Эрон бўйлаб саёҳат (88)
Дўстлар, бугунги дастуримизда ям-яшил ва гўзал Гилон вилоятига ташриф буюришни давом эттирамиз ва сизни Эроннинг сайёҳларни жалб қилиш нуқтаи назаридан энг гўзал ва муҳим шаҳарларидан бири бўлган "Бандар Анзали"га саёҳатимизга таклиф қиламиз.
Бандар Анзали Каспий денгизининг энг қадимги ва энг катта порти бўлиб, у уч томондан денгиз ва ботқоқлик, бир томони қуруқлик билан боғланган. Бу портда Анзали лагунаси, денгиз, пляж ва ўтлоқнинг қўшилиши биргаликда ўзига хос ва ҳаёлий манзара яратади ва унинг мафтункор ва табиий диққатга сазовор жойлари ҳар йили бутун Эрондан миллионлаб сайёҳларни ва чет эллик сайёҳларни кутиб олади. Тахминан 40 квадрат километр майдонга эга Бандар Анзали Каспий денгизининг мўътадил ва нам жануби-ғарбий чеккасида жойлашган бўлиб, унинг вилоят маркази Рашт шаҳридан 35 километр ва Теҳрондан 380 километр узоқликда жойлашган. Анзали кўрфазининг кемалар тўхташ, балиқ овлаш ва Эрон билан Каспий денгизи бўйидаги давлатлар ўртасида савдо алоқаларини ўрнатиш учун хавфсиз жой сифатида мавжудлиги ушбу портнинг ривожланиши ва ривожланишида самарали бўлган ва уни шимолда муҳим порт сифатида кўтарган.
Бандар Анзали 1921 йилда тижорат порти сифатида иш бошлаган. Бу ҳудудга қўнган биринчи кема немис кемаси эди. Кейинчалик, денгиз тўлқинларининг интенсивлигини камайтириш ва кирувчи ва чиқувчи кемаларнинг хавфсизлигини яхшилаш учун иккита Ғазан ва Анзали сув йўналишлари қурилган. Бу икки йўналиш туризм нуқтаи назаридан ҳам муҳим аҳамиятга эга. Бундан ташқари, немис ва швед муҳандислари томонидан Пиште ва Ғазян портини боғлаш учун иккита кўприк қурилган.
Анзали порти Марказий Осиёнинг айрим давлатлари билан алоқа қилишдан ташқари, Эроннинг аҳоли зич жойлашган ҳудудлари ва савдо ва саноат марказларига яқинлиги билан ҳам жуда муҳим. Бу порт Каспий денгизининг шимолий минтақасидаги портлар, Волга-Дон канали ва Қора денгиз орқали, шунингдек, турли Европа давлатларининг савдо ва халқаро портлари билан боғланган. Шунинг учун Анзали порти Европанинг дарвозаси деб ҳам аталади.
Анзалий аҳолисининг асосий фаолияти балиқчилик, қишлоқ хўжалиги ва ҳунармандчилик бўлиб, улар шаҳарга туташ ҳудудларда шоличилик ва пиллачилик қишлоқ хўжалиги соҳасида яхши ривожланган. Бўйра тўқиш, балиқ тўри тўқиш, ёғочдан ҳар хил жиҳозлар ясаш ҳам шу ҳудуд аҳлининг энг муҳим ҳунармандчилигидир. Анзали порти ҳам қайиқсозликнинг муҳим марказларидан биридир.
Анзалий иқтисодиётидаги муҳим жиҳат, унинг Эроннинг етти эркин ҳудуди дан бири ҳисобланган Анзалий савдо-саноат эркин ҳудуди эканлигидир. Шунингдек, бу шаҳар Гилон вилоятининг иқтисодий ва сайёҳлик маркази ҳисоблангани ҳисобга олинса, туризм соҳасига оид иш жойлари ҳам аҳоли учун даромад манбаи ҳисобланади.
Миён Пашта саройи (Ҳарбий музей), Соат минораси, Бандар соҳили ва Минор ёки Маёқ Анзали шаҳрининг манзарали ҳудудлари қаторида қайд этилиши мумкин.
Бандар Анзалининг сайёҳлик жойларига ташриф буюришни Миён Пашта саройи деб ҳам аталадиган Ҳарбий музейга ташриф буюришдан бошлаш яхшироқдир.
