Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasyna Eýranyň teklibi; täze dünýä tertibine tarap ädim

Eýranyň prezidenti Masud Pezeşkian Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň sammitinde eden çykyşynda ABŞ-nyň we Günbataryň birtaraplaýynlygyna garşy durmak maksady bilen Eýranyň guramanyň agzalarynyň arasynda hyzmatdaşlygy giňeltmek üçin teklip eden çözgütlerini hödürledi.

Duşenbe, 1-nji sentýabr (ýerli wagt), Hytaýyň Týanjinin şäherinde Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň 25-nji sammitinde Pezeşkian bikanun sanksiýalaryň agzalaryň ykdysady gatnaşyklaryna täsirini azaltmak üçin maliýe hyzmatdaşlygyny güýçlendirmek nukdaýnazaryndan Eýran Yslam Respublikasy "Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň ýörite hasaplar we hasaplaşyklar" inisiatiwasyny güýçlendirmek teklip edýär diýdi.

Eýranyň prezidenti sözüni dowam etdirip bu başlangyç üç esasy ugra esaslanýar: milli walýutalar bilen hasaplaşygy giňeltmek we agzalaryň alyş-çalyşlarynda dollara garaşlylygy azaltmak, bilelikdäki sanly infrastrukturany işe girizmek we ygtybarly we çalt tölegler üçin merkezi bank sanly walýutalaryny ulanmak we sanksiýa basyşlaryna ýa-da likwidlik krizisine sezewar bolan ýurtlary goldamak üçin köptaraplaýyn walýuta çalşygy gaznasyny döretmek diýdi.

Pezeşkian şeýle hem Parahatçylygy gurmak meselesinde agza ýurtlaryň daşary işler ministrlerinden ybarat komitet döretmek we pikir alyşmak bilen, krizisi dolandyrmak boýunça amaly teklipleri düzmek we sebitdäki parahatçylyga we howpsuzlyga howp salýan dürli krizisleri yzarlamagyň mehanizmini hödürlemek zerurdyr diýip beýan etdi.

Eýranyň prezidenti, özboluşly geosyýasy we üstaşyr pozisiýasyna bil baglap, sebit hyzmatdaşlygyny giňeltmek we gyzyklanýan ýurtlara girmek üçin zerur platforma bermäge taýýardygyny aýtdy.

Eýranyň Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň (ŞHG) agzalary bilen hyzmatdaşlygynyň ähmiýetini üç esasy ugurda gözden geçirip bolar: ykdysadyýet, syýasat we howpsuzlyk. Bu hyzmatdaşlyk diňe bir Eýranyň sebitdäki pozisiýasyny güýçlendirmek bilen çäklenmän, dünýäniň ösüp barýan güýçleri bilen özara täsirleşmek üçin strategiki mümkinçilikleri hem döredýär.

ŞHG-a agza bolmak, dünýä ilatynyň üçden birinden gowragyny özünde jemleýän Hytaý, Hindistan we Russiýa ýaly ýurtlar bilen ykdysady gatnaşyk gurmak mümkinçiligini üpjün edýär. Eýran Hytaýyň “Guşak we ýol” ýaly uly taslamalara gatnaşyp, transport, energiýa we tehnologiýa pudaklaryna maýa goýumlaryndan peýdalanyp biler. Gündogar ýurtlary bilen hyzmatdaşlyk Günbatar sanksiýalarynyň täsirini azaltmaga we söwda we maliýe alyş-çalyşlary üçin alternatiw ugurlary döretmäge kömek edip biler.

ŞHG-a işjeň gatnaşmak Eýrana sebitleýin karar bermekde rol oýnamaga we halkara forumlarda öz pikirlerini görkezmäge mümkinçilik berýär. Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasy terrorçylyk, neşe gaçakçylygy we guramaçylykly jenaýat ýaly umumy howplara garşy göreşmek üçin aňtaw we howpsuzlyk hyzmatdaşlygy üçin platforma üpjün edýär. Eýranyň goňşy ýurtlar we sebit güýçleri bilen howpsuzlyk gatnaşyklary dartgynlygy azaltmaga we Günbatar we Merkezi Aziýada durnuklylygy ýokarlandyrmaga kömek edip biler.