Aragçi: Eýranyň ýadro energiýasyny parahatçylykly ulanmak hukugy barada gepleşik geçirip bolmaz
Eýran Yslam Respublikasynyň daşary işler ministri Seýid Abbas Aragçi Birleşen Milletler Guramasynyň Ženewadaky Ýewropa ştab-kwartirasynda eden çykyşynda: Eýranyň ýadro energiýasyny ulanmak hukugy gepleşiksizdir diýip nygtady.
Pars Today-iň habaryna görä, sişenbe güni, 17-nji fewralda Ženewada geçirilen ýaragsyzlandyrmak boýunça halkara maslahatynda eden çykyşynda Eýran Yslam Respublikasynyň daşary işler ministri Seýid Abbas Aragçi şeýle diýdi: Eýran hemişe ýadro energiýasyny parahatçylykly ulanmaga esaslanýan strategiýany alyp bardy we şol bir wagtyň özünde ýadro maksatnamasynyň häsiýeti baradaky islendik aladalara jogap bermäge we onuň doly parahatçylykly bolmagyny kepillendirmäge taýýardygyny görkezdi. Şu esasda Eýran ýadro gepleşiklerine gatnaşdy we şu güne çenli bu ýolda dowam etdi.
Aragçi şeýle hem sözüniň üstüne goşdy: Eýran Yslam Respublikasy hemişe ýadro ýaraglaryny öndürmek ýa-da satyn almak islemeýändigini aýtdy; bu ýaraglar Eýranyň milli howpsuzlyk doktrinasynda orun almaýar. Bu pozisiýa biziň goranmak syýasatymyza esaslanýar we köpçülikleýin gyryş ýaraglaryny gadagan edýän aýdyň dini garaýyşlar bilen berkidilýär.
Eýranyň daşary işler ministri şeýle belledi: Durnukly ylalaşyklara diňe özara we deňagramly borçnamalar we milletleriň kanuny hukuklaryna hormat goýmak arkaly ýetip bolýar. Ýadro ýaraglaryny ýaýratmazlyk baradaky şertnama ähli agza döwletleriň parahatçylyk maksatlary üçin ýadro energiýasyny öwrenmek, öndürmek we ulanmak üçin aýrylmaz hukugyny açyk ykrar edýär. Bu hukuk tebigy, gepleşik geçirilmeýän we kanuny taýdan hökmanydyr. Bu hukuk syýasy garaýyşlara bagly däl we özbaşdak togtadylyp ýa-da gaýtadan düşündirilip bilinmez. Bu hukugyň ýatyrylyp ýa-da hökmany däldigini öňe sürmek üçin edilýän islendik synanyşyk şertnamanyň mazmunyna we ruhuna düýpli gapma-garşylyk döredýär.
Aragçi şeýle nygtady: Eýranyň diplomatiýa we hoşniýetli gatnaşyklara ygrarlylygyna garamazdan, käbir Günbatar hökümetleriniň, esasanam ABŞ-nyň hereketleri gepleşik prosesiniň ygtybarlylygyna çynlakaý zyýan ýetirdi. Birleşen Ştatlaryň halkara derejesinde ykrar edilen ylalaşygy aç-açan bozup, Bilelikdäki Giňişleýin Hereket Meýilnamasyndan (ýadro ylalaşygyndan) birtaraplaýyn çykmagy köptaraplaýyn borçnamalaryň ynamyna we durnuklylygyna uly zarba urdy.
Aragçi şeýle diýdi: Has aladalandyryjy zat, geçen ýylyň iýun aýynda gepleşikler geçirilýän mahalymyz Eýrana garşy harby çozuşlara ýüz tutmak. Şeýle hereket BMG-niň Tertipnamasynyň we halkara hukugynyň esasy ýörelgelerine, esasanam Tertipnamanyň 2-nji maddasynyň 4-nji bendine açyk-aýdyň gapma-garşylyk döredýär.
Goraghanalaryň astynda ýadro desgalaryna edilen hüjümler uruş jenaýaty hasaplanyp bilner, radioaktiw zyňyndylara, uzak möhletli daşky gurşawyň hapalanmagyna sebäp bolup biler we tutuş sebit üçin serhetüsti netijelere getirip biler. Howpsuzlyk Geňeşiniň we Halkara Atom Energiýasy Agentliginiň bu hüjümleri açyk ýazgarmazlygy howply mysal döredýär we global ýaýratmazlyk düzgüniniň çynlakaý zaýalanmagynyň alamatydyr.
Aragçi şeýle hem şeýle diýdi: Eýran hemişe öz kanuny borçlarynyň çäklerinde Halkara Atom Energiýasy Agentligi bilen hyzmatdaşlyk etmäge ygrarlydygyny nygtaýar. Eýran Agentligiň esaslandyryjy agzasy we NPT Şertnamasynyň agza döwletidir.