Миён Пашта саройи Миён Пишта ҳудудида ва Анзали ва Ғозий кўприклари ўртасида жойлашган. Эрон муҳандислари томонидан Миён Пашта саройи қурилиши 1308 йилда Хоштария исмли рус тадбиркорининг саройида бошланган ва икки йилдан кейин тугаган. Ушбу бино 168 квадрат метр майдонда икки қаватда катта боғнинг ўртасида қурилган. Биринчи қаватнинг энг гўзал жойи - сарой зали ва унинг айланма зинапоялари Аҳамонийлар услубидаги гўзал меъморчилиги ва италян дизайнидаги уч ўлчамли кулолчилик буюмлари билан кўзни қамаштиради. Музей саройида катта зиёфат зали, икки деворли 11 хона ва жуда ўзига хос кўринишга эга тўртта ҳаммом ва ҳожатхоналар мавжуд. Узун оқ устунлар, катта деразалар, зинапояларнинг ўзига хос шакли ва бу саройнинг замонавий безаклари алоҳида таъсир кўрсатади.
Сарой кўп кўп воқеаларни бошидан ўтказган ва 1367 йилдан буён ҳарбий музей сифатида фаолият юритиб келмоқда. Бу музейда Сафавийлар давридан то ҳозиргача бўлган барча турдаги иссиқ ва совуқ қуролларни ташриф буюрувчилар учун махсус жавонларда кўриш мумкин, ҳаттоки бу музейда баъзи эскироқ буюмларни ҳам кўриш мумкин, бошқа томондан эса қурол нусхалари ва Эрон ҳарбий-денгиз флотининг турли турдаги ҳарбий кемаларининг макетлари диққатни тортади.
Саройнинг кенг ва ям-яшил ҳовлисида дарахтлар орасига бир нечта танк ва тўплар, оғир ва ярим оғир қуроллар қўйилгани саройнинг ҳарбий характерини бошидан эслатиб туради.
Анзалий "Соат минораси" ҳам Анзалидаги энг қадимий бинолардан бири бўлиб, у Сепеҳ бозори ва Анзалий майдони орқасидаги ҳудудда жойлашган бўлиб, тарихи 1815 йилга бориб тақалади.
Баландлиги 28 метр бўлган бу ғишт минораси Анзали соҳилида ва денгизда кўриш мумкин бўлган маёқдир. Бу фонар Носириддин Шоҳ Қожар даврида ўша давр ҳукмдори Хосрохон Гуржий томонидан денгизчиларга йўл кўрсатиш учун қурилган ва чироқ мойи билан ёритилган. 1307-йилда Шамсий реставрация ва реконструкциядан сўнг унинг тўрт томонига соат ўрнатилди ва шундан буён унга Бурж Соат деб ном берилди. Бу минорани бир неча километр узоқдан кўриш мумкин.
Тахминан 20 минг гектар майдонга эга Анзали лагуанаси ёки ботқоқлиги Анзали шаҳри яқинида ва Каспий денгизининг жанубий қирғоғида жойлашган Гилон вилоятининг бошқа муҳим сайёҳлик ва диққатга сазовор жойларидан биридир. Қамиш ва нилуфарлар билан қопланган сув йўлларида сокин ва гўзал табиат, қушларнинг овози, атрофдаги қишлоқлар ва кичик ороллар Анзали ботқоғини минтақадаги энг гўзал сайёҳлик ҳудудларидан бирига айлантирган. Гарчи ботқоқ ерлар дунёнинг бошқа сувлари билан солиштирганда, тушиш даражаси улар оз миқдордаги ерни эгаллайди, лекин улар қуруқликнинг ўртасида жойлашганлиги сабабли улар атроф-муҳитда муҳим рол ўйнайди. Сув-ботқоқ ерларнинг аҳамиятида уларнинг иқлим шароитини мослаштириш, сел оқимини тартибга солиш, тупроқ эрозиясини олдини олиш, биологик хилма-хилликни муҳофаза қилиш, ер ости сувларини озиқлантириш, қушларнинг яшаш муҳити ва бошқа кўп нарсалардаги ролини таъкидлаш мумкин. Анзали