Türkiye – Arabistan; krize doğru

Değerli dinleyiciler, son günlerde Türkiye ile Arabistan ilişkilerinde yaşanan gerginliği ele aldığımız sohbetimizde sizlerle birlikteyiz.

Londra’da yayımlanan Ray el-Yom gazetesi, Türkiye ve Arabistan’ın Katar krizine yönelik tutumlarında yaşadıkları anlaşmazlığa değindiği raporunda, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Arabistan’da askeri üs kurma önerisi Suud hanedanını aşağıladığını ve çok öfkelendirdiğini ve iki ülke arasındaki ilişkileri sıfır seviyesinin altına indirdiğini yazdı.

Londra’da yayımlanan Rey el-Yom gazetesi raporunda şu ifadelere yer verdi:

Arabistan ve Türkiye ilişkileri gerginlikte yeni bir aşamaya geldi. Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan Arabistan kralı Salman bin Abdulaziz ile görüşmesinde Arabistan’da askeri üs kurma önerisinde bulundu, ancak Riyad bu öneriye muhalefet etti.

Sosyal paylaşım siteleri de Türkiye’nin bu önerisinin gündeme gelmesinin ardından Arabistan’ın siber ordusuna bağlı unsurların Türkiye’ye ve özellikle bu ülkenin Cumhurbaşkanı Erdoğan’a şiddetli saldırılarına sahne oldu, çünkü Türkiye Arabistan ve müttefiklerinin Katar ile yaşadıkları krizde Katar’dan yana tavır koydu. Bu çerçevede Türkiye parlamentosu da geçenlerde Arabistan ve müttefikleri tarafından abluka altına alınan Katar’a destek vermek amacıyla 5 bin Türk askerin Türkiye’nin Katar’daki askeri üssüne gönderme kararını onayladı.

Gerçekte Türkiye’nin kibirli ve hakaret içerikli nitelenen Arabistan’da askeri üs kurma önerisi Ankara ile Riyad ilişkilerinin seviyesini sıfırın altına indirdi. Kuşkusuz bu durum Arabistan, BAE ve Bahreyn kapılarının Türkiye’nin ihracat ürünlerine kapatacaktır, üstelik bu durum tam da Türkiye ciddi iktisadi sorunlar yaşadığı bir dönemde gündeme geliyor.

Bu arada bazı Arap medya organları da Arabistan ve müttefiklerinin Katar ile ilişkilerini kesmelerinden sonra Katar’a destek veren Türkiye yönetiminin resmi tutumunu eksen alarak bu tutumun sebeplerini, zeminlerini ve doğuracağı muhtemel sonuçları masaya yatırdı.

Türkiye Cumhurbaşkanı Erdoğan Ankara’da AKP üyelerine hitaben yaptığı konuşmasında Arabistan ve müttefiklerinin Katar’ı münzevi etmelerini kınadı. Erdoğan şöyle dedi: Katar’ı münzevi etmek İslamî değerlerle çelişmekte ve Doha aleyhinde idam kararı vermek gibidir.

Bilindiği üzere Arabistan, Mısır, BAE ve Bahreyn ortak bir kararla Katar yönetimini teröre destek vermekle suçlayarak Doha ile diplomatik ilişkilerini kestiler ve ayrıca Katar’la karadan ve havadan ve denizden sınırlarını da kapattılar. Ancak Arabistan ve müttefikleri tam da Katar’ı daha da inzivaya itmeye çalıştıkları bir sırada Türkiye Cumhurbaşkanı Erdoğan TSK’ya Katar’a 5 bin askeri müsteşar gönderme yetkisi veren bir yasayı onayladı.

Aslında Türkiye ve Katar son yıllarda ve özellikle Arap baharı tabir eden sürecin başlamasının ardından yakın ilişki kurdu. Her iki ülke ihvanilere destek konusunda ve yine Libya’daki çatışmalar, Mısır’daki gerginlikler ve Suriye’dek kriz konusu gibi bazı bölgesel meselelere karşı ortak tutum sergiliyor. Bu arada Türkiye’nin doğal olarak Katar’ı bu ülkeyi abluka altına alan Arabistan ve müttefiklerine karşı desteklemesi Arap medyasının önemli gündem maddelerinden biri  oldu.

Lübnan’da yayımlanan El Ahbar gazetesi ve BBC’nin Arapça sitesi, Türkiye’nin Katar yönetimini Arabistan ve müttefiklerinin yaptırımlarına karşı desteklemesinin üzerinde duran bazı medya organlarındandı.

El Ahbar gazetesi Türkiye Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Ankara’da AKP üyelerine hitaben yaptığı konuşmaya değinerek Erdoğon konuşmasında Arabistan, Mısır, BAE ve Bahreyn’in Katar ile ilişkilerini kesmelerini ve Doha’yı inzivaya itmeye çalışmalarını kınadığını ve bu kararı idam cezasına çarpmaya benzettiğini yazdı. Gazete Erdoğan’dan naklen, Katar hakkında büyük bir yanlış yapıldığını, bir milleti geniş çapta kuşatmanın insani olmayan ve İslamî değerlere aykırı olan bir karar olduğunu kaydetti.

