Хитой ва АҚШ ўртасидаги Куба нефти бўйича зиддият янги босқичга кирдими?

Хитой АҚШ босимларига қарши Кубани қўллаб-қувватлашини эълон қилди.

Хитой Ташқи ишлар вазирлиги сухандони Го Жиякун 30 январь жума куни Хитой Куба халқини ҳуқуқларидан маҳрум қиладиган ҳар қандай ҳаракатларга қарши қатъий туришини таъкидлаб, Пекин Кубани суверенитети ва миллий хавфсизлигини ҳимоя қилишда ва хорижий аралашувларга қарши курашда қўллаб-қувватлайди, деди. Го, Куба халқини ҳуқуқларидан маҳрум қиладиган ҳаракатларга қарши қатъий туришини яна бир бор таъкидлади.

Бу баёнотлар АҚШ президенти Трампнинг энг сўнгги буйруғига жавоб сифатида эълон қилинди. Буйруқда Миллий фавқулодда ҳолат эълон қилиниб, Кубага нефть сотувчи ёки турли йўллар билан нефть етказувчи давлатларга тариф қўйиш жараёни йўлга қўйилди. Оқ уйнинг даъво қилишича, бу ҳаракат АҚШнинг миллий хавфсизлигини ва ташқи сиёсат манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида амалга оширилмоқда ва унинг айтишича, Кубага босим кўрсатиш орқали «ямон ниятли сиёсат ва ҳаракатлар»га қарши қаратилган.

Бу буйруқ АҚШ Ташқи ишлар вазири Марко Рубио ва Савдо вазири Ховард Лутникка Кубага нефть сотувчи давлатларга нисбатан тарифлар ва тегишли чораларни қўллаш учун «барча зарур чораларни» кўриш имконини беради.Куба Ташқи ишлар вазири Бруно Родригес Баррала бу борада АҚШ президенти Дональд Трампнинг мамлакатга қарши амалга оширган ҳаракатлари ва Вашингтон томонидан нефть блокадасини қатъий танқид қилди. У Вашингтон Куба халқини қийин ҳаёт шароитларига мажбур қилиш учун энергетика блокадасидан фойдаланмоқчи эканини таъкидлади.

Таҳлилчиларнинг фикрига кўра, 2026 йил январда АҚШ президентининг Кубага нефть сотувчи давлатларга тариф қўйиш буйруғи чиқарилиши билан Хитой ва АҚШ ўртасидаги зиддият янги ва мураккаб босқичга киргандай кўринади. Буйруқда Куба «АҚШ миллий хавфсизлиги учун нотаниш ва фавқулодда таҳдид» сифатида тавсифланган ва амалда Вашингтоннинг босими Кубадан ташқари давлатларга, жумладан Хитой, Россия, Мексика ва Гавананинг бошқа савдо ҳамкорларига ҳам кенгайтирилди. Бу ҳаракат кўпчилик таҳлилчиларга кўра «иккинчи даражали санкциялар» сифатида баҳоланади; АҚШ илгари Эрон ва Венесуэлага нисбатан ҳам шу йўлдан фойдаланган ва ҳозир Трамп Куба учун шуни амалга оширмоқда.

Хитой Кубанинг асосий савдо ҳамкорларидан бири ва АҚШ санкция сиёсатига узоқ муддатли танқидчи сифатида, бу ҳаракатни давлатларнинг қонуний иқтисодий муносабатларига аралашув ва эркин савдо принципларининг бузилиши деб баҳоламоқда. Пекин сўнгги йилларда Куба билан иқтисодий ва энергетика соҳасидаги муносабатларини мустаҳкамлаб, уни Лотин Америкадаги муҳим ҳамкорларидан бири сифатида кўряпти. Шунинг учун, Кубага нефть сотувчи давлатларга нисбатан АҚШ томонидан қўйилаётган жазо тарифлари тўғридан-тўғри Хитой манфаатларига таъсир қилади ва икки давлат ўртасида геосиёсий рақобатни кучайтириши мумкин.

АҚШнинг бу қарори Вашингтон ва Пекин муносабатлари савдо, технология, Тайван ва Жанубий Хитой денгизи масалалари туфайли аввалдан ҳам нотинч эдиган вақтда қабул қилинди. Ҳозир Куба масаласининг рўйхатга кириши янги зиддият фронтини очди. Хитой эҳтимол, АҚШ босимларига қарши дипломатик ва иқтисодий воситалардан фойдаланади, жумладан Куба билан ҳамкорликни кучайтириш, энергия соҳасига инвестицияларни ошириш ва халқаро ташкилотларда норозилик билдириш орқали. Шунингдек, Пекин АҚШ билан савдо муносабатларида ҳам нисбий чоралардан фойдаланиши мумкин, гарчи бу чоралар тўлиқ савдо инқирозига олиб келмаслиги эҳтимол.Бу ҳаракат АҚШ ва Пекин муносабатларини қисқа муддатда янада нотинч қилади ва ишончсизлик муҳитини кучайтиради, деб тахмин қилинмоқда. Хитой бу ҳаракатни ўзини чегаралаш сиёсати сифатида кўрса, АҚШ уни геосиёсий рақиблари билан ҳамкорлик қилаётган давлатларга босим воситаси сифатида қўлламоқда. Узоқ муддатда, агар Вашингтон ушбу тарифларни қатъий амалга оширишда давом этса, Хитой, Россия ва Лотин Америка давлатлари ўртасида янги иқтисодий ва энергетик блоклар пайдо бўлиши эҳтимол. Умуман олганда, Куба нефти масаласи фақат АҚШ ва Гавана ўртасидаги икки томонлама масала эмас, балки Хитой ва АҚШнинг стратегик рақобати учун янги саҳнага айланган; бу рақобат келгуси йилларда ҳам давом этади, дея кўринади.