Rafael Grossi Asla Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Olamaz – Neden?

Parstoday – Son günlerde İran'da ve uluslararası çevrelerde, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Genel Direktörü Rafael Grossi hakkında çok konuşuluyor; İran’ın bu Arjantinli diplomata yönelik sert eleştirilerinden tutun, onun Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği için aday olabileceğine dair söylentilere kadar.

Parstoday’in haberine göre, İran’ın Grossi’ye yönelik son açıklamalarından biri, İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekai tarafından Hindustan Times’a bağlı Vyori isimli medya kuruluşuna verilen röportajda dile getirildi. Bekai şöyle dedi:"UAEA Yönetim Kurulu’nun İran karşıtı kararı, İsrail rejiminin İran’a ve nükleer tesislerine yönelik saldırılarının zeminini hazırladı. Aynı zamanda, UAEA Genel Direktörü’nün İran’ın nükleer programına ilişkin son raporundaki rolünü de ciddi şekilde eleştiriyoruz."

Bekai sözlerine şöyle devam etti:"Grossi çok iyi biliyordu ki İran’ın nükleer faaliyetleri tamamen barışçıldır ve CNN’e verdiği röportajda da, İran’ın nükleer silah geliştirdiğine dair hiçbir belge, kanıt ya da işaretin olmadığını açıkça söylemişti. Ancak son raporunda, Avrupa üçlüsü ve ABD’nin İran’a karşı karar almasını ve nihayetinde İsrail ile ABD’nin İran’ın nükleer tesislerine saldırması için bahane oluşturdu."

Öte yandan, son aylarda Rafael Grossi’nin adı, BM Genel Sekreteri Antonio Guterres’in olası haleflerinden biri olarak diplomatik çevrelerde sıkça anılıyor. Peki, Grossi neden Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği için yeterli değil?

İlk bakışta, Grossi’nin nükleer diplomasi alanındaki uzun geçmişi ve UAEA’daki yöneticilik deneyimi, onu BM Genel Sekreterliği için uygun bir aday gibi gösterebilir. Ancak gerçek şu ki, BM’nin misyonu ve küresel toplumun Genel Sekreterden beklentileri, teknik uzmanlığın çok ötesindedir.

Şu anki BM Genel Sekreteri Antonio Guterres’in geçmişine bakıldığında; Portekiz Başbakanlığı, BM Mülteciler Yüksek Komiserliği gibi görevlerde bulunduğu görülür. Bu durum, Grossi'nin büyük ölçekli yürütme deneyimi, ahlaki meşruiyet ve tarafsızlık gibi alanlarda eksik olduğunu gösterir.

Guterres, insani krizler, savaşlar, göç, iklim değişikliği ve küresel çok taraflı düzen gibi alanlarda etkin roller oynamıştır. Hem ulusal siyasette hem de küresel insan hakları savunuculuğunda, yapıcı ve arabulucu bir yaklaşım sergilemiştir. Bu özellikler, BM Genel Sekreteri'ni partiler üstü, bölgesel sınırları aşan ve evrensel bir lider hâline getirir.

Buna karşılık Grossi, hiçbir zaman ulusal düzeyde yürütme sorumluluğu almamış, insani yardım kurumlarında görev yapmamış ve İran, Kuzey Kore ya da Ukrayna gibi dosyalarda açıkça büyük güçlerin etkisinde kalarak taraflı bir tutum sergilemiştir.

Oylama sistemi açısından da Grossi için ciddi bir engel söz konusu: Bağlantısızlar Hareketi ve Küresel Güney ülkeleri arasında düşük kabul görmesi. İran’a yönelik tek taraflı ve tartışmalı raporlarının ardından, ayrıca İsrail’in nükleer faaliyetlerine sessiz kalması nedeniyle bu ülkelerin çoğu Grossi’yi Batı’nın temsilcisi olarak görmektedir. Bu bakış açısı, ABD ve AB’nin desteğini alsa bile, BM Genel Sekreteri seçimi için gereken küresel uzlaşmayı sağlamada onun için ciddi bir zayıflık noktasıdır.

Sonuç olarak, Grossi her ne kadar uluslararası sistemleri tanıyan bir diplomat ve teknik müzakereci olsa da, BM Genel Sekreterliği gibi kapsamlı, etik ve tarafsız bir misyona sahip pozisyon için yeterli değildir. Bu kurum, sürdürülebilir kalkınma, dünya barışı ve insan hakları gibi evrensel değerleri anlayan ve tarafsızlığıyla öne çıkan bir lidere ihtiyaç duyar; Grossi gibi raporlarıyla askeri gerilimleri körükleyen ve teknik kurumlara olan güveni zedeleyen bir yöneticiden çok daha fazlasına...

Barışçıl İran nükleer programına yönelik kasıtlı rapor: Grossi’nin taraflılığının en açık örneği

Son yıllarda Grossi, İran nükleer dosyasında defalarca teknik tarafsızlığı ihlal ederek siyasi tutumlara yönelmiştir. Oysa UAEA’nın görevi, teknik, doğru ve tarafsız raporlar hazırlamaktır. Ancak Grossi, Yönetim Kurulu oturumları ya da hassas müzakere dönemleri öncesinde yayınladığı çok sayıda raporla, İran’a karşı siyasi baskı aracı hâline gelmiştir.

Örneğin, 2023 ve 2024 yıllarında İran’da yüksek zenginlikte uranyum izine rastlandığı iddialarına dair bilimsel doğrulama yapılmadan hazırlanan raporlar, medyaya sızdırılmış ve ardından İran aleyhindeki kararların alınması sürecini tetiklemiştir. İranlı yetkililer ve konu uzmanları, bu süreci Batı’nın isteğine paralel davranış olarak yorumlamıştır.

Bu tür taraflı yaklaşımlar, zamanla siyasi meşruiyet üretmenin aracı hâline gelmiştir. Örneğin bu yılın Haziran ayında Grossi’nin, İran’ın UAEA ile iş birliğini azalttığına dair tartışmalı raporunun yayınlanmasından birkaç gün sonra, İsrail ve ABD tarafından İran’ın bazı nükleer ve askeri tesislerine saldırılar düzenlenmiştir.