tij asimetrike në fushën e raketave, dronëve dhe hapësirës kibernetike, ka qenë në gjendje t'i imponojë SHBA-së kosto të rënda dhe ta shndërrojë kontrollin e Ngushticës së Hormuzit në një levë strategjike në duart e tij. Robert Kagan, historian neokonservator, ka pranuar gjithashtu se kjo përplasje mund të jetë shenjë e rënies së hegjemonisë së SHBA-së dhe se, ndryshe nga humbjet e mëparshme, ajo është e pakthyeshme dhe e pamundur të injorohet.

Prandaj, imazhi i "pjatave të Shrodingerit" që përdori Ghalibaf është një metaforë shprehëse për gjendjen e tanishme të SHBA-së: një fuqi që në pamje të parë duket e shëndoshë dhe dominuese, por borxhet marramendëse, hendeku në rritje mes shtresave shoqërore, infrastruktura e amortizuar, polarizimi politik dhe ngërçet strategjike në rajon e kanë vendosur në prag të thyerjes. Ashtu si JPMorgan nuk është në gjendje të parashikojë përfundimin e kësaj situate, edhe modelet tradicionale të fuqisë nuk janë më në gjendje ta shpjegojnë këtë paradoks. Ajo që është e sigurt është se dora e Iranit është mbi dorezën e kësaj kutie dhe se është vetë SHBA-ja ajo që duhet të shqetësohet për momentin kur dera do të hapet.