Irak'ta Cumhurbaşkanının Seçme Yönündeki Başarısızlıklar

26 Mart Cumartesi günü Irak parlamentosu oturumunda yeni cumhurbaşkanı seçme gündemi temsilcilerin gereken baraj sayısına ulaşmadığı için düzenlenmedi. Irak parlamentosunun toplam sandalye ve temsilci sayısı 329'dur.

Irak anayasasına göre cumhurbaşkanı parlamentoda üçte iki çoğunluğun oyuyla seçilecek. Başka bir deyişle, Irak'ın yeni cumhurbaşkanı 220 temsilcinin olumlu oyu ile seçilmelidir. Raporlara göre, Irak parlamentosunun Cumartesi oturumuna 126 milletvekili bile katılmadı. Bu nedenle meclis oturumu yapılmadı ve önümüzdeki Çarşamba gününe ertelendi.

Irak parlamentosu ikinci kez yeni cumhurbaşkanını seçemedi. Irak parlamentosu, parlamento bloklarının çoğunluğunu boykot ederek 7 Şubat'ta Irak cumhurbaşkanının atanmasını bir kez daha engelledi. O dönemde Huşyar Zebari, Kürdistan Demokrat Partisi'nin adayı olarak Cumhurbaşkanı adayı olarak gösterilmişti, ancak yolsuzlukla suçlandığı için milletvekillerinin çoğunluğu konuya karşı çıktı ve parlamento yeni bir cumhurbaşkanı seçemedi.

Parlamentonun yeni cumhurbaşkanı seçememesinin temel nedeni, bu ülkenin siyasi grupları arasındaki keskin ihtilaflar ve ayrılıklardır. Bir yandan Kürt bölgesindeki iki parti olan Yurtseverler Birliği ve Irak Kürdistanı arasında cumhurbaşkanı adayı konusunda fikir birliği yok. Geleneklere göre Irak cumhurbaşkanı Kürtler arasından seçiliyor. Öte yandan Sadr hareketi ile Şii koordinasyon çerçevesi arasında görüş ayrılığı bulunmakta ve bu konu da parlamentoda Şii koordinasyon çerçevesine bağlı temsilcilerin bulunmamasına  ve devamsızlık göstermelerine neden olmuştur. 

Bir diğer nokta da, bu koşullara rağmen yeni Irak cumhurbaşkanını seçmenin akıbetinin ne olacağıdır? Şii koordinasyon çerçevesinin bazı üyeleri yeni parlamentonun feshedilmesinden ve bir erken seçimin daha yapılmasından söz etmiştir. Ancak, Irak'ta parlamento seçimlerinin yapılmasının ağır maliyetleri göz önüne alındığında, yeniden seçime gitmenin zor olacağı söylenebilir ve  pek olası olmadığı da belirtilmelidir.

Başka bir senaryo, Sadr hareketi ve Şii koordinasyon çerçevesinin daha büyük bir parlamenter birlik ve koalisyonu oluşumu üzerinde anlaşmaya varmasıdır. Bu durumda yeni cumhurbaşkanının seçilmesi, milletvekillerinin üçte ikisinin aynı güvenoyu ile mümkün olacaktır. Ancak Sadr hareketinden son altı ayda görülen siyasi girişimler ve davranışlar ile koordinasyon çerçevesinin aralarında bir fikir birliği oluşturması pek olası değil.

Başka bir senaryo, göreceli çoğunluğa sahip yeni bir başkanın getirilmesidir. Irak Anayasası'nın 68. maddesinin ikinci fıkrasında, adaylardan hiçbiri istenen oy çoğunluğunu elde edemezse, en çok oyu alan iki aday  arasından birinin seçileceği belirtilmektedir. Bu bağlamda sona kalan iki aday arasında  en çok oy alan başkan olacak. Diğer bir deyişle, bu aşamada Irak parlamentosunda üçte iki güvenoyu alınmasına gerek yoktur ve yeni cumhurbaşkanının seçilmesi için nispi çoğunluk yeterlidir. Bu bağlamda görece çoğunluğa sahip yeni bir Irak cumhurbaşkanı atama olasılığı var.

Burada mesele şu ki, yeni bir cumhurbaşkanı göreceli bir çoğunlukla atanırsa, Irak'ın bir sonraki başbakanı da Şii koordinasyon çerçevesinin temsilcileri olmadan kırılgan bir oyla seçilecek. Yani Irak'ın hem gelecekteki cumhurbaşkanı hem de başbakanı asgari oyla belirlenecek ve Irak'taki siyasi bölünmeler devam edecek, bu da Irak'ın özellikle ekonomik alanda sorunlarını artıracaktır.