Эрон табиатининг ажойиботлари (81))
Бурник ғори
Ғорлар қадимдан одамлар учун ҳайратланарли ва сирли жойлар бўлиб келган. Эронда кўплаб ғорлар бор, уларнинг ҳар бири ўзига хос мўжизаларга эга. Ушбу ғорлардан бири Бурник ғори Теҳрон вилоятининг шарқида жойлашган Эрондаги энг узун тўртинчи ғордир. Ўзининг тарихий, археологик ва геологик аҳамиятлари туфайли у Эрон миллий ёдгорликлари рўйхатига киритилган.
Бугунги дастур ушбу ажойиб ғорни таништиришга бағишланган. Биз билан қолинг.
Бурник ғори Теҳрон вилоятида, Эрон пойтахти Теҳрон шаҳридан 120 км шарқда ва Фирузкуҳдан 12 км жануби-ғарбда “Ҳаранде” номли қишлоқ яқинида жойлашган. Ғорнинг номи икки сўздан иборат "бур" ва "ник". "Бур" - "бор" сўзининг ўзгарган шакли. "Бор" хавфсиз жой деган маънони англатади. Бурник ёки Борник "яхши хавфсиз жой" деган маънони англатади, бу ғорнинг маъноли номидир. Чунки бу ғор яшаш ва паноҳ топиш учун хавфсиз жой. Ғорнинг оғзи кўздан яширин ва дарёга яқин. Шу боисдан ҳам бу ғор ибтидоий даврда хавф-хатар ва ҳаёт кечириш учун хавфсиз жой бўлиб, бугунги кунда унинг қалбида кўплаб сирлар мавжуд.
Бу ғор тош ва оҳактош типида бўлиб, денгиз сатҳидан 2000 метр баландликда жойлашган. Ғорнинг оғзи 15 га 10 метр, баландлиги 6 метр. Ҳозиргача олиб борилган изланишлар ғор узунлигини баландлиги ўзгармаган ҳолда 3475 метрни кўрсатмоқда.Ушбу натижалар бу ғорни Теҳрон вилоятидаги энг узун ғорга ва Эрондаги тўртинчи энг узун ғор унвонини берган. Бу ғор ўзига хос геологик хусусиятлари билан ҳам геотуризм йўналишларидан бири ҳисобланади.
Бу ғорга етиб бориш учун табиат қўйнида бир неча километр пиёда юришингиз ва Ҳаранде қишлоғидан ўтишингиз керак, бу жуда ёқимли. Ғорга кириш учун вертикал равишда 148 зинапоядан пастга тушиш керак. Ғорга саёҳатни бошлаганингизда, табиат мўжизалари сизни ҳайратда қолдиради. Ғорда қуёш нури йўқлиги туфайли ичкари доимо совуқ бўлади. Қанчалик узоққа борсангиз, шунчалик ёруғлик ва иссиқлик камроқ бўлади ва ғорнинг гўзалликлари кўпроқ намоён бўлади.
Ушбу ғорга ташриф буюрганингизда, антиклиналда шаклланган 4 та зални кўриш мумкин. Антиклиналлар - бу ернинг қатламлари ёки қатламларида ҳосил бўлган, иккала томони пастга қараган бурмалар ёки эгри чизиқлар. Ғор залларининг ҳар бирининг томида ғорга сабаб бўлган дастлабки бўшлиқни кўриш мумкин, бу Бурникнинг диққатга сазовор жойларидан биридир. Биринчи зал ғор одамларининг асосий қароргоҳи бўлиб, у ташқи зал деб ҳам аталади. Унинг ўлчамлари 50 дан 40 метрга, баландлиги эса 8 метрга тенг. Бу залдан турли қадимий даврларга оид синган кулолчилик буюмлари топилган бўлиб, бу одамлар ғорлар яшаган даврдан бошлаб ундан асосий қароргоҳ сифатида фойдаланганликларини кўрсатади. Бу жойда ғорнинг қийшайган қаватини тошлардан қилиб ясалган иккита айвон, ўнг томонида тош девор ва дарвоза жойлашган. Унинг орқасида атриум бор ва у чорва молларини сақлаш учун ишлатилган.
Биринчи залнинг чап бурчагида иккинчи залнинг кириш қисми бўлган тешик бор. Ушбу залнинг ўнг томонида 5 метр чуқурликдаги қудуқ ва 6 метрлик атриумга олиб борадиган 40 метр узунликдаги йўлак бор. Бу қисмда оқ ва пушти сталагмитларни кўриш мумкин. Иккинчи залда сизни учинчи залга олиб борадиган иккита коридор бор. Ғорнинг учинчи зали бошидан охиригача тик қояли ва сирпанчиқли ҳудуддир. Ғорнинг энг чуқур қисми бу залда жойлашган бўлиб, у ғор оғзи сатҳидан тахминан 60 метр пастда жойлашган. Учинчи залнинг охирида сизни тубсизликлар залига олиб борадиган 8 метр узунликдаги вестибюл бор. Бу зал ғорнинг бошқа жойларидан жуда фарқ қилади ва чуқур жарлик билан қопланган. Улардан баъзилари 20 метр чуқурликка етади. Бу бўшлиқда устунли жинслар, конуссимон сталагмитларни кўриш мумкин. Залнинг бир бурчагида ғорда яшовчилар хавф-хатар даврида яшириниш жойи бўлган, деб ҳисобланган, туби текис йўлак жойлашган.
Тадқиқотларга кўра, Бурник фаол ёриқ бўйлаб жойлашган ва турли сабабларга кўра, масалан, тик ён бағирлари ва жиддий парчаланишларга кўра қулаш хавфи юқори бўлган ғорлардан биридир. Шу сабабли, ишқибозлар хавфсизлик ва техник муаммолар ва қўллаб-қувватлаш гуруҳи мавжуд бўлгандагина ғорга киришлари керак. Бурникга ташриф буюриш учун энг яхши вақт - эрта баҳордан кузнинг ўрталарига қадар. Чунки баҳор ва ёз фаслларида вилоятнинг тоғли табиати туфайли ҳаво юмшоқ ва ёқимли бўлади. Эрта баҳорда сиз дарахтлардаги гулларни ҳам кўришингиз мумкин. Кузнинг бошланиши билан дарахтларда қизил олма пайдо бўлади ва баъзилари Бурникга бориш учун энг яхши вақт кузнинг боши деб ҳисоблашади. Кузнинг охири яқинлашар экан, ҳаво совуқлашади, қишда эса тоғли иқлим жуда совуқ бўлади.