BBC’nin Arapça sitesi de konu ile ilgili yayımladığı raporunda, Türkiye Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye için manevra alanı daraldığı sonucuna vardığını ve şimdi Erdoğan Arabistan ve müttefikleri ile Katar arasında yaşanan krize karşı açık bir tutum sergilemesi ve iki taraftan birini desteklemesi gerektiğini yazdı. BBC, Türkiye sonunda kral Salman bin Abdulaziz döneminde kısmen iyileşen Arabistan ile ilişkileri riske atarak Katar’dan yana tavır koyduğunu, Türkiye parlamentosunun Türk askeri Ankara ile Doha arasındaki askeri anlaşma çerçevesinde Katar’a gönderilmesi yönünde alelacele karar alması da Türkiye’nin başta Arabistan olmak üzere bölgesel güçlere bir mesaj niteliğinde olduğunu belirtti. Bu mesajın muhtevası ise Türkiye’nin bu krizi titizlikle rasat ettiği ve bölgede şartlar elverişsiz hale gelirse eli kolu bağlı kalmayacağı yönündeydi. Türkiye’nin aldığı karar gereği Ankara gerektiği zaman yurt dışına asker gönderebilecek. Nitekim Cumhurbaşkanı Erdoğan da Türkiye parlamentosunun aldığı bu karardan iki gün sonra Arabistan ve müttefiklerinin Katar kuşatmasına son vermeleri gerektiğini açıkladı.

Mısır’ın Seda El Beled gazetesi, londra’da yayımlanan El Arab gazetesi, BBC’nin Arapça sitesi ve yine Mısır’ın Ezaat sitesi de Arabistan ve müttefikleri ile Katar ilişkilerinde yaşanan krizi ele alarak Türkiye’nin Katar’ı destekleme sebeplerini irdelemeye çalıştı.

Seda El Beled gazetesi Türkiyeli araştırmacı uzman Serhat Erkmen’den naklen, Fars körfezinde yaşanan krizde Türkiye’nin neden Katar’dan yana tavır koyduğunu anlattı. Erkmen, Türkiye ile Katar ilişkileri uzun süredir gelişmekte olduğunu ve Katar Türkiye’de geniş çapta yatırım yaptığını belirtti. Erkmen, bundan başka Türkiye ve Katar’ın başta Suriye krizi olmak üzere bölgesel bazı konularda ortak politikalar izlediklerini kaydetti. Erkmen Türkiye’nin Katar’a destek vermesinin ana sebebini de şöyle açıkladı: Türkiye’nin Katar’a destek vermesinin esas sebebi şu ki, Ankara yönetimi Katar’ın Ortadoğu bölgesinde inzivaya itilmesi durumunda Türkiye’nin de inzivaya itileceğini anlamıştır. Bu yüzden Türkiye son ana kadar Katar’ı savunmaya devam edecektir.

Erkmen de Türkiye parlamentosunun Katar’a askeri güç göndermesini Ankara’nın Doha’ya destek verdiği yönünde açık mesajı olduğunu vurguladı.

Katar 2014 yılının sonunda Türkiye ile askeri ve savunma sanayi alanlarında işbirliği anlaşması imzaladı. Bu anlaşma çerçevesinde Türkiye Katar’da askeri bir üs açtı. Gerçekte Türkiye’nin Katar’daki askeri üssü Ankara’nın bölgede nüfuzunu arttırmasına zemin hazırlayacak ve Türkiye’nin Katar üzerinden Fars körfezindeki diğer Arap ülkelerini gözetim altında tutmasına imkan sağlayacaktır.

Türkiye’nin Katar’daki askeri üssünün kapasitesi 3 bin kişiliktir. Ankara yetkilileri bu sayıda Türk askeri yakında Katar’a gönderileceğini belirtiyor. Öte yandan gerektiği takdirde ve ikili anlaşma çerçevesinde bu sayıyı 5 bine yükseltmek de mümkün.

El Cezire TV kanalı internet sitesinde şöyle yazdı:

Türkiye parlamentosunun Doha’ya asker gönderme yönündeki kararı büyük bir siyasi mesaj içeriyor. Özellikle AKP bu kararı hızlı bir şekilde aldı ve Arabistan ve müttefikleri ile Katar arasında yaşanan krizle eşzamanlı gündeme getirildi. Türkiye yönetimi bu hareketi ile açıkça Katar’ın yanında olduğunu gösterdi. Türkiye Katar ile sıkı ilişkileri vardır ve Ankara yetkilileri Katar’ı hedef almanın Türkiye’yi hedef almakla bir tuttuklarını belirtiyor. Bu konuda Türkiye Cumhurbaşkanı Erdoğan perde arkasında çevrilen oyundan söz etti. Gerçekte Erdoğan bu tutumu ile Fars körfezinde yer alan bazı Arap rejimlerin Türkiye’de 15 Temmuz askeri darbesinden sevinçlerine ve bu darbede rol ifa ettiklerine değinmiş oldu ve Katar’ın Türkiye’deki başarısız darbe girişimine karşı tutumunu takdir etti.

Kuşkusuz Türkiye parlamentosunun Katar’a asker gönderme yönündeki kararı ve Ankara’nın Arabistan ve müttefikleri ile Katar arasındaki kriz hakkında resmi tutumunu açıklaması Doha yönetimine siyasi ve manevi açılardan büyük moral verdi. Ankara’nın tutumu, askeri gerginlik ve şiddete dayalı çözüm yollarına başvurma riskini yok etti.

Almanya medyası da bu konu hakkında bazı değerlendirmelerde bulundu. Deutsche Welle sitesi, Arabistan ve müttefikleri Katar ile ilişkilerini kestiklerinde Türkiye parlamentosu Katar’a asker gönderme yasa tasarısını onayladığını, bu karar aslında iki ülke arasında 2014 yılında imzalanan bir askeri işbirliği anlaşmasını hayata geçirmek olduğunu, fakat anlaşmayı şimdiki şartlarda hayata geçirmenin de aslında Türkiye’nin Katar’a siyasi destek verdiği mesajını taşıdığını, bu destek tam da Arabistan ve müttefikleri Katar’ı siyasi ve iktisadi açıdan inzivaya itmeye çalıştığı bir sırada gündeme geldiğini belirtti.