сув-ботқоқ ерлари табиатни муҳофаза қилиш рўйхатига киритилганини билиш ўринлидир. Анзали сув-ботқоқ ерлари Ромсар конвенциясида халқаро миқёсда рўйхатга олинган (Эрон шимолида). Сув-ботқоқ ерларини муҳофаза қилиш бўйича энг муҳим халқаро конвенция бўлган Ромсар конвенциясига (1349-йил 12-феврал) кўра, дунё давлатлари ўзларининг қимматли сув-ботқоқ ерларини ҳимоя қилиш учун бир-бирлари билан ҳамкорлик қилишга ваъда беришган. Ушбу конвенсиянк экологик ва экологик муаммолар ва унинг минтақа географияси ва ижтимоий, иқтисодий, маданий ва сиёсий ҳаётидаги алоҳида ўрни катта. Анзали лагунаси узоқ вақт давомида ўзига қўшни ҳудудларда инсон жамоаларининг шаклланишида ва минтақа иқтисодиёти ва халқининг турмуш тарзида самарали рол ўйнаган. Узоқ ўтмишдан бери бу ботқоқлик барча турдаги балиқларни кўпайтириш ва овлаш учун қулай жой бўлиб, бу ҳудуддаги ўсимликлардан чорва молларини боқиш учун фойдаланилган. Анзали ботқоқликлари ҳар хил кўчманчиларнинг яшаши учун энг яхши ва қулай жойлардан бири ҳисобланади. Ҳар йили кўчманчи қушлар - ғоз, оққуш, ўрдак, сузувчи қушлар, қорақулоқлар, қорақулоқлар ва бошқа сузувчи қушлар лагунанинг атрофида вақтинчалик яшаш жойларини танлашади. Биз ботқоқда қайиқ билан ҳаракатлансак, сув нилуфарларининг гўзал барглари ботқоқ юзасини ва улар орасида жуда чиройли пушти гулларни қоплайди ва гўзал ва ҳайратланарли манзара яратади. Анзали лагунасининг қамишзорлари орасида балиқ овлаш ва қайиқда саёҳат қилиш бу лагунани диққатга сазовор жойларни томоша қилиш учун танлаган сайёҳларнинг ўйин-кулгиларидан биридир.
Анзали сув-ботқоқли ҳудудига ташриф буюрганингиздан сўнг, сув ости яратилишининг гўзаллиги билан танишиш учун Анзали савдо ва саноат эркин зонасидаги "Бандер Анзали аквариум" га ташриф буюриш мақсадга мувофиқдир.
Бандар Анзалининг ажойиб аквариуми 10 000 квадрат метрдан ортиқ инфратузилмага эга, у 4 қаватда қурилган ва 5 қитъадан 200 дан ортиқ махсус сув турларини ўз ичига олади. Ўз-ўзидан аёнки, 40 метр узунликдаги аквариум туннелида ҳар бир сайёҳнинг кўзини қамаштирадиган энг ноёб сув ҳайвонлари ва балиқлар яшайди.
Эроннинг шимолий шаҳарларига саёҳат қилишнинг энг ёқимли қисмларидан бири бу уларнинг бозорларини кўздан кечиришдир. Янги сабзавот ва меваларнинг ҳидига тўла ранг-баранг бозорлар ва уларнинг ҳар бир бурчагида маҳаллий аҳоли ўз маҳсулотларини сотади.
Анзали портига саёҳат чоғида шанба бозори, қирғоқ бозори, балиқ сотувчилар бозори каби бозорларни зиёрат қилиб, мароқли вақт ўтказишдан ташқари, ўзингиз хоҳлаган сувенирларни ҳам харид қилишингиз мумкин. Балиқ, парранда гўшти, зайтун, тузланган бодринг, маҳаллий сут маҳсулотлари, саримсоқ ва марварид тўқиш, бўйра тўқиш, макрама тўқиш каби ҳунармандчилик Анзали портининг энг машҳур сувенирларидандир.
Ҳурматли дўстлар, бугунги дастуримиз сиз учун қизиқарли бўлди деган умиддамиз. Келгуси дастур ва Гилон вилоятининг бошқа шаҳрига ташриф буюришгача барчангизни буюк Аллоҳ таолога топширамиз